Borderless

20 January 2019

Actie loont: Een andere vakbeweging is mogelijk

De acties tegen de regeringsplannen met als hoogtepunt de demonstratie van twee oktober leidden er toe dat van alle kanten het poldermodel dood werd verklaard. Helaas is dat te vroeg gejuicht. De acties kunnen wel een keerpunt worden in de decennia lange neergang van de vakbeweging als strijdorganisatie en de terugloop van links.

De plannen met VUT en prepensioen waren het speerpunt van deze acties. Het ongenoegen zit echter veel breder. Veel demonstranten kwamen op voor zaken zoals de verslechtering in de zorg en de afbraak van de sociale zekerheid. Het protest vond aansluiting bij de al langer lopende acties tegen de oorlog in Irak en het uitzettingsbeleid van Verdonk. Het gemeenschappelijke gevoel bij alle demonstraties was: het moet afgelopen zijn met de arrogantie van de macht.
De opvatting van critici van rechts en links dat de vakbeweging aan belang heeft ingeboet werd gelogenstraft. Nu de mensen zich werkelijk bedreigd voelden in hun bestaanszekerheid en in hun eigenwaarde grepen ze de strijd van de bonden aan om hun stem te laten horen en voor hun belang op te komen. Hoe verzwakt, vergrijsd, bureaucratisch en polderend die vakbeweging de afgelopen decennia ook geworden is.
Er was voor de vakbeweging ook geen andere keus dan in actie komen. Voor het najaarsakkoord vorig jaar was de steun al zwak. De onderhandelingsruimte op het vlak van VUT en prepensioen was gering. Een deel van het kader en bestuurders had het gevoel: ‘nu is het erop of eronder’. Terugvechten was de enige mogelijkheid. Vooral in de Rijnmond hebben kaderleden en bestuurders van Bondgenoten en de AbvaKabo er keihard aan getrokken. Het initiatief gepakt met de oproep voor werkonderbrekingen en een manifestatie op 20 september. Dat bleek niet tevergeefs. In plaats van de verwachte twintigduizend stonden er vijftigduizend demonstranten. Iedereen kreeg het zelfvertrouwen dat de acties aansloegen en ook twee oktober een succes zou worden.

Hoe verder
Desondanks was het duidelijk dat het kabinet niet zomaar tot het bijstellen van de plannen zou komen. Op alle niveaus woedde de discussie over de vraag hoe de acties voortgezet moesten worden. De vakbondsleiding koos voor estafettestakingen in verschillende sectoren. Linksere vakbondskaders en bestuurders pleitten voor regionale stakingen om daarmee zwakkere bedrijven en groepen mee te trekken en een grotere dynamiek op gang te brengen. Vanuit GroenLinks kwam het idee een referendum over VUT en prepensioen te houden en veel linkse groepen en individuen in - maar vooral buiten - de vakbeweging riepen dat het kabinet weg gestaakt moest worden.
Van meet af aan was duidelijk dat de vakbondsleiding streefde naar nieuwe afspraken met het kabinet. De Waal en Terpstra hadden hun relevantie bewezen en eisten een volwaardige plaats aan de onderhandelingstafel. Het was niet realistisch te verwachten dat de huidige vakbondsleiding een andere opstelling koos. Een paar acties, hoe massaal ook, veranderen niet in een keer de oriëntatie van de vakbondstop. Daar is helaas veel meer voor nodig.
Om wel het onderste uit de kan te halen, was het cruciaal om na 2 oktober de acties zo groot en breed mogelijk te houden. Nieuwe mensen moesten gestimuleerd worden het initiatief te nemen. Ook radicale krachten in de vakbeweging moesten zich hard inzetten voor de sectoracties, ook al waren regionale acties beter geweest. De meest radicale eisen zijn niet altijd de beste: het voorstel voor een landelijke staking in december en het referendum sloten bijvoorbeeld beter aan bij het karakter en de dynamiek van de beweging dan de oproep om het kabinet weg te staken. Dat laatste was natuurlijk de wens van het meest radicale deel van de beweging. Maar een succesvolle afloop van die strijd lijkt niet waarschijnlijk en het gevaar van demoralisatie .is daarom heel groot. Een koers gericht op het binnenhalen van een overwinning en een voorzichtige opbouw van de beweging, om zoveel mogelijk mensen mee te krijgen, is essentieel om vooruit te komen.

Sociaal akkoord
Zoals verwacht heeft de vakbondsleiding gekozen voor een nieuw akkoord. Hoewel de kabinetsplannen zijn afgezwakt is het eindresultaat veel slechter dan de regelingen die we hadden. Maar vergeleken met het vorige najaarsakkoord is er minder ruimte voor loonmatiging en zijn er meer mogelijkheden voor het terugdraaien van verslechteringen in de komende CAO strijd.
Het nieuwe akkoord is natuurlijk absoluut niet het resultaat dat we willen en er is alle reden om het af te wijzen als het straks aan de vakbondsleden ter beoordeling wordt voorgelegd. Tegelijkertijd kan niet genoeg benadrukt worden dat het feit dat het kabinet beweegt het gevolg is van de acties en nergens anders van. Elk akkoord is niet meer dan een tussenstand. ING commissaris Kok riep de Europese regeringen op door te gaan met de ‘hervormingsagenda’ van Lissabon. Met andere woorden: de strijd is nog lang niet gestreden. We zullen ons in moeten stellen op veel meer acties. Twee oktober kan het begin van een nieuwe periode van strijdbaarheid en organisatie zijn. Voor een groot gedeelte van de demonstranten en stakers was het de eerste keer, of voor het eerst sinds lange tijd, dat ze voor hun eisen de straat op gingen. Dat geeft een basis voor versterking van de vakbeweging. Een versterking met mensen die haar niet zien als een verzekeringsinstituut, maar als een strijdorganisatie, waar actieve leden de dienst uitmaken. Kritische kaders moeten nu aan de slag om hun collega’s uit te leggen dat dit een eerste slag was in een veel langduriger strijd tegen het kabinet, de werkgevers en de Lissabon agenda.

In de kou te staan
Twee oktober was meer dan een vakbondsdemonstratie. Zowel in de leuzen en thema’s die naar voren werden gebracht, als in de mensen die meeliepen – zeker niet alleen vakbondsleden. De punten waarover de vakbonden een akkoord zullen sluiten zijn zeker niet representatief voor wat mensen bewoog. Met name groepen die zwak in de vakbeweging vertegenwoordigd zijn - vrouwen, allochtonen, jongeren, flexwerkers - hebben niet meteen veel te winnen. Veelal missen zij de rechten die voor het gemiddelde vakbondskader vanzelfsprekend zijn. Als zij zich bij de acties van de vakbeweging hebben aangesloten is dat om zich te verzetten tegen deze regering in het algemeen. Het opkomen voor hun specifieke belangen en ze organiseren is cruciaal voor de toekomst van de vakbeweging.

Andere bewegingen
Daarom is het ook belangrijk dat we de beweging niet beperken tot een zaak van de vakbeweging alleen. Er is een breed levend ongenoegen in de maatschappij. Een ongenoegen dat niet enkel te maken heeft met de maatregelen die nu door het kabinet worden voorbereid, maar dat veel diepere wortels heeft. Diepgaande maatschappelijke veranderingen zoals de val van de muur, het einde van de ideologieën, het doorzetten van de neoliberale globalisering en verandering in de bevolkingssamenstelling hebben geleid tot fundamentele onzekerheid onder grote lagen van de bevolking. De sociale samenhang van de eigen buurt, groep of zuil is weggevallen. Er is behoefte om ergens bij te horen, een gezamenlijke beleving door te maken. Dat verklaart verschijnselen als de marsen tegen zinloos geweld, de beweging na de moord op Fortuyn, de opkomst bij de dood van Andre Hazes en de moord op Van Gogh. Die behoefte aan gezamenlijkheid is natuurlijk legitiem en de massale acties tegen het kabinet voldeden daaraan.
Het veel besproken gat van Fortuyn is niet zonder meer een gat op de rechtervleugel van het politieke spectrum. Het is een gat in sociale samenhang. Dat dit gat niet automatisch door rechts(populisme) ingevuld kan worden, maar ook door een actieve linkse beweging blijkt uit de huidige acties. Gemakkelijk is dat niet. De zinloze moord op Theo van Gogh roept snel weer andere sentimenten op.
Er is een lange weg te gaan in de heropbouw van links als sociale beweging, als werkelijk politiek alternatief. De samenwerking in Keer het Tij of het Nederlands Sociaal Forum is een begin. De acties van de afgelopen weken laten zien dat het kan.

Sociaal akkoord
Winst door actie 

In het akkoord dat in de avond van 5 november door de vakbonden, de werkgevers en de regering is gesloten heeft de regering een flink deel van haar plannen in moeten slikken. Er is geen nullijn afgesproken en ook op het punt van de WAO en prepensioen heeft het kabinet concessies moeten doen. Dat is het gevolg van de massale acties en dat is winst.

Tegelijkertijd is het zo dat het resultaat van dit akkoord nog steeds een behoorlijke verslechtering is ten opzicht van de situatie zoals we die nu kennen. Dat geldt zowel voor de WAO, de VUT en het prepensioen Dit is niet waarvoor we in actie zijn gekomen. Er is daarom geen reden om dit resultaat goed te keuren en bij de pakken neer te zitten.

Ook als een meerderheid van de bondsleden dit resultaat goedkeurt is dat nog niet het einde van de strijd. Over de WW is nog zo goed als niks geregeld. De komende CAO strijd moeten we het onderste uit de kan halen. Dat kan niet met goed onderhandelen alleen. Vanaf het begin moeten we er rekening mee houden dat nieuwe acties nodig zijn en daar vanaf nu aan bouwen. Door de mensen die nu actief zijn geweest bij het opstellen van de eisen te betrekken, de steun daarvoor te organiseren onder collega’s en de vakbondsleiding bij de les te houden.

De afgelopen tijd heeft laten zien wat de kracht van de vakbeweging is: haar vermogen om actie te voeren en grote groepen mensen te mobiliseren. Maar dan moeten we niet steeds achter de verslechteringen aan lopen. De vakbeweging moet met een eigen alternatief komen om de sociale zekerheid te vernieuwen en te verbeteren vooral voor nieuwe groepen op de arbeidsmarkt. Dat kan een stimulans vormen om de strijd voort te zetten. Nederland verdient beter dan dit akkoord.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren