Ali werd gevormd door zijn tijd. Maar zijn dood herinnert ons eraan dat híj ook zijn tijd vormde. [Mohammed Ali, bokskampioen en activist voor de rechten van zwarten, 17 januari 1942 – 3 juni 2016]

De echo. Niet het gedreun, de echo. De dood van Mohammed Ali zal ongetwijfeld de gedachten van mensen verplaatsen naar zijn gedenkwaardige bokswedstrijden tegen Joe Frazier en George Foreman, of er zullen overzichten zijn van zijn gedenkwaardige 'dreunen' tegen racisme en oorlog. Maar het is de echo die we moeten begrijpen om Mohammed Ali te zien als wat hij blijft: de belangrijkste sporter die ooit geleefd heeft. Het is de echo die onze beste verdediging is tegen de huidige inspanningen om zijn politieke tanden eruit trekken en hem in een onschadelijk icoon geschikt voor massaconsumptie te veranderen.

Toen Dr. Martin Luther King zich in 1967 uitsprak tegen de oorlog in Vietnam, werd hij bekritiseerd door de mainstream pers en zijn eigen adviseurs vertelden hem zich niet te richten op 'buitenlands' beleid. Maar Dr. King werd steeds progressiever en om zijn nieuwe standpunt te rechtvaardigen, zei hij in het openbaar, 'Net als Mohammed Ali zegt, zijn we allemaal, Zwart en Bruin en arm, slachtoffer van hetzelfde systeem van onderdrukking.'
Toen Nelson Mandela gevangen zat op Robbeneiland, zei hij dat Mohammed Ali hem hoop gaf dat de muren op een dag naar beneden zouden tuimelen.
Toen John Carlos en Tommie Smith hun vuisten balden op het erepodium in Mexico City, was een van hun eisen 'om de titel van Mohammed Ali te herstellen.' Ze noemden Ali 'de krijger-heilige van de opstand van zwarte atleten.'

Toen vrijwilligers van het Niet Gewelddadige Studenten Coördinatie Comité (Student Non-Violent Coordinating Committee, SNCC) in Lowndes County, Alabama in 1965 een onafhankelijke politieke partij lanceerden, was hun nieuwe groep de eerste die het symbool van een zwarte panter gebruikte. Onder het zwarte silhouet van de junglekat stond een slogan die rechtstreeks van de kampioen kwam: 'WIJ zijn de Grootste'.

Toen Billie Jean King zich richtte op gelijke rechten voor vrouwen in de sport, zou Mohammed Ali tegen haar gezegd hebben, 'Billie Jean King! JIJ BENT DE KONINGIN!' Ze zei dat dit haar het gevoel gaf moedig in haar eigen vel te zijn.

De vraag is waarom? Waarom was hij in staat om dit soort radicale effecten te creëren? Het korte antwoord is dat hij opstond tegen de Amerikaanse overheid... en als overwinnaar uit de strijd kwam. Maar het is ook ingewikkelder dan dat.

Wat Mohammed Ali deed in een cultuur die sport en geweld aanbidt, en ook een cultuur die zwarte atleten aanbidt terwijl ze de zwarte huid criminaliseert - was herdefiniëren wat het betekende hard te zijn en het hele idee van moed collectiviseren.

Door de woorden van de Kampioen op straat en zijn daden in de ring, was moed niet alleen opstaan tegen Sonny Liston (bokskampioen die door Ali werd verslagen). Hij sprak de waarheid tegen de machthebbers, ongeacht de kosten. Hij was een bokser wiens aanwezigheid en persoonlijkheid een eenvoudige en gevaarlijke les leerde: 'echte mannen' strijden voor vrede en 'echte vrouwen' verheffen hun stem en sluiten zich aan bij de strijd. Of zoals Bryant Gumbel jaren geleden zei: 'Mohammed Ali weigerde om bang te zijn. En op die manier gaf hij anderen moed.'
Mijn favoriete Ali-zin is niet: 'Ik heb een rotsblok in het ziekenhuis laten opnemen. Ik heb een baksteen tot moes geslagen. Ik ben zo slecht dat ik medicijnen ziek maak' of iets dergelijks. Nee, het was toen hij niet meer mocht boksen omdat hij dienst weigerde voor de oorlog in Vietnam. Ali woonde een bijeenkomst bij voor eerlijke huisvesting in zijn geboortestad Louisville, toen hij zei:

'Waarom zouden ze me vragen een uniform aan te trekken en 15.000 kilometer van huis bommen te gooien en kogels te schieten op Bruine mensen in Vietnam, terwijl zogenaamde Zwarte mensen in Louisville als honden worden behandeld en eenvoudige mensenrechten worden ontzegd? Nee, ik ben niet van plan om 15.000 kilometer van huis te helpen met moorden en een ander arm land te verbranden gewoon om de overheersing van blanke slavendrijvers over de donkere mensen over de hele wereld voort te zetten. Dit is de dag waarop dergelijke misstanden moeten stoppen. Ik ben gewaarschuwd dat een dergelijk standpunt mij miljoenen dollars zou kosten. Maar ik zeg het voor eens en altijd: de echte vijand van mijn volk is hier. Ik zal mijn geloof, mijn volk of mezelf niet te schande maken door een instrument te worden en degenen die vechten voor hun eigen rechtvaardigheid, vrijheid en gelijkheid tot slaaf te maken... Als ik dacht dat de oorlog vrijheid en gelijkheid aan 22 miljoen van mijn volk zou brengen, zouden ze me er niet naartoe hoeven te slepen, ik zou morgen zelf gaan. Ik heb niets te verliezen door voor mijn overtuigingen op te staan. Dus ik ga naar de gevangenis, wat dan nog? We hebben al 400 jaar in de gevangenis gezeten.'

Verdomme. Dit is niet alleen een verklaring van Zwarte kracht, maar een van internationale solidariteit: van onderdrukte mensen die samenkomen in een daad van wereldwijd verzet. Het was een verklaring die oorlogen in het buitenland verbond met aanvallen op Zwarten, Bruinen en armen thuis, en het werd gezegd vanaf het meest hyper-verheven platform dat onze samenleving op dat moment ter beschikking had: het platform de Kampioen te zijn. Deze standpunten leverden hem niet alleen de haat van de mainstream pers en de rechtervleugel van dit land op. Het maakte hem tot een doelwit van de liberalen in de media, en van de mainstream burgerrechtenbeweging, die Ali niet mochten vanwege zijn lidmaatschap van de Nation of Islam en zijn oppositie tegen de oorlog van president Lyndon Johnson.

Maar voor een opkomende beweging die met alle mogelijke middelen een einde aan racisme eiste en een zeer jonge, opkomende anti-oorog strijd, was hij een transformatief figuur. In het midden van de jaren 1960 zaten de anti-oorlogsbeweging en de antiracistische bewegingen op parallelle sporen. De zwaargewicht kampioen stond met één voet in elk van de bewegingen. Of zoals de dichter Sonia Sanchez het met pijnlijke schoonheid zegt:
'Het is moeilijk om de emotie van die tijd naar nu te vertalen. Dit was nog een tijd dat er nauwelijks bekende mensen waren die zich tegen de bekende concepten verzetten. Het was een oorlog die buitenproportioneel veel jonge zwarte broeders doodde en hier stond deze mooie, grappige poëtische jonge man op en zei: nee! Stel je je dit moment eens voor! De zwaargewicht kampioen, een magische man, die zijn strijd standvastig buiten de ring voortzet in de arena van de politiek. Het bericht is verstuurd.' We proberen nu nog steeds om het volledige bericht dat Mohammed Ali probeerde te sturen, te horen: een bericht over de noodzaak om voor de vrede te vechten.

Dit artikel verscheen op de website The Nation. Vertaling redactie Grenzeloos