Borderless

24 March 2019

Naar een strijdbare en democratische vakbond

De als zo rustig bekend staande vakbond Abvakabo had in mei het meest opzienbarende congres in haar bestaan. De afgevaardigden op dat congres schreven geschiedenis door een groep kritische kaderleden, de ‘Kloofdichters’, in het bestuur te kiezen. Zo iets was in vakbondsland nog niet eerder vertoond. Grenzeloos sprak met twee woordvoerders en initiatiefnemers van de Kloofdichters, Lot van Baaren uit Rotterdam en Ger Geldhof uit Amsterdam.

Toen in de voorbereiding van het Abvakabo congres bleek dat een groep kritische kaderleden zich gezamenlijk als tegenkandidaten tegenover de kandidaten van het zittende bestuur zouden presenteren sloeg dat bij het zittende bestuur in als een bom. Voorzitster Edith Snoey sprak in de Telegraaf over een couppoging. Het bestuur deed er alles aan om de verkiezing van de critici tegen te gaan, maar toch behaalden de Kloofdichters een grote overwinning. Voor de elf posten van het onbezoldigd bestuur werden zeven kloofdichters gekozen. Ook voor de posten van de vier leden van het dagelijks bestuur werden twee critici gekozen. Voorzitster Snoey zelf behield nipt haar post en haar vertrouwensman Xander den Uyl moest het veld ruimen.

Vereniging of bedrijf
Om deze gang van zake te begrijpen moeten we terug naar 2007. Toen presenteerde het bestuur - een reorganisatieplan. ‘Ze wilden er een yuppenbond van maken’, zegt Ger verontwaardigd: ‘De bond zou zich moeten gaan richten op hoger opgeleide werknemers. Dat was een groeimarkt, zo werd verteld, in die termen werd er gesproken.’ Lot vult hem aan: ‘Het bestuur ging voor snelle en gerichte ledenwinst. De Abvakabo moest, in de woorden van het bestuur, een ‘open netwerkbond worden voor beter verdienende en beter opgeleide professionals in de publieke sector.’
Ger en Lot die al vele jaren in de bondsraad (zie kader) zaten als vertegenwoordigers van de afdelingen Amsterdam en Rotterdam-Rijnmond waren net als vele andere bondsraadsleden stom verbaasd. ‘De ledenopbouw van de bond is zeker een probleem’, legt Lot uit. ‘De gemiddelde leeftijd van de leden is hoog en blijft stijgen. Ik ben nu 51 en zit precies op die gemiddelde leeftijd, en dat is al jaren zo. Er is dus een reëel probleem van vergrijzing en het ledental loopt gevaar hard terug te lopen.’ ‘Maar’, zo gaat ze verder, ‘de vraag is welk antwoord je geeft.’
Vanuit de afdeling Amsterdam werd er een tegendocument geschreven. ‘Daarin’, zo legt Ger uit, ‘hebben wij onze visie neergelegd. We benadrukten de traditionele uitgangspunten van een vakbond: collectiviteit en solidariteit, loonstrijd, opkomen voor de mensen aan de onderkant van de samenleving en dergelijke.’ Dat stuk kreeg veel weerklank vanuit het hele land. Ger: ‘Men vond dat veel beter dan de visie van het bestuur, waarbij het ging om het aanstellen van marketeers en communicatie adviseurs en zo. Het bestuur vond zelfs dat de verschillende ‘producten’ en ‘diensten’ die de bond heeft voor de klanten (want de leden werden klanten) ingekocht konden worden, ook als ze geen lid waren. Dat was dus helemaal het idee van de vakbond als ‘zaakwaarnemer’ of als een sociale ANWB, als bedrijf.’

Verenigingsdemocratie
In het kader van de nieuwe koers was er volgens het bestuur ook een reorganisatie nodig van de werkorganisatie, de werknemers in dienst van de vakbond. Daarbij werden gedwongen ontslagen niet uitgesloten. Ger: ‘Als bij ons in het bedrijf – het Gemeente Vervoerbedrijf Amsterdam – de directie begint over gedwongen ontslagen, dan staan wij als vakbond op onze achterste poten, en nu zou dat binnen Abvakabo wel gebeuren? Dan ben je toch niet geloofwaardig.’ Lot: ‘Toen wij daar in de bondsraad over wilden praten, kregen we te horen, ‘dat is een zaak tussen de directie van de werkorganisatie en de Ondernemingsraad en de vakbond waar de werknemers van de Abvakabo lid van zijn (FNV bondgenoten), daar staan wij als bestuur buiten. Zo ver ging het bedrijfsdenken.’ Ger: ‘De directie van de werkorganisatie kreeg een steeds groter mandaat. Het bestuur gaat over ‘wat’ en de directie over het ‘hoe’, was de opvatting van het bestuur. En de bondsraad kon alleen maar zijn mening geven. Steeds weer werden wij er mee geconfronteerd dat de bondsraad iets aannam, en het bestuur het dan niet uitvoerde of op de lange baan schoof.’

Tegenkandidaten
Lot: ‘Zo ontstond het gevoel dat de bond langzaam omgevormd werd van vereniging tot een bedrijf. Er gaapte een enorme kloof tussen het bestuur en de meeste actieve kaderleden. Daarom besloten we om ons dan maar met een groep medestanders kandidaat te stellen voor het bestuur. Zo zijn de Kloofdichters ontstaan.’
Ger: ‘Een vakbond van, voor en door de leden, dat was onze leus. De leden moeten de macht hebben, niet de werkorganisatie. Een vakbond is een vereniging en niet een bedrijf. Wij zijn een bond met 350.000 leden waar 400 mensen werken. Dan kan die werkorganisatie niet alles bieden, je hebt actieve, betrokken leden nodig en geen klanten. De leden en potentiële leden moeten de kracht van de vakbond merken, ze moeten ervaren dat alleen als je zelf meedoet en het samen aanpakt, je iets wezenlijks kan veranderen. Versterking van de bond op de werkvloer, dat is een centraal punt. Dat doe je door te zorgen dat je als bond op het bedrijf aanwezig bent.’
‘Daarom hebben wij ook een voorstel ingediend dat ‘organising’ (het met ‘organisers’ van de bond organiseren van de mensen in een bepaalde sector zoals bijvoorbeeld de schoonmaak) door de Abvakabo structureel opgepakt moest worden’, vult Lot aan.

Informeren, activeren, organiseren en mobiliseren
Lot: ‘Mensen op de werkvloer die resultaten binnen halen, mensen laten zien dat je door collectief op te treden wat kan bereiken, machtsvorming. Informeren, activeren, organiseren en mobiliseren, daar gaat het om.’ Mensen worden niet zo maar lid, worden niet vanzelf actief. Dat was ook de achtergrond van het debacle rond de AOW. Mensen gaan niet zo maar de straat op omdat de bond ze daarvoor oproept. Zeker niet als de informatie steeds een andere kant op gaat. Dat activeren gaat stapje voor stapje, daar moet je aan werken, dat gaat niet zo één, twee, drie. Daar heb je ook middelen voor nodig en materiaal en mensen, dan moet je prioriteiten stellen.’
‘Ook in het nieuwe bestuur gaan we die prioriteiten stellen’, vult Ger aan. ‘We hebben een probleem met de werkorganisatie. Die is nu opgebouwd en ingesteld op een bepaalde manier van werken en dat moeten we veranderen. Daar komt bij dat de werkorganisatie veel te veel te zeggen heeft over het beleid. Een bond is in essentie een organisatie van mensen die samen sterker willen staan, een vereniging. De mensen die in dienst zijn van de bond moeten dat ondersteunen - niet de dienst uitmaken. Bij het aannemen van mensen wordt nu niet altijd gekeken naar hun affiniteit met de vakbond. Ze worden vaak aangenomen alsof het een willekeurig bedrijf is. Dat is niet goed.’

De mores van het bestuur
‘Een van de dingen die we ook willen veranderen’, zegt Lot ‘is wat je de mores van het bestuur kan noemen. Tot nu toe was het zo dat het bestuur eerst intern vergaderde, een besluit nam en dan met één mond sprak. Dat is in sommige gevallen noodzakelijk, maar niet altijd. Als je wilt dat mensen kritisch na gaan denken moet je argumenten geven, laten zien welke discussie er heeft plaats gevonden. Het gaat er niet om de mensen van jouw standpunt te overtuigen, het gaat er om dat mensen zelf nadenken, dat ze weten welke argumenten er zijn, en ze begrijpen hoe het bestuur uiteindelijk in meerderheid tot een standpunt is gekomen.’
‘Zo hebben we dat ook met het onderhandelaarsakkoord over AOW en pensioen proberen te doen’, zegt Ger. ‘Wij wilden dat niet positief aan de leden voorleggen, maar in het bestuur hebben we die discussie helaas niet gewonnen. Wel hebben we gedaan gekregen dat de Abvakabo bij de presentatie en bij het ledenreferendum een lijstje gaf van positieve en negatieve kanten van het onderhandelaarsakkoord. Dat deden wij als enige bond.’
‘Op punten waar wij een meerderheid vormen in het bestuur zullen we een minderheid in het bestuur ook uitnodigen om hun opvatting en argumenten in de vereniging voor te leggen’, vult Lot hem aan. ‘Op die manier willen we werken aan een democratische en strijdbare vakbond. Want die zullen we de komende tijd met de dreigende bezuinigingen hard nodig hebben’.

De Abvakabo FNV is met 350.000 leden de op één na grootste vakbond in Nederland
- na FNV bondgenoten
- en is aangesloten bij de vakcentrale FNV. De Abvakabo is in 1982 ontstaan uit een fusie van de Algemene Bond Van Ambtenaren (ABVA) en de Katholieke Bond van Overheidspersoneel (KABO). Het is verreweg de grootste vakbond in de publieke sector. De leden zijn onder meer werkzaam bij overheden, in de zorg, het welzijnswerk, onderwijs, sociale werkvoorziening, nutsbedrijven en post en telecommunicatie. De Abvakabo is een vereniging. Het vier jaarlijkse congres
- bestaande uit afgevaardigden van de afdelingen en sectoren
- is het hoogste orgaan en kiest het bondsbestuur dat bestaat uit vier bezoldigde bestuursleden die het dagelijks bestuur vormen en elf onbezoldigde bestuursleden. Tussen de congressen in functioneert er een bondsraad van ruim 180 afgevaardigden van afdelingen en sectoren die het bondsbestuur adviseert. De Abvakabo heeft ongeveer vierhonderd mensen in dienst (de werkorganisatie).
Dossier: 
Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren