Wat de oorzaak ook is van de recente bloedige confrontaties in de provincie Suwayda – gewoon het gevolg van de chaos in het post-Assad-Syrië, een zet van Israël om zijn hypocriete interventie in de regio op te voeren, of een poging van Hay’at Tahrir al-Sham (HTS) om zijn controle over het zuiden van Syrië uit te breiden – het is duidelijk dat de eerste factor, de heersende chaos, de omstandigheden heeft gecreëerd voor de explosie.

De bedoeïenen staken de lont in het kruitvat door een inwoner van de provincie aan te vallen. Ze werden aangemoedigd door het nieuwe regime in Damascus, dat alle minderheden, behalve de verschillende soennitische Arabische groeperingen, onder druk zet om hun wapens in te leveren. In plaats daarvan maakt het de bewapening van die laatste groepen mogelijk en gebruikt het hen op dezelfde manier als het vorige regime de zogenaamde 'Shabiha' gebruikte (uiteraard met het verschil in religieuze overtuiging).

Het is opvallend en uiterst gevaarlijk dat de nieuwe regering in Damascus niet heeft gereageerd op herhaalde oproepen om de veiligheid op de weg tussen Damascus en Suwayda te handhaven. Die onrustige situatie, of beter gezegd het gebrek aan ingrijpen om die onder controle te krijgen, heeft de weg vrijgemaakt voor de huidige explosie. Dat had voorkomen kunnen worden als de regering even enthousiast was geweest in het in toom houden van de met haar verbonden bedoeïenengroepen als zij nu is in het aangrijpen van de confrontaties om Suwayda binnen te vallen. Dat heeft meer weg van een bezetting dan van een bevrijding van de lokale bevolking. Zoals de correspondent van Al-Quds Al-Arabi in Damascus afgelopen zondag schreef:

'Eind april was er in het gouvernement Suwayda een akkoord gesloten tussen de Syrische regering en de sjeiks van Suwayda. Daarin werd bepaald dat de politie in het gouvernement weer actief zou worden en dat de Syrische regering de verantwoordelijkheid op zich zou nemen voor de bescherming van de weg tussen Damascus en Suwayda, een belangrijke verkeersader voor honderdduizenden inwoners van het gouvernement. De aanhoudende aanvallen op die weg en het falen om die veilig te stellen voor het burgerverkeer hebben de maatschappelijke spanningen in de provincie Suwayda echter verergerd...' (Heba Mohammed, 'Syrische Suwayda: doden bij botsingen tussen druzen en bedoeïenen, en ontvoeringen', Al-Quds Al-Arabi, 13 juli 2025).

Afgelopen vrijdag, voordat de gevechten in Suwayda losbarstten, waarschuwde het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten (SOHR) al voor de chaotische situatie: 'Er vallen nog steeds elke dag slachtoffers in heel Syrië door allerlei dingen, zoals het steeds erger wordende geweld, militaire operaties, gerichte moorden, aanslagen, niet-ontplofte munitie en nog veel meer, waarbij vooral burgers en militairen van alle strijdkrachten die het Syrische grondgebied controleren, om het leven komen.' (SOHR, 'Geweld in verschillende delen van Syrië wordt erger: 35 doden in 72 uur', 11 juli 2025, in het Arabisch).

Hetzelfde patroon dreigt zich te herhalen in andere gebieden die ontsnappen aan de controle van de nieuwe regering in Damascus, vooral die met een Koerdische meerderheid. Het is algemeen bekend dat de Koerdische strijdkrachten veel sterker zijn dan die in de Druzengebieden, en zelfs sterker dan die van HTS in zijn nieuwe 'officiële' vorm. Maandag publiceerde het SOHR op zijn website een rapport waarin wordt beschreven hoe de Syrische regering al meer dan 15 dagen de levering van aardolieproducten aan de overwegend Koerdische wijken Sheikh Maqsud en Ashrafieh in Aleppo blokkeert.

In het rapport werd toegevoegd dat bewoners van het gebied hadden aangegeven dat 'de autoriteiten een methode gebruiken die vergelijkbaar is met die welke eerder door het regime van Assad werd gebruikt, namelijk economische druk en druk op de dienstverlening door het onthouden van brandstof, elektriciteit en basisvoorzieningen, in een poging politieke of financiële concessies af te dwingen van het autonome bestuur [van Noord- en Oost-Syrië] ...' (SOHR, 'De methode van het oude regime..., 14 juli 2025, in het Arabisch).

Gezien deze chaotische situatie is het geen verrassing dat Israël blijft vissen in troebel water en beweert op te komen voor de Druzen. Dat is hetzelfde Israël dat in 1981 de bezette Golanhoogte annexeerde, ondanks het verzet van de lokale Druzenbevolking. Die wees de annexatie en het Israëlische burgerschap dat hen werd aangeboden met overweldigende meerderheid af. De Druzen op de Golan hielden in 1982 zelfs een algemene staking van vijf maanden, die door de zionistische staat werd neergeslagen door een belegering op te leggen. Israël heeft de nieuwe confrontaties in Suwayda aangegrepen om nog meer spullen te vernietigen die de HTS-troepen van het vorige Syrische regime hadden geërfd. Het hoopt vast op een escalatie van het geweld om de invloed te versterken van de minderheid onder de Syrische Druzen die een Druzenemiraat onder Israëlische bescherming wil stichten.

Gezien de huidige situatie wil ik graag herinneren aan wat ik meer dan twee maanden geleden schreef: 'De schuld ligt vooral bij degenen die de val van het regime van Assad uitsluitend aan zichzelf hebben toegeschreven... HTS had bescheiden moeten erkennen dat zijn eigen troepen veel zwakker zijn dan die van de Koerdische strijders in het noordoosten en veel te zwak om zijn controle uit te breiden tot alle Arabische gebieden die met hulp van Rusland en Iran door het verdreven regime werden gecontroleerd. In plaats daarvan raakte Ahmad al-Sharaa euforisch over het feit dat hij Bashar al-Assad in zijn presidentieel paleis zou vervangen (hij begon zelfs steeds meer op een bebaarde versie van de afgezette president te lijken). Hij deed alsof hij heel Syrië kon domineren...'

Na een beschrijving van het inclusieve democratische proces dat HTS had moeten opstarten, zoals de meeste voormalige tegenstanders van het regime van Assad hadden geëist, concludeerde ik: 'Dat zijn de enige voorwaarden die Syrië kunnen zuiveren en de verschillende bevolkingsgroepen gerust kunnen stellen. Wat het HTS-regime tot nu toe heeft gedaan, is echter gevaarlijk water troebel maken, waardoor verschillende regionale spelers die graag in troebel water vissen, met op de voorgrond de zionistische staat, vrij spel krijgen.' ('Syrië: vissen in troebel water' Grenzeloos, 7 mei 2025).

Dit artikel stond op Al-Quds al-Arabi. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.

Gilbert Achcar is emeritus hoogleraar ontwikkelingsstudies en internationale betrekkingen aan SOAS, Universiteit van Londen. Hij is lid van Anti*Capitalist Resistance, onze zusterorganisatie in Engeland en Wales.