‘Om te voorkomen een slachtoffer te worden, zouden vrouwen zich niet als sletten moeten kleden’, zo verklaarde de Canadese politieman Michael Sanguinetti op een bijeenkomst over misdaadpreventie. Met andere woorden, als je verkracht wordt is het je eigen schuld: ‘had je je maar wat fatsoenlijker moeten kleden’. Een klassiek geval van blaming the victim. Hoewel hij later zijn excuses aanbood bleef een reactie niet uit.

Vrouwen in Toronto organiseerden op 3 april dit jaar de eerste slutwalk, een mars om te protesteren tegen seksueel geweld en de manier waarop de verantwoordelijkheid daarvoor bij het slachtoffer wordt neergelegd. De organisatoren, Sonya Barnett en Heather Jarvis, hebben bewust besloten het beladen woord ‘slet’ te gebruiken. De term heeft een negatieve lading, maar door, als gelabelde groep, het label toe te eigenen, kan je de lading veranderen. Iets dergelijks deden homo’s met de labels ‘flikker’ en ‘pot’; het waren beledigingen, maar door woorden zelf te gebruiken veranderden ze in geuzennamen. Ook ‘geus’ was immers beledigend bedoeld. Een groep van ongeveer 3000 mensen, waarvan velen ‘provocerend’ gekleed, kwam op de eerste mars af, die daardoor een groot succes werd. Het fenomeen slutwalk verspreidde zich snel, en op 4 juni werd de eerste Nederlandse slutwalk gelopen, in Amsterdam.

Man stoer, vrouw hoer

Een slutwalk is te vergelijken met de heksennachten die eind jaren zeventig ontstonden: vrouwen gingen toen de straat om te protesteren tegen seksueel geweld. Hoewel de heksennachten veiligheid op straat ’s nachts als aanleiding hadden en slutwalks kleding, is het onderliggende probleem hetzelfde: vrouwen lopen een veel hoger risico om slachtoffer te worden van seksueel geweld dan mannen, en vaak wordt de schuld dan ook nog bij het slachtoffer neergelegd: ‘wat deed je daar dan ook, midden in de nacht?’, of, ‘ja, met zo’n jurkje vraag je er natuurlijk ook wel een beetje om.’ Die opmerkingen staan dan ook niet op zichzelf, op het gebied van seks en seksualiteit bestaat er nog steeds een dubbele moraal. Het waanidee is dat mannen hun lust, eenmaal opgewekt, maar nauwelijks kunnen beheersen, en dat een vrouw die daar aan ten prooi valt het zelf wel veroorzaakt zal hebben. Mannen zouden meer behoefte hebben aan seks, en eenmaal geil mag je eigenlijk nauwelijks nog van ze verwachten dat ze zich kunnen beheersen. Je mag er als vrouw kennelijk niet van uit gaan dat mannen hun poten thuishouden, en al helemaal niet als je ’s nachts alleen over straat loopt, of als je een jurkje aan hebt. Het is hetzelfde idiote principe als met de boerka: vrouwen worden verantwoordelijk gesteld voor het gedrag van mannen. Bloot of bedekt, het is nooit goed.

Verantwoordelijkheid

Het kan zijn dat ik naïef ben, maar ik denk eigenlijk dat mannen op zich redelijke en weldenkende wezens zijn. En dat ze dus ze prima in staat zijn zichzelf te beheersen, ook als ze midden in de nacht een schaars geklede vrouw zien. Een klein deel van de mannen pleegt daadwerkelijk seksuele misdrijven, maar de hele samenleving staat bol van vreemde ideeën over seks en gender. Tot een bepaalde hoogte wordt seksueel ongewenst gedrag normaal gevonden, denk bijvoorbeeld aan fluitende bouwvakkers. Op elke straathoek hangen reclames waarin vrouwen worden afgebeeld als lustobject. Seksisme en seksueel geweld worden afgedaan met de loze kreet ‘boys will be boys’, denk maar aan de zaak-DSK. Daders worden op deze manier niet verantwoordelijk gehouden voor hun eigen gedrag. Het argument van uitlokking gaat daarnaast om een andere reden niet op: niet seks is het doel van verkrachting, het gaat om het uitoefenen van macht. Onvrijwillige seks is extreem vernederend, en maakt de dader machtig. Een verkrachter geilt niet op korte rokjes, hij geilt op macht.

Door nadrukkelijk de beladen term ‘slet’ te gebruiken willen de organisatoren de discussie over verantwoordelijkheid en zelfbeschikking naar voren schuiven. Wie gaat er nou eigenlijk over wat vrouwen met hun lichaam doen – de vrouwen zelf of iemand anders? – en wie is er verantwoordelijk voor seksueel geweld: het slachtoffer of de dader? De organisatoren van de Amsterdamse slutwalk zien hun doel als ‘laten zien dat we ons niet meer laten veroordelen voor hoe we onze seksualiteit beleven, en ons daardoor onveilig laten voelen ‘en’ dat we ons seksleven in eigen hand nemen.’ De provocerende aanpak lijkt succesvol te zijn: de eerste Canadese slutwalk werd gevolgd door vele anderen, en er is veel aandacht van de media. Via internet en sociale media wordt informatie makkelijk en snel verspreid, wat waarschijnlijk een belangrijke verklaring is voor het succes van de slutwalks. Het probleem van seksueel geweld is niet nieuw, de protesten ertegen ook niet, maar het is hoopgevend dat zo veel mensen weer de straat op gaan om er iets tegen te doen.

www.slutwalk.nl, www.heksennacht.nl