Interview met Floriane Klinklin Acouetey, Togolese feministische activiste en projectleider bij Equipop. Floriane nam deel aan de rondetafelconferentie 'Verzet: voor een internationale feministische alliantie tegen reactionaire bewegingen' op 29 november 2025 in Villeurbanne.

Kun je Equipop voorstellen en de belangrijkste actiepunten beschrijven?

Equipop is een feministische vereniging voor internationale solidariteit die zich inzet voor gendergelijkheid en seksuele en reproductieve rechten. Samen met feministische netwerken in West-Afrika, de SWANA-regio, Europa en Frankrijk combineert Equipop sociale en politieke activiteiten met financiële en technische ondersteuning voor partnerorganisaties en feministische activisten. Equipop staat aan de zijde van feministische bewegingen om machtsverhoudingen te veranderen en bij te dragen aan het creëren van een sterke feministische gemeenschap. Het doel is duidelijk: het doorbreken van patriarchale structuren die de autonomie van vrouwen, meisjes en gemarginaliseerde personen belemmeren.

Je bent projectleider van het project 'Sang pour Sang: Unies pour la Dignité' [Bloed voor bloed: verenigd voor waardigheid]. Wat is het doel en de reikwijdte van een dergelijk project? Welke acties voer je uit?

Het project 'Sang pour Sang: Unies pour la Dignité' is een feministisch initiatief van internationale omvang dat tot doel heeft de structurele factoren van menstruatiediscriminatie ingrijpend te veranderen. Onze ambitie is ervoor te zorgen dat alle mensen die menstrueren, in al hun diversiteit, hun recht op een waardige menstruatie kunnen uitoefenen door te beschikken over de nodige informatie, producten en infrastructuur.

Het unieke aan onze aanpak is dat we lokale feministische activisten en organisaties centraal stellen in het systeem. Zij zijn het die de essentiële acties in het veld uitvoeren: bewustmaking om schadelijke sociale normen af te schaffen, het creëren van platforms om hun stem te laten horen en belangenbehartiging bij de autoriteiten.

Om die impact te bereiken, is onze strategie gebaseerd op drie operationele pijlers:

1) Ondersteuning van feministische bewegingen: we versterken de capaciteiten van maatschappelijke organisaties (CSOs) en netwerken, met name die welke worden geleid door tienermeisjes, gender non-conforme personen of personen met een handicap, zodat ze over de nodige middelen beschikken om die waardigheid te verdedigen.

2) Belangenbehartiging en een gunstig klimaat: we produceren hoogwaardige intersectionele gegevens om het overheidsbeleid te beïnvloeden. Het doel is om menstruele gezondheid en waardigheid (MHW) te integreren in de planning van basisvoorzieningen, met name water-, sanitaire en afvalbeheerinfrastructuur (WASH).

3) Versterking van lokale markten: we ondersteunen sociale en solidaire ondernemingen (ESS) zodat ze een breed scala aan hoogwaardige duurzame producten kunnen aanbieden. Die producten zijn ontworpen volgens de '3 P's'-benadering: persoonlijk, milieuvriendelijk en betaalbaar.

Onze aanpak is resoluut intersectioneel. We richten ons in de eerste plaats op groepen die vaak worden uitgesloten van traditionele programma's: jongeren, al dan niet in het onderwijs, transgender- en non-binaire personen voor wie de regels een bron van een diepgaand gevoel van onbehagen kunnen zijn, personen met een handicap, en personen die in kwetsbare humanitaire situaties leven. Om een duurzame transformatie te garanderen, steunt het consortium op drie pijlers:

1) Feministische financiering: het toekennen van flexibele subsidies om organisaties te ondersteunen bij hun eigen prioriteiten.

2) Zuid-Zuid-leren: voortdurende uitwisselingen tussen landen om beste praktijken te delen op het gebied van normverandering en lokale productie.

3) Actieonderzoek: het gebruik van bewijsmateriaal uit de praktijk om een krachtig collectief pleidooi op nationaal, regionaal en mondiaal niveau te voeden.

Kun je een stand van zaken geven van de huidige situatie in Togo en van de politieke en sociale context waarin je je als feministische activiste beweegt?

Togo bevindt zich momenteel op een kruispunt, tussen een politieke wil tot modernisering en hardnekkige sociaal-culturele weerstanden. Op institutioneel vlak heeft de overgang naar de Vijfde Republiek en het parlementaire stelsel nieuwe mogelijkheden voor wetgevende belangenbehartiging gecreëerd, hoewel de overgang extra waakzaamheid vereist om ervoor te zorgen dat de rechten van vrouwen een budgettaire prioriteit blijven. Hoewel het land zich onderscheidt door een sterke vertegenwoordiging van vrouwen aan de top van de staat (premier, voorzitter van de Assemblee), blijft de uitdaging bestaan om dat ‘staatsfeminisme’ om te zetten in concrete veranderingen voor vrouwen op het platteland en in de informele sector, waar economische onzekerheid en inflatie de kwetsbaarheid van huishoudens vergroten.

Op sociaal vlak evolueert de perceptie van de gemiddelde Togolees over vrouwenrechten niet even snel als de wetgeving. Hoewel de wetten bestaan, zijn maar heel weinig Togolese vrouwen hiervan op de hoogte. Daarnaast is Togo onderhevig aan volksopstanden. Zoals het geval was bij de overgang naar de Vijfde Republiek. Ook al staan de activistes niet aan de basis van die volksbewegingen, hun bijdrage is niet te verwaarlozen. Feministe zijn betekent hier een dubbele druk ondergaan: die van een staat die de burgerlijke vrijheden beperkt en die van een conservatieve samenleving die de emancipatie van vrouwen als een bedreiging voor de gevestigde orde beschouwt.

Hoe organiseren Togolese vrouwen zich om hun rechten te verdedigen? Welke acties ondernemen de 'Négresses féministes' en andere feministische bewegingen?

De Togolese activisten organiseren zich om hun rechten te verdedigen via een verscheidenheid aan initiatieven van vrouwenrechtenorganisaties, feministische organisaties, strijdbare collectieven en informele bewegingen. Geconfronteerd met aanhoudende ongelijkheden en gendergerelateerd geweld, zijn die mobilisaties vaak gebaseerd op solidariteit, wederzijdse hulp en belangenbehartiging, zowel op gemeenschaps- als op nationaal niveau.

De beweging Négresses féministes bijvoorbeeld verdedigt een intersectionele en dekoloniale benadering van feministische strijd, die niet alleen rekening houdt met seksisme, maar ook met machtsverhoudingen die verband houden met racisme, het koloniale erfgoed en economische ongelijkheid. Het is ook een beweging die zich richt op het welzijn en de veiligheid van de activistes. Concreet vertaalt die mobilisatie zich in verschillende vormen van actie: bewustmaking en het aan de kaak stellen van geweld tegen vrouwen op sociale media, het organiseren van openbare discussies, het produceren van strijdbare inhoud, maar ook het innemen van de openbare ruimte om feministische eisen en feministisch werk zichtbaar te maken. Die initiatieven zijn erop gericht de zorgen van Togolese vrouwen te laten erkennen als belangrijke politieke kwesties, en niet als secundaire zaken in publieke debatten en politieke agenda's.

Wat zijn de belangrijkste behoeften van Togolese feministische activisten, en meer in het algemeen van die in Franstalig West-Afrika? Hoe kunnen we hen in Frankrijk steunen en hun stem laten horen?

Feministische activisten in Togo, en meer in het algemeen in Franstalig West-Afrika, hebben te maken met veeleisende politieke en sociale omstandigheden. De eerste behoefte is simpel: we hebben middelen nodig, geen preken. Dat betekent bovenal flexibele en duurzame financiering, die de strategische autonomie van lokale feministische bewegingen respecteert, ver weg van agenda's die maar al te vaak worden gedicteerd door donoren uit het Noorden. Feministische collectieven produceren al analyses, strategieën en antwoorden die zijn afgestemd op hun context; wat ze missen, zijn middelen om die uit te voeren en te bestendigen.

Een andere cruciale behoefte betreft de bescherming van activisten en de versterking van internationale solidariteit. In verschillende landen in de regio worden activisten geconfronteerd met stigmatisering, cyberpesten en zelfs directe bedreigingen. Gezien de opkomst van reactionaire en anti-rechtenbewegingen wereldwijd is het essentieel om solidariteitsnetwerken te versterken om te voorkomen dat activisten geïsoleerd raken en om degenen te ondersteunen die in de frontlinie staan.

Het ondersteunen van feministen in West-Afrika vanuit Frankrijk houdt ook in dat bepaalde paternalistische of ‘redders’-reflexen moeten worden afgebroken. Solidariteit betekent niet dat we namens de activisten spreken, maar dat we de voorwaarden scheppen zodat hun stemmen rechtstreeks worden gehoord en dat we bruggen bouwen en allianties smeden: door hen toegang te geven tot de media, de academische wereld en de politiek, en tot de middelen om hun boodschap te verspreiden, zonder hun discours te filteren of te formatteren.

Dat houdt ook een politieke verantwoordelijkheid in. Activisten en bondgenoten in Frankrijk kunnen een rol spelen door hun eigen instellingen aan te spreken, met name over het restrictieve migratiebeleid dat veel Afrikaanse activisten belet zich vrij te bewegen en hun analyses op internationale podia te brengen.

Ten slotte mag internationale solidariteit niet slechts een leus blijven. Ze moet worden opgebouwd als een strategische alliantie tussen bewegingen, die in staat is het hoofd te bieden aan verweven systemen van onderdrukking – patriarchale, economische en politieke – die door de samenlevingen heen lopen, ook al manifesteren ze zich verschillend naargelang de context. De opkomst van anti-rechtenbewegingen, die de rechten van vrouwen, seksuele en reproductieve rechten en fundamentele vrijheden aanvallen, is nu een wereldwijd fenomeen. Dat fenomeen kan dus niet uitsluitend op nationaal niveau worden bestreden. Het moet collectief worden geanalyseerd en aangepakt, via internationale solidariteit en strategieën, die opgewassen zijn tegen een terugslag die zich eveneens op mondiaal niveau organiseert.

Dit artikel stond op l'Anticapitaliste. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.