Borderless

20 January 2019

AIVD en MIVD op weg naar lustrum

Op 29 mei 2007 bestaan de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) hun eerste lustrum. Samen zijn deze diensten jaarlijks goed voor rond de honderdduizend veiligheidsonderzoeken. Dat betekent dat er in de loop der tijd heel wat mensen worden besnuffeld of in de gaten worden gehouden. Rob Lubbersen, lid van de SAP, is jarenlang door beide diensten gevolgd. Bert Lisse sprak voor Grenzeloos met hem over zijn dossiers.

Wanneer kwam je er achter dat de veiligheidsdienst belangstelling voor je had?
“De eerste keer was rond 1970. Ik was twintig. Zat op de Sociale Academie. Hing wat rond bij de Socialistische Jeugd (SJ). Demonstreerde tegen de oorlog in Vietnam. Bij een plakactie tegen de massale slachtingen in Indonesië – affiches met als opschrift “Soeharto 600.000 vermoord”- werd ik opgepakt. Niet veel later riep mijn vader me bij zich. Hij werkte bij de PTT. Hij was gevraagd mee te werken aan een telefonisch beveiligingssysteem voor Dow Chemical in Terneuzen. Voor die opdracht werd zijn ‘betrouwbaarheid’ gescreend. Dow was namelijk omstreden omdat het napalm produceerde dat door de Amerikanen op Vietnam werd gegooid. In het screeningsgesprek werd mijn pa door de PTT-bedrijfsveiligheidsdienst voornamelijk met míjn linkse activisme geconfronteerd. Reden voor een goed vader-zoon-gesprek. Zo ontdekte ik dat er ergens informatie over me werd bijgehouden. Enkele jaren later werd mijn vader weer op het matje geroepen. Dat was toen mijn broer bij de PTT solliciteerde. Pa werd gevraagd hoe de relatie tussen mijn broer en mij was. Hij werd over nog veel meer dingen uitgehoord. En er werd hem verteld dat ik lid was van een heel erg gezagsondermijnende club. Dat klopte wel, inmiddels had ik me aangesloten bij de socialistische soldatenorganisatie, de Bond Voor Dienstplichtigen. In tegenstelling tot twee Haagse kameraden die een beroepsverbod kregen, Wim Schul en Koen Zonneveld, kwam mijn broer toch binnen bij de PTT. Zelf heb ik het maar nooit geprobeerd…”

Wat vond je ervan dat je kennelijk in de gaten werd gehouden?
“Een hele eer! Eindelijk serieus genomen! Maar zonder gekheid:
Enerzijds was ik woedend dat ze via mijn politiek-naïeve-PvdA-pa, in mijn ogen naïef dan, in mijn privé-leven aan het peuren waren. Vrienden, vriendinnen, genotmiddelengebruik, daar visten ze allemaal naar. En ik was er natuurlijk tégen. De Binnenlandse Veiligheidsdienst was toch een onderdeel van het kapitalistische staatsapparaat, een instrument om een systeem van uitbuiting en onderdrukking in stand te houden. Dus verfoeilijk.
Anderzijds was ik niet erg verbaasd. Als het kapitalisme zich zonder slag of stoot naar de afvalberg van de geschiedenis zou laten leiden, dan waren er geen revolutionairen nodig. Dus logisch. Bovendien begreep ik dat Lenin himself ooit had opgeroepen je niet te veel af te laten leiden door dit soort zaken. Zo zou paranoia in een organisatie meer schade veroorzaken dan de acties van de tegenpartij zelf.”

Toch niet iets voorzichtiger geworden?
“Dat wel. Niet minder radicaal denk ik. Misschien was de ontdekking als ‘staatsgevaarlijk’ te worden beschouwd juist olie op het rebelse vuur. Maar voorzichtiger werd ik wel. Niet meer alles tegen iedereen zeggen. Geen acties over de telefoon bespreken. Toen ik lid werd van de Internationale Kommunisten Bond (IKB) kon ik er begrip voor opbrengen dat uit zelfbescherming met pseudoniemen, 'organisatienamen' noemden we dat, werd gewerkt. En ja, je keek onwillekeurig toch af en toe om je heen naar kameraden met de vraag of ze wel helemaal te vertrouwen waren.”

En? Vaak op verdachte figuren gestoten?
“Eigenlijk niet. Ik weet dat er in de tachtiger jaren een kameraad die om persoonlijke redenen zijn lidmaatschap van de IKB had opgezegd door de Binnenlandse Veiligheidsdienst is benaderd met de vraag om informatie. Die jongen was zo boos dat ze hem als een potentiële verrader zagen dat hij de IKB waarschuwde. Is nog op televisie geweest. In de Bond Voor Dienstplichtigen hebben we ooit een infiltrant ontmaskerd. Een jongen die radicale praatjes hield en flink wat Soldatenkranten afrekende, maar niemand zag hem ooit die kranten verkopen. Toen hij daarover aan de tand werd gevoeld, sloeg 'ie door. Was gestuurd. Overigens kregen we omgekeerd soms informatie van mensen die bij de BVD of MID werkten. Ze hielden daar onze ledenlijst nauwkeuriger bij dan we zelf deden! Van hen hoorden we ook welke aanpak ze gebruikten bij hun inlichtingenwerk. Wisten we waar we op moesten letten.”

Om meer zicht te krijgen op de methodes van de BVD en de MID, nu de AIVD en MIVD, heb je ook je dossiers opgevraagd?
“Zeker. Ook uit nieuwsgierigheid, eerlijk gezegd. Toen er na de val van de muur, begin jaren negentig, sprake van was dat de BVD zijn persoonsdossiers zou opschonen, is Roger Vleugels in het geweer gekomen. Hij richtte de Vereniging Voorkom Vernietiging (VVV) op met als doel de dossiers te redden én er inzage in te krijgen. Openbaarheid van bestuur, nietwaar. Na jarenlang procederen hebben uiteindelijk honderden mensen hun dossiers gekregen. Ook ik. Op de kop af 44 pagina’s van de MIVD en 99 van de AIVD. Een bonte verzameling overdrukken van formulieren en artikelen. Waaruit blijkt dat ik op 16 februari 1977 met een blauwe FIAT 124 vanuit Amsterdam naar de Oranjekazerne in Deelen ben gereden, dat ik daar om 17.00 uur pamfletten van de Bond Voor Dienstplichtigen heb uitgedeeld, dat ik vervolgens om 17.30 uur bij de Generaal Spoorkazerne in Ermelo ben gesignaleerd en dat ik daarna om 17.45 uur bij de Generaal Winkelmankazerne in Nunspeet wederom pamfletten heb staan uitdelen. Een hele rit! En kennelijk niet voor mij alleen! Verder passeren tal van plaatsen en tijdstippen van acties, congressen, demonstraties, manifestaties en discussies de revue. Met dikke zwarte strepen waar de namen van andere personen, mogelijk de rapporteurs, zijn vermeld. Behalve dat je ziet hoe ze constant vrij intensief je gangen zijn nagegaan, word je er niet zo veel wijzer van.”

De dossiers geven géén zicht op hoe de AIVD en de MIVD opereren?
“Nauwelijks. Niet alleen vanwege de doorhalingen op de bladzijden die je krijgt. Vooral vanwege alle bladzijden die je níet krijgt. In de begeleidende brieven bij de dossiers van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Defensie staat duidelijk dat geen informatie wordt prijsgegeven die aanwijzingen bevat over de werkwijze van de betrokken diensten, die zou kunnen leiden tot identificatie van gebruikte bronnen of die beschouwd kan worden als van actueel belang voor de staatsveiligheid.
Tsja, en wat daar allemaal onder valt en verstaan kan worden, daar wordt “uitdrukkelijk geen mededeling” over gedaan. Van de vrijgegeven persoonsdossiers kun je dus niet zoveel leren. De openbaarheid van bestuur kent zo zijn grenzen. Inmiddels weten we uit allerlei andere publicaties, o.a. van Buro Jansen & Jansen, dat de veiligheidsdiensten op heel verschillende manieren kunnen optreden. En dat ze hun methodieken afwisselen. Soms proberen ze personen of groepen te verleiden tot ‘harde actie’ om ze daarna te laten inrekenen. In een enkel geval heeft de BVD zelfs zelf een ultraradicale partij opgericht, de Marxistisch Leninistische Partij Nederland (MLPN)! Soms proberen ze binnen een organisatie de meningsverschillen aan te jagen om de boel uit elkaar te drijven. Meestal lijken de diensten zich te beperken tot ‘loyaal meedoen’, ook als dat onwettige activiteiten betreft, om zo veel mogelijk ‘intelligence’ te kunnen verzamelen. Actief ingrijpen wordt dan overgelaten aan politie en justitie of in het geval van de MIVD aan het leger.”

Heb jij in maatschappelijk opzicht eigenlijk nog last gehad van al dat speurwerk?
“Merkwaardig genoeg heb ik er als persoon heel weinig van gemerkt. Afgezien van die twee gesprekken die er met mijn vader bij de PTT over me zijn gevoerd en waar hij mij over aansprak, heb ik nooit wat rechtstreeks gezien of gehoord. Als ik die twee dossiers niet had ontvangen dan zou het bij wijze van spreken niet gebeurd kunnen zijn. Ik heb ook niet de indruk dat er acties waar ik bij betrokken was in de wielen zijn gereden. Waarschijnlijk had ik echt niet moeten proberen om bij de PTT een baantje te krijgen of ergens anders een vertrouwensfunctie. Maar in mijn loopbaan in het onderwijs en bij de gemeente Den Haag ben ik nooit gehinderd door stiekeme manoeuvres van een geheime dienst. Voor zover ik weet tenminste…”

Flinke groei AIVD
Op 29 mei 2002 werden de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en Militaire Inlichtingendienst (MID) omgedoopt in AIVD en MIVD. Bij die naamsverandering kregen beide diensten meer taken en bevoegdheden. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2002) gaf bijvoorbeeld opdracht tot méér aandacht voor eventuele risico’s en maakte schending van het briefgeheim mogelijk. De AIVD heeft nadien de wind flink in de zeilen gekregen. De MIVD is van 2002 tot 2005 blijven steken op een budget van 60 miljoen euro en een personeelsbestand van 750 medewerkers. De AIVD daarentegen zag in dezelfde periode het aantal medewerkers toenemen van 850 tot 1.100 en haar budget groeien van 68 miljoen naar 112 miljoen euro. In drie jaar een toename van 65% procent!
In 2005 voerde de MIVD 40.000 veiligheidsonderzoeken uit, de AIVD 55.000. Dergelijke onderzoeken hebben meestal betrekking op mensen die een vertrouwensfunctie bekleden. Daarvan zijn er tamelijk veel in Nederland. Het gaat om functies bij de overheid, maar ook bij ‘vitale bedrijven’.
De AIVD en de MIVD hebben als hoofddoel het bevorderen van de ‘nationale veiligheid’. Daartoe brengt de AIVD vooral personen en groeperingen in Nederland in beeld waarvan zij meent dat die een bedreiging vormen. De MIVD richt zich wat meer op landen waar Nederlandse troepen bij zogenaamde vredesoperaties zijn betrokken of kunnen worden betrokken. Allebei de diensten doen uitgebreid onderzoek naar wat zij verstaan onder terroristen, mogelijke terroristen, radicaliserende moslims, anti-militaristen, andersglobalisten, autochtoon en allochtoon radicaal links en extreem-rechts. Met spionnen van buitenlandse mogendheden wordt ook wat gedaan. Met agenten van NATO-landen wordt nauw samengewerkt. Wie geïnteresseerd is in wat deze geheime diensten aan de openbaarheid prijs willen geven, kan terecht op de web-sites: www.aivd.nl en www.mivd.nl. Voor meer kritische en onthullende informatie: www.burojansen.nl.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren