Mijn kennismaking met RSI dateert van 1993. Op een conferentie in Engeland had ik mij opgegeven voor het onderdeel "Management Strategieën." Enige misverstanden later zat ik in de workshop RSI, terwijl ik niet eens wist wat dat betekende. Dat bleek Repetitive Strain Injury (Blessures door herhaalde belasting) te zijn. Dat was helder, maar over de ernst van de kwaal had ik zo mijn twijfels. Dat werd weggenomen door de slachtoffers in de workshop. Een Japanse kantoorwerkster en een Engelse fabrieksarbeider, volledig arbeidsongeschikt door respectievelijk computerwerk en schroeven draaien.
Ik moest denken aan een bezoek aan de FNV vakbondsgroep van de Administratieve Centrale van de ABN in Leeuwarden. Ze lieten ons een bepaalde zaal zien, zeg maar de hel. Dertig vrouwen, die elk achter een toetsenbord zaten en de hele dag cheques overtikten. Rekeningnummer, bedrag. Rekeningnummer, bedrag In een onbegrijpelijk tempo. Als het rekeningnummer fout werd ingetikt ging er een rood lampje branden. De vrouw waar dat het meest gebeurde zat apart. De rest kon nog een beetje met elkaar praten.
Waarom hadden die vrouwen geen RSI? Het antwoord is waarschijnlijk dat die niet zichtbaar optrad. In die tijd (1984) werd in hogere kringen bij banken nog gesproken over een afschrijvingstijd van datatypistes, nu veelal uitgestorven omdat bijvoorbeeld die cheques ingescanned worden, van vijf jaar. Na die vijf jaar was het terug naar het gezin. Misschien was vijf jaar te kort om het op te lopen, maar waarschijnlijker was dat het pijn lijden (daarna) plaats vond in het gezin. Buiten de arbeidsmarkt en dus oninteressant/onzichtbaar voor overheid en pers.
Uit onderzoek blijkt dat vrouwen vaker de klos zijn. TNO geeft aan dat vrouwen met een kantoorbaan die dagelijks meer dan 4 uur achter een beeldscherm werken een verhoogd risico hebben op RSI. Bij mannen is dit pas na 6 uur het geval. De verklaring is dat vrouwen vaker minder afwisselend werk hebben dan mannen, in lagere functies werken en dus minder invloed hebben op hun werk. Bovendien hebben vrouwen vaker deeltijdbanen en gunnen deeltijdwerkers zich gemiddeld minder pauzes. Ook belangrijk is dat meubilair op kantoren wordt ontworpen voor de gemiddelde man. Vrouwen moeten daarom vaker in onnatuurlijke houdingen werken. Uit buitenlands onderzoek is bekend dat linkshandigen om gelijksoortige redenen vaker last hebben van RSI dan rechtshandigen.

Juridische Reactie
Op het RSI-probleem wordt verschillend gereageerd. De FNV wil bijvoorbeeld werknemers stimuleren juridische stappen te ondernemen, via het door haar in mei 2000 opgerichte bureau beroepsziekten. Op 19 januari had de FNV, volgens de NRC, 40 leden die hun baas willen aanklagen. Het streven is 200 per jaar. Deze geringe aantallen hebben te maken met de Nederlandse praktijk dat er goede regelingen zijn als je arbeidsongeschikt wordt. Dat is aan het veranderen met de afbraak van sociale zekerheden en aanvullende bedrijfsregelingen.
Het procederen, iets wat je niet moet nalaten, heeft een groot nadeel. Je procedeert niet tegen je baas, maar tegen zijn verzekeringsmaatschappij. De verzekerbaarheid maakt de ziekte volledig calculeerbaar. De gezondheid van werknemer kan zo afgekocht worden en verwordt tot een kostenpost. Ook dekt de verzekering lang niet alle kosten. In de VS, toch een land met een zekere procestraditie, bedraagt volgens het ministerie van Gezondheid in 1997 de (maatschappelijke) kosten van RSI 120 miljard dollar en wordt er middels rechtszaken 20 miljard uitgekeerd. En ook is het natuurlijk schrikken als je op 12 januari op het internet leest: "UK's Biggest Employers' Liability Insurer Goes BUST!!!!!!!!!!" (Engelands grootste verzekeraar van werkgevers aansprakelijkheid gaat failliet)

Preventie
Het uitgangspunt van de RSI patiëntenvereniging (http://www.rsi-vereniging.nl/) is dat RSI voorkomen kan worden en het maar de vraag is of je het kunt genezen. Op de website staan heldere adviezen. Bijzonder interessant is dat het niet blijft bij aandacht voor de fysieke kant, maar dat ook geprobeerd wordt de psychische reactie van de patiënt in kaart te brengen.
Hoewel het zonder meer belangrijk is om van dit soort tips op de hoogte te zijn en die na te volgen, wordt het probleem hier niet mee opgelost. Dat RSI, al in de achttiende eeuw omschreven, plotseling zo massaal voorkomt is te wijten aan werkdruk. Het individueel bestrijden van de gevolgen kan ertoe leiden dat de lat door werkgevers steeds hoger zal worden gelegd. De werknemer kan tenslotte meer aan. Een wapenwedloop tussen werkgever en werknemer is het gevolg.
RSI kan alleen ingeperkt worden door iets te doen aan de werkdruk en door arbeid anders te organiseren. Werk moet niet langer in stukjes geknipt worden en moet divers zijn in plaats van eenzijdig. Daarom is er collectieve strijd nodig, voor werk waarover werknemers de volledige zeggenschap hebben.