9 May 2021

Biodiesel: de oplossing of een nieuw probleem?

Milieudefensie voert op dit moment campagne tegen een voorstel van de Europese commissie voor verplichte bijmenging van 10 procent biodiesel in benzine en diesel tegen 2020. Producenten in Nederland zijn van plan met gebruik van eetbare oliën zoals koolzaad, palmolie en soja vanaf 2011 drie miljoen ton biodiesel per jaar te produceren. Een zorgwekkende ontwikkeling, volgens Milieudefensie.

De westerse honger naar biobrandstoffen leidt tot forse uitbreiding van plantages in zuidelijke landen, zoals die voor palmolie in Indonesië en soja en suikerriet in Brazilië. Vaak wordt op grote schaal tropisch regenwoud gekapt en platgebrand. Dit leidt tot een een forse uitstoot van broeikasgassen - uitstoot die men met het gebruik van biodiesel juist wilde beperken. En vaak worden ook de rechten van de inheemse bevolking met voeten getreden.
De markt voor biobrandstoffen is dit jaar hard gegroeid, met dank aan de politiek. In Nederland moeten oliebedrijven namelijk verplicht 3,25 procent biobrandstof in benzine en diesel bijmengen. Vooral de gemeente Rotterdam steunt de biobrandstofindustrie. De Rotterdamse haven is nu al een van de grootste op het gebied van de minerale en eetbare oliën. De infrastructuur ligt er al en de haven is daarom een logische plek voor de productie van biobrandstoffen. Verwacht wordt dat dit een van de grootste groeiers zal zijn in de zogenaamde ‘nieuwe’, ‘duurzame’ economie. Met de bouw van biobrandstoffabrieken hoopt Rotterdam de CO2 uitstoot te verminderen. Dat gaat met de nu geplande fabrieken echter niet lukken want deze gaan biobrandstoffen produceren uit grondstoffen die nog steeds een aanzienlijke CO2-uitstoot opleveren.

Voedselcrisis
Voordat ‘onze’ financiële crisis de voorpagina’s beheerste werden de krantenkoppen gevuld met stijgende voedselprijzen, stijgende energieprijzen, voedselrellen en nieuwe voedselschaarste. Er werd vaak gewezen op de biobrandstoffen als oorzaak van veel van deze ellende: ‘niet alleen wordt het Amazonewoud ervoor gekapt maar biodiesel stoot de armen het eten ook nog uit de mond.’
Dat idee klopt maar gedeeltelijk. Bio-energie is niets nieuws in de landbouw. In Brazilië wordt al heel lang, vanwege de dure olie import, suikerriet geteeld voor de productie van ethanol dat verplicht wordt toegevoegd aan benzine. En de landbouw levert natuurlijk al eeuwenlang niet eetbare producten. Het begon met graan voor de lastdieren. Daarnaast is er katoen, jute, vlas en dergelijke.
Op wereldniveau wordt hooguit 2 procent van het totale landbouwarsenaal gebruikt voor bio-energie. Die twee procent kan onmogelijk de huidige prijsstijging en de toenemende honger verklaren. Ook de stijgende olieprijzen zijn maar een gedeeltelijke verklaring. De voedselprijsindex van de Food and Agriculture Organization van de Verenigde Naties is in een jaar tijd met 57 procent gestegen, waarbij de grootste stijging het afgelopen jaar plaatsvond. Graanprijzen stegen met 88 procent , zuivel met 48 procent, olie en vetten met met maar liefst 106 procent.
De echte schande is dat er jaren terug al 850 miljoen hongerende mensen waren en dat dit aantal niet is gedaald. Dit laat zien dat de basis van het probleem al jaren oud is: de oorzaak ligt bij manier waarop de wereld voedselmarkt vorm is gegeven. Zes landen produceren 80 procent van de tarwe export en 85 procent van de rijst. Drie landen produceren 70 procent van de geëxporteerde maïs. Arme landen, de landen die voedsel importeren, zijn overgeleverd aan de grillen van de wereldhandel en de politiek van een handvol producten.
Deze wereldhandel staat steeds meer in dienst van grote landbouw industriële complexen. Ze assembleren voedsel zoals de auto industrie, met al haar toeleveranciers, auto’s produceert. Hoe makkelijker voor de consument, hoe hoger de prijs. Door het functioneren van deze netwerken, van plantage tot supermarkt, met een energieverslindende transportketen ertussenin, is het verband tussen de prijs die de boer krijgt en die de consument uiteindelijk betaald volkomen zoek. De keten draait niet om het op een verantwoorde manier voeden van de mensheid, maar om creëren van toegevoegde waarde, het maken van winst.

Geen uitweg meer.
Gedurende vorige periodes van stijgende voedselprijzen konden de armen nog enigszins terugvallen op lokale markten, op voedsel dat ze zelf verbouwden. Steeds minder mensen beschikken echter over zo'n vangnet. Afrika, Azië en Latijns Amerika zijn open gegooid voor de wereldmarkt. Multinationals dringen steeds dieper door met hun grote merken. In Grenzeloos schreven we eerder over hoe Unilever dit doet in een land als India. Veel kleinschalige, lokaal gerichte landbouw en distributie zijn als gevolg hiervan verdwenen. Als hongerende stedelingen niet meer terug kunnen vallen op hun eigen netwerken, dan haal je het eten waar het opgestapeld ligt: in de supermarkt.
Het platbranden van regenwoud, voedselrellen en hoge prijzen zullen niet verdwijnen als we stoppen met biodiesel. Een organisatie als Milieudefensie heeft gelukkig nooit gezwegen over de misstanden in de landbouw en voedingsindustrie. Ze stond bijvoorbeeld aan de basis van het eerste Nederlandse burgerinitiatief tegen de gangbare landbouw. Maar er zijn ook wolven in schaapskleren die zich nu opeens zorgen maken om de zogenaamde gevolgen van de biodiesel productie. Zoals de Britse premier Gordon Brown of de grote multinationals in de voedingsindustrie die hun stroom goedkope grondstoffen in gevaar zien komen. Het is makkelijker te wijzen op de splinter in het oog van een ander dan op de balk in je eigen oog.

Andere keuzes maken
Er zal fundamenteel nagedacht moeten worden over de grondslagen van onze voedselproductieketen. Een systeem dat aan de ene kant 850 miljoen hongerende mensen en aan de andere kant obesitas voortbracht.
De noodzaak hiervan zal groter worden met de klimaatcrisis in het vooruitzicht. Wetenschappers verwachten dat de komende 12 jaar de voedselproductie in sommige delen van de wereld met de helft zal dalen. Klimaatverandering is ook geen probleem van de toekomst alleen. Australië is normaal gesproken de op twee na grootste graanexporteur, maar de droogte van de laatste jaren heeft de rijstproductie volkomen verstoord en de tarwe oogsten met 60 procent doen dalen. In Bangladesh heeft een van de grootste cyclonen van de afgelopen tientallen jaren miljoenen tonnen rijst vernietigd, waardoor het land nog meer afhankelijk is van voedselimport.
Alternatieven zullen op regionaal georganiseerde landbouw gebaseerd moeten zijn. Op een landbouw die minder is gericht op eenzijdige monocultuur. Afval en restproducten kunnen een rol spelen als biodiesel. Internationale handelsstroom moeten gebaseerd zijn op eerlijke keuzes en duurzaamheid. Gecombineerd met energiebesparing, kleinschalige inzet van duurzame biomassa, eisen aan CO2-emissies van personenauto's, terugdringen van het autoverkeer en verbetering van het openbaar vervoer.
Als biodiesel wordt ingepast in het huidige onmenselijke op winst gebaseerde productiesysteem zal het alleen de problemen van klimaatverandering, honger en ellende versterken. Laat staan dat het een oplossing biedt. Maar het is te gemakkelijk biodiesel als de grote schuldige aan te wijzen. Dan sluiten we onze ogen voor waar het allemaal om draait: winst, winst, winst.

Verder lezen:
Onderzoeken over de CO2- reductie door middel van het gebruik van biodieselbrandstoffen, de betrokkenheid van Nederlandse banken en bedrijven en de gevolgen van de teelt van biodieselbrandstoffen van de eerste generatie staan op de website van Milieudefensie.
Een goede site over de maatschappelijke achtergronden van de klimaatcrisis en alles wat ermee te maken heeft is Climate and Capitalism

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren