Daraya is eind augustus 2016 in handen gevallen van de Syrische regering. Het is gerechtvaardigd dat de moedige strijd van de inwoners van Daraya niet alleen door de Syrische revolutionairen wordt herinnerd en geëerd, maar door alle revolutionairen in de wereld.

Vier jaar na haar bevrijding is de overwegend agrarische stad Daraya, die strategisch in de buurt van de hoofdstad Damascus ligt, in handen van het regime gevallen. Er werd een overeenkomst bereikt om de 4.000 – 8.000 inwoners die waren overgebleven van een bevolking van 300.000 vóór de opstand, te evacueren. De lokale strijders die hun stad zo moedig hebben verdedigd, gaan naar Idlib en voegen zich bij het verzet daar.

De inwoners van Daraya weten dat zij misschien nooit meer naar huis terug zullen keren. Foto’s op sociale media tonen inwoners bij de graven van hun geliefden om afscheid te nemen. Er is grote angst voor een plan om oppositiebolwerken permanent uit de weg te ruimen - in voorgaande evacuatieovereenkomsten, zelfs die onder auspiciën van de VN, werden velen door het regime gevangen genomen en nooit meer teruggezien.

De inwoners zijn wanhopig. Een paar dagen geleden richtte een groep vrouwen uit Daraya zich in een brief tot de wereld. Zij beschreven afgrijselijke toestanden. Een belegering door het regime die al 1.368 dagen voortduurt, heeft de voedselvoorziening en medische hulpmiddelen geblokkeerd. Mensen stierven. Zij beschreven de dagelijkse aanvallen van het regime dat 9.000 vatbommen en ook internationaal verboden gifgas en napalm op de stad heeft gegooid. Het ziekenhuis was een doelwit en is uitgeschakeld. Landbouwgrond, de enige voedselbron, is opzettelijk verbrand en vernietigd. De vrouwen riepen de internationale gemeenschap op tot actie om het geweld en de belegering te stoppen. Deze brief volgde op maanden van protesten van vrouwen en kinderen met dezelfde eisen. In juni 2016 bereikte het eerste en enige hulpkonvooi de stad. Het bestond uit medicijnen, muskietennetten en babyspullen, maar geen voedsel. ‘We kunnen geen medicijnen op een lege maag innemen’, stond er op één van de borden bij een protest kort daarna.

Degenen die Daraya verlaten, vertrekken als helden. Daraya is een iconische stad voor Syrische revolutionairen. Het is een centrum voor de ontwikkeling van de theorie en praktijk van het niet-gewelddadige verzet geweest en heeft burgerlijke ongehoorzaamheid in het land geïnspireerd. En ondanks de gruwelijke repressie die de stad ondervond, had de stad opmerkelijk succes in het toepassen van lokale, autonome zelforganisatie. Revolutionair activiste Razan Zeitouneh, die in 2013 werd gekidnapt, zei: ’Daraya was een ster vóór en tijdens de revolutie. Wat de jonge mannen en vrouwen van de stad opbouwden, vereiste immense inspanningen en resulteerde in een klein voorbeeldig model voor de toekomst van Syrië, daar waar we van dromen. Het activisme in de stad verbaasde ons iedere minuut… In Daraya werden de borden die opriepen tot coëxistentie voortdurend hooggehouden, zelfs toen het hele land na elke nieuwe slachting in wanhoop verviel.’(1)

Toen de opstand in 2011 begon, ontstond er al snel een plaatselijk coördinatie comité om protesten tegen het regime te organiseren. Het comité benadrukte het belang van geweldloos verzet en deelde pamfletten uit vóór een democratisch Syrië en gelijkheid tussen alle religies en etnische groepen. Terwijl de kerkklokken uit solidariteit luidden, demonstreerden inwoners met bloemen in hun hand en gaven ze flessen water aan de veiligheidstroepen die gestuurd waren om hen te beschieten. ‘Het leger en het volk zijn één,’ zongen ze. Eén van degenen die betrokken was bij het lokale coördinatiecomité, was de 26-jarige kleermaker Ghiyath Matar. Hij kreeg de bijnaam ‘Little Ghandi’ voor zijn inzet bij het geweldloze verzet. Ghiyath werd op 26 september 2011 gearresteerd door de veiligheidstroepen. Een paar dagen later werd zijn verminkte lichaam teruggegeven aan zijn familie en zwangere vrouw. In een van zijn laatste Facebook-posts, zei Ghiyath: ‘We kozen niet uit lafheid of zwakte voor geweldloosheid, maar uit morele overtuiging; we willen geen overwinning behalen door het land te hebben vernietigd.’ (2)Het principe van het geweldloze verzet dat de jeugd van Daraya heeft beïnvloed, had een geschiedenis in de stad. Ongebruikelijk voor Syrië, een politiestaat die meedogenloos onafhankelijke organisatie onderdrukt, richtte een groep jonge mannen en vrouwen in de leeftijd tussen de 15 en 25 jaar in 1998 de Jongerengroep van Daraya op. Ze hadden onder leiding van de religieuze geleerde Abdul Akram Al Saqqa de Koran bestudeerd. Al Saqqa was voorstander van sociale en politieke vrijheid en moedigde het vrije denken onder zijn studenten aan. Vanwege zijn liberale opvattingen was hij controversieel onder de Syrische religieuze autoriteiten. Hij riep vrouwen op hun eigen man te kiezen en betoogde dat vrouwenonderwijs belangrijker was dan het al dan niet dragen van de sluier. Hij introduceerde studenten bij het werk van Jawdat Said, een Islamitische geleerde die geweldloos denken en handelen vanuit  zowel de tradities van de Koran als de leer van Ghandi en Martin Luther King voorstond. Al Saqqa’s werk trok de aandacht van de autoriteiten en hij werd in 2003 en 2011 gevangengezet. Onder zijn begeleiding organiseerde de Jongerengroep van Daraya acties zoals het schoonmaken van de straten van de stad, het boycotten van Amerikaanse producten en risicovolle campagnes tegen omkoping en corruptie. In 2002 demonstreerden ze tegen de Israëlische invasie van het vluchtelingenkamp Jenin en in 2003 organiseerden ze protesten (zonder toestemming van de overheid) tegen de Amerikaanse invasie in Irak. Deze actie leidde tot de arrestatie van 24 leden van de groep. Een paar werden snel vrijgelaten, maar de meerderheid werd veroordeeld tot gevangenisstraffen tussen de drie en vier jaar. (3)

De vreedzame protesten werden aan hevige repressie blootgesteld. Bloemen werden met kogels beantwoord, demonstranten werden massaal bijeengedreven en gevangen gezet. In augustus 2012 bestormden Syrische regeringstroepen na intense beschietingen de stad en pleegden één van haar ernstigste slachtingen. Ongeveer 400 mannen, vrouwen en kinderen verloren het leven door executies. Degenen die probeerden te vluchten, werden achtervolgd en neergeschoten. Dode lichamen bezaaiden de straat of werden in massagraven gegooid.

In een tafereel dat eindeloos herhaald zou worden, probeerden sommige Westerse commentatoren het regime vrij te pleiten van fout handelen. De vermaarde journalist Robert Fisk bezocht Daraya dat vol zat met regeringstroepen, kort na het bloedbad. Hij rapporteerde dat de situatie het gevolg was van het gevangennemen van gijzelaars door het Vrije Syrische Leger en het mislukken van de uitwisseling van gevangenen. Hij citeerde bronnen die zeiden dat de slachtoffers familieleden van overheidspersoneel waren. Het plaatselijke coördinatiecomité van Daraya veroordeelde het verslag van Fisk krachtig. Zij hadden nog nooit gehoord van het verhaal over de uitwisseling van gevangen en betwijfelden of de geïnterviewden in de aanwezigheid van soldaten van het regime vrijuit konden spreken en bekritiseerden Fisk dat hij de activisten van de oppositie niet had ontmoet.(4)

Daraya werd drie maanden later door plaatselijke rebellen bevrijd. Toen de staat zich terugtrok, richtten de bewoners een Gemeenteraad op om de plaatselijke zaken te regelen. Eén van de betrokkenen was de anarchist Omar Aziz die revolutionaire Syriërs aanspoorde hun gemeenschappen onafhankelijk van de staat te organiseren en toe te werken naar een sociale revolutie. Ondanks enorme moeilijkheden, heeft de Gemeenteraad van Daraya opmerkelijke resultaten behaald. Het richtte talrijke diensten op om hulp aan burgers te verlenen, zoals diverse media, rechtsbijstand en openbare diensten (ze hieden een uitstekende website bij). Een hulpdienst runde een soepkeuken, die begon met het verzorgen van drie maaltijden per dag, maar als gevolg van de belegering moest de frequentie worden verlaagd. De raad probeerde ook zelfvoorziening te stimuleren, waarbij mensen zelf bonen, spinazie en tarwe telen. Een medische dienst had toezicht op het veldhospitaal dat zorgde voor zieken en gewonden. Een dienst was verantwoordelijk voor het openen van alternatieve wegen als de hoofdwegen onbegaanbaar waren geworden als gevolg van luchtaanvallen of ingestorte gebouwen. De plaatselijke raad streefde er ook naar de burgerlijke en militaire krachten te verenigen. Daraya was een van de weinige gemeenschappen waar de plaatselijke brigade van het Vrije Syrische Leger deel uitmaakte van de organisatiestructuur van de raad en onderworpen was aan het civiele bestuur. Revolutionaire vrouwen richtten het magazine Enab Baladi op om gebeurtenissen in hun gemeenschap en Syrië breder te bediscussiëren. Het blad bevorderde burgerlijke ongehoorzaamheid. Activisten bouwden een ondergrondse bibliotheek zodat inwoners hun onderwijs konden voortzetten.

De inwoners van Daraya hebben een hoge prijs betaald voor hun vrijheidsdroom. Vier jaar lang verdedigden ze hun autonomie tegenover de staat en zetten ondanks de bombardementen en ondanks de uithongerende belegering door. Hun strijd zal blijvend en overal door Syrische revolutionairen worden herinnerd en geëerd.

1). Geciteerd in ‘Daraya: the town that shames the world’, The Syria Campaign, maart 2016.

2). Geciteerd in Mohja Kahf ‘Water bottles & roses: Chosing non-violence in  Daraya’, 21 november 2011.

3). Voor meer informatie zie Mohja Kahf ‘Water bottles & roses: Chosing non-violence in Daraya’, 21 november 2011.

4). De Amerikaanse oorlogsverslaggever Janine De Giovani bezocht Daraya een paar dagen na het bloedbad op eigen gelegenheid. Zij geeft een hartverscheurend verslag in haar uitstekende boek ‘The morning they came for us’, (Bloomsbury Publishing 2016).

Dit artikel verscheen eerder op het blog van Leila Al Shami. Vertaling Frank Verbeek voor Grenzeloos.