Niet alleen de registratiekamer denkt na over die contro­le. Ook OR-leden. Op het internetforum ‘OR-online’, liepen de opvat­tingen behoorlijk uiteen. Een van de deelnemers gaf aan dat in zijn bedrijf de directie steek­proefs­gewijs e-mails wilde onderscheppen en vroeg zich af of dat eerst moest worden voorgelegd aan de OR.
De discussie ging verder dan een simpel ja of nee (het is waarschijnlijk ja). Er was de reactie dat e-mails gepro­du­ceerd met hulpmidde­len van de baas uiteraard eigendom van de baas zijn en daarte­genover werd het recht op privacy naar voren gebracht. Verder kwam het belang van de onder­ne­mings­raad om ‘vei­lig' te kunnen communiceren met de achter­ban aan bod. Pragma­tisch stelde het OR-lid bij een multinati­onal: “... Daarom ben ik van mening dat je OR informatie die abso­luut niet bij de be­stuur­der mag komen nooit via e-mail mag verstu­ren. ... Hij kan wel zeggen dat het (controle av) niet­ ge­beurd, maar is dat dan ook waar ??!! ...”
Zelf moest ik terugdenken aan ongeveer 1991. Ik wandelde in het zonnetje door de Kalverstraat en bij een kiosk keek ik eens naar de voorpagina van het Parool. Groot figureerde daar een rechtszaak die mijn toenmalige baas (ABN) had aangespannen tegen een collega, die ik goed had gekend. Hij moest er­uit. Verstoorde arbeidsverhouding was de aanklacht, 'sick building syn­drome' was zijn (terechte) verweer. Uit het artikel bleek dat de ABN om de verstoorde ar­beids­verhouding te bewijzen het elektroni­sche mailbestand van de collega had uitgedraaid.

Kanten en belangen
Aan communicatie op het werk via de computer zitten vele kanten en kleven vele belangen. Volgens KPMG heeft de helft van de Nederlanders op de werkplek toegang tot e-mail en internet en circa 5 procent van de werktijd gaat op aan privé-gebruik daarvan.
Op persoon­lijk vlak is het vaak al zo dat door de verhoogde werkdruk en het continue reorganiseren het beeldscherm op den duur de enige manier is om te communiceren. Waar mensen fysiek zitten, is vaak niet meer bij te houden.
Tegelijkertijd is door die nieuwe communicatie, de verho­ging van de werk­druk juist (mede) mogelijk ge­maakt. Het werk is beter te plannen en de planning beter te controleren. (Grappig is dat betere plan­ning altijd wordt ge­noemd als middel tegen werk­druk.)
Ook werden rond 1990 bij ABN de eerste aanzet­ten ­gegeven om via het mail-sys­teem het vakbondswerk te organi­se­ren. Dit laatste was niet zo'n succes als bij de staking van de Liver­pool dockers. Dankzij het internet bleek het mogelijk een wereld­wijd netwerk van haven­werkers op te bouwen, tegen de vakbeweging en Labour in.
Overi­gens gaf de initiatiefne­mer van dit internet-netwerk, Chris Baylie, toen al aan dat het probleem niet al­leen een simpel aftappen is. Gevaar­lijker was de con­frontatie met valse be­rich­ten uit schijnbaar betrouwbare bron, wat technisch nogal simpel is. En de dag voordat de havenstaking in Austra­lië zou losbarsten werd hun internet­provi­der vanuit Geneve gesabo­teerd. Hierdoor konden ze de eerste week van die staking niet in de ‘lucht’ zijn.

Voorbeeldprotocol
De FNV wijst meestal op de recht­spraak (privé-email mag) en op haar con­cept­pro­tocol. Hoewel een goed uit­gangspunt voor dis­cussie in de OR, kleven aan dat protocol (op www.fnv.nl) bezwa­ren.
Er worden deels dingen gere­geld, die niet hoeven te worden gere­geld. Als een baas zich zorgen maakt over (kin­der)porno kan die dat met de huidige wetgeving ook al aanpak­ken. Omdat het protocol gericht is op het gedrag van de werk­nemers, loop je daardoor het gevaar rechten weg te geven. Daar­naast zullen alleen die mensen aangepakt worden die toch al slecht in de groep of bij het management liggen. Ook is er te wei­nig nagedacht over de functie van het inter­net voor het sociale leven en dus ook het vak­bonds­werk op het bedrijf.
En tenslotte, de problemen beginnen er vaak mee dat de baas de pc's het bedrijf binnen rijdt, niemand een opleiding wil geven en dan raar staat te kijken als er gekke dingen gebeuren. Virussen bijvoor­beeld, vaak genoemd als aanlei­ding voor stren­gere con­trole.
Er zijn overigens andere, technische oplossingen tegen de controle te bedenken. Het versleutelen van je internet­verkeer. Hier wordt volgens mij in de vakbewe­ging nog niet over nage­dacht. Waarschijnlijk zullen er eerst meer slacht­offers moeten val­len.
Ik denk dat internet voor activiteiten van werkne­mers een grote toekomst heeft, mits we ons niet blind staren op verwor­ven of te verwer­ven rechten. Met of zonder toestemming, een baas kan je communicatie aftappen. Ons hierte­gen te wape­nen komt vroeg of laat op de agenda te staan. Zoals Marx al schreef “Tussen gelijke rechten (hier het eigendoms­recht en het recht op orga­nisatie en privacy) beslist de­ macht.”