Justitie meent dat een geloofwaardig en consequent vreemdelingenbeleid gebaat is bij efficiënte verwijdering. Het ministerie klaagt dat het daadwerkelijk verwijderen van vluchtelingen en migranten een 'weerbarstig' onderdeel is van het vreemdelingenbeleid. Verwijderen uit de statistieken is gemakkelijker: 'vertrokken' staat er achter de namen van uitgeprocedeerden en Justitie gelooft in haar eigen schijnwerkelijkheid. De realiteit is vaak anders. Landen van herkomst blijken toch onveilig of willen hun gevluchte onderdanen niet terug. Justitie dumpt deze uitgeprocedeerde mensen nu dus ijskoud in de illegaliteit.

Verwijderingsmachine
Ondanks illegalengevangenissen met terugkeerfunctionarissen, mobiele bijstandsteams die vluchtelingen uit huis zetten, 'vrijwillige terugkeer' terwijl niemand kan terugkeren, oprotpremies, EU-documenten om mensen zonder papieren toch te kunnen deporteren, terugname-overeenkomsten, het benoemen van veilige derde landen... De verwijderingsmachine van Justitie werkt nog steeds niet. Men neemt dus zijn toevlucht tot trucs zoals het verwijderen van mensen naar het verkeerde land, soms meermaals en op verkeerde papieren.
In plaats van een pas op de plaats te maken en te analyseren waarom vluchtelingen en migranten blijven komen en waarom zij niet kunnen en willen terugkeren, blijft justitie sleutelen aan de verwijderingsmachine.
De nieuwe terugkeernotitie legt nadrukkelijk de verantwoordelijkheid voor terugkeer bij de vluchtelingen zelf. Die 'zelfverantwoordelijkheid' bestaat er vooral uit dat de vluchteling meewerkt aan de eigen verwijdering, daartoe reispapieren regelt, en ook nog mag reageren op de negatieve beschikking van Justitie op de asielaanvraag, een reactie die meetelt in het definitieve oordeel. De afgeweerde vluchteling krijgt - dat is toch leerzaam voor die mensen - nog even een lesje in het Nederlandse overlegmodel voor hij naar huis kan.

Dumping
Volgens de notitie krijgt de vluchteling na een onherroepelijke negatieve beschikking vier weken de tijd om het land te verlaten. Doet hij dit niet, dan kan gedwongen uitzetting volgen, in ieder geval volgt dumping uit de opvangvoorzieningen. En definitieve beslissing dus, niet langer aan het eind van de rit maar in een beginstadium van de procedure. Dumping betekent niet alleen geen dak meer boven het hoofd, maar ontkoppelt de vluchteling van alle voorzieningen zoals voedsel, zakgeld, medische zorg, maatschappelijke bijstand en de summiere kindereducatie in asielzoekerscentra. Veroordeelt tot een leven in het illegalencircuit met de hete adem van de politie in je nek.

Ongewenstverklaing
Justitie zal daarnaast vaker overgaan tot het 'ongewenst verklaren' van vluchtelingen en migranten. Deze bepaling is ooit geïntroduceerd in de vreemdelingenwet om een vreemdeling te kunnen weren door zijn terugkeer naar en verblijf in Nederland strafbaar te stellen. Deze strafbepaling kan worden opgelegd na het bij herhaling begaan van een volgens die wet strafbaar feit, of indien men een gevaar vormt voor de openbare orde, rust of veiligheid en men niet in Nederland mag zijn. Ze kan ook opgelegd worden bij een veroordeling voor een misdrijf waarvoor drie of meer jaren gevangenisstraf staan.
En, het strafrecht bepaalt dat een vreemdeling die weet of kan vermoeden dat hij 'ongewenst' verklaard is, gestraft kan worden met maximaal zes maanden. Als iemand na uitzetting telkens illegaal verschijnt of terugkomt, kan deze ongewenst worden verklaard. Hoe dat uitpakt is te zien aan hoeveel en hoe lang mensen nu vastzitten.
Nu wil Justitie dat een vluchteling die zich niet houdt aan de meldplicht en wordt aangetroffen als illegaal, meteen 'ongewenst' kan worden verklaard. De dreiging van ongewenstverklaring zal volgens Justitie de illegaal ontmoedigen en doen besluiten het land te verlaten.

Meer vreemdelingendetentie
Justitie zal ook vaker besluiten tot vreemdelingendetentie. Om illegaal verblijf te voorkomen creëert de Terugkeernotitie in de Vreemdelingenwet een nieuwe mogelijkheid tot bewaring voor de duur van vier weken. Justitie zegt dat velen onderduiken op het moment dat
de uitzettingspapieren klaarliggen. Nu wil zij die categorie voor wie verwijderdocumenten klaarliggen of zijn aangevraagd preventief vasthouden. Betekent dit dat een vreemdeling direct na het aanhoren van een negatieve beschikking in bewaring wordt genomen als de reispapieren klaarliggen? Wordt hem dan niet de kans van zelfstandig vertrek gegund; die eigen verantwoordelijkheid van de vluchteling stond toch zo hoog in het vaandel?
Ook de onlangs aangenomen Wet Ongedocumenteerden bepaalt dat asielzoekers die binnenkomen zonder de vereiste documenten een negatieve beschikking krijgen en gedetineerd kunnen worden als het ontbreken van papieren hen te verwijten is. Vergeten wordt dat een land ontvluchten op eigen paspoort en benodigde documenten vaak te gevaarlijk is. Justities eigenbelang staat voorop: zij heeft die reispapieren nodig om mensen te verwijderen.
In het ontwerp nieuwe vreemdelingenwet 2001 worden bovendien de mogelijkheden voor arrestatie verruimd. Om iemand staande te kunnen houden wordt het principe 'concrete aanwijzingen over illegaal verblijf' losgelaten en vervangen door 'redelijk vermoeden van illegaal verblijf', zoals dat in 1994 al bestond. Wat 'redelijk vermoeden' inhoudt, wordt niet nader omschreven. Nu al worden mensen staande gehouden wegens hun huidskleur. Uitvoerende diensten zoals de marechaussee erkennen dat.

Echte en onechte vluchtelingen
Het aantal statussen wordt teruggebracht naar twee. Een asielstatus voor onbepaalde tijd, voor zogenaamde 'echte' vluchtelingen en een tijdelijke vergunning voor elke asielzoeker in procedure, die overgaat in een vergunning voor onbepaalde tijd als na drie jaar nog niet definitief besloten is. Bij deze indeling in echt/onecht, kanshebbend/kansloos, komen de nuances te vervallen. Justitie is niet de enige die er deze indeling op na houdt. Vluchtelingenwerk Nederland volgt Justitie in haar tred en helpt slechts nog 'echte' vluchtelingen.
Het bezwaar bij een afwijzende beschikking op een asielaanvraag komt te vervallen. Dit betekent dat de kwaliteit van de eerste beslissing moet worden verbeterd door de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND), zo meldt de terugkeernotitie. Blijkbaar is op die kwaliteit van alles aan te merken. Deze wordt volgens de terugkeernotitie verbeterd door de asielzoeker in staat te stellen te reageren op de afwijzing door de IND en deze reactie mee te wegen in een definitieve beschikking. Een formaliteitje. Samen negatief beslissen? Daar zit een vluchteling op te wachten. En, alsof Justitie luistert naar de vluchteling. Wel is er de mogelijkheid tot beroep bij de rechter, maar dat hoger beroep mag niet in Nederland mag worden afgewacht.

De diverse bij het vreemdelingenbeleid betrokken diensten gaan intensiever samenwerken. Ze sluiten een 'managementcontract' en bewaken dat elke dienst bijdraagt aan verwijdering.
Een landelijke projectleider Terugkeer zal aanspreekbaar zijn op het 'verwijderingsresultaat'. Net als in het bedrijfsleven wordt een steeds onmenselijkere realiteit verpakt achter vlotte managementstaal.