Het komende jaar zijn er twee verkiezingen waar 'met een klein hartje' naar wordt uitgekeken: de gemeenteraadsverkiezingen op 8 oktober en de federale verkiezingen op 24 juni 2007. De grote vraag bij de gemeenteraadsverkiezingen is of het 'cordon sanitaire' doorbroken wordt, terwijl de landelijke verkiezingen de lakmoesproef worden voor de levensvatbaarheid van een links alternatief.
Maar laten we eerst even stilstaan bij de huidige situatie: bij de laatste verkiezingen in 2004 voor het Vlaams Parlement haalde het Vlaams Blok 24,2% (981.587 stemmen). Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2000 was het Blok in onder andere Antwerpen (33%) en Mechelen (25,6%) de grootste partij en kende het een doorbraak in de landelijke gebieden en Brussel, waar ze nu de grootste Vlaamse partij is. Dit terwijl de sociaal-democratie sinds 1987 onafgebroken meeregeert in opeenvolgende wisselende coalities.
Opvallend aan de groei van extreem-rechts in België is dat het met name in Vlaanderen heeft plaatsgevonden. En een van de meest in het oog springende verschillen tussen Wallonië en Vlaanderen is de kracht van de arbeidersbeweging. Zowel de vakbeweging als de sociaal-democratie, de PS met de opvallende Elio Di Rupo als voorman, is in dit landsdeel opvallend sterk en ingeworteld. Het algemene politieke klimaat in Wallonië is dus linkser dan in Vlaanderen. Toch steekt ook in de grote Waalse steden extreem-rechts sinds enige tijd dreigend de kop op.
Als we naar Nederland kijken, dan lijkt het idee van een sterke arbeidersbeweging als buffer tegen extreem-rechts in eerste instantie geen hout te snijden. Niemand kan met droge ogen beweren dat de arbeidersbeweging zoals die onder het FNV vorm heeft gekregen sterk is, laat staan dat ze politieke stellingen inneemt zoals het socialistische ABVV en het christelijke ACV wél geregeld en in relatie tot het Vlaams Blok (of Vlaams Belang zoals ze zich in 2004 zijn gaan noemen na een veroordeling voor racisme) consequent doen. Toch heeft het in Nederland tot 2002, ruim tien jaar later dus, geduurd voor de boel explodeerde met de komst van Fortuyn. Dat er in Nederland geen stemplicht is, zoals in Vlaanderen, heeft het ongenoegen ongetwijfeld een lange tijd 'onzichtbaar' gehouden. Maar een ander niet te onderschatten verschil is dat het landschap ter linkerzijde van de sociaal-democratie er in Nederland radicaal anders uit ziet. In Nederland heeft de van oorsprong maoïstische SP zich omgevormd tot een modern populistisch-socialistische partij en weet zij een deel van het ongenoegen met 'Den Haag' naar links om te buigen. (Dat de SP zich in multi-interpreteerbare woorden uitlaat over integratie en migranten helpt hen waarschijnlijk ook meer aan stemmen dan dat het ze kost.) In Vlaanderen heeft een dergelijke partij zich om allerlei redenen nooit ontwikkeld.
Voor al diegenen links van de sociaal-democratie is er dan ook geen twijfel dat het enige antwoord op de opmars van het Vlaams Blok een partij is die consequent 'nee' zegt tegen het neoliberale beleid en de solidariteit en sociale cohesie herstelt. Onderzoeken naar de redenen waarom mensen op extreem-rechts stemmen wijzen immers steevast uit dat het groeiende gevoel van richtingloosheid en onzekerheid dat zich meester heeft gemaakt van (grote) delen van de bevolking aan de basis ligt van de aantrekkingskracht van extreem-rechts. De onzekerheid wordt bestreden door alles dat anders is uit te sluiten: het andere is ondermijnend en in gelijkvormigheid wordt de verdwenen veilige haven gezocht. Extreem-rechts buit dit slim uit. Dat hun economisch programma eerder de sociale onzekerheid zal doen toenemen dan afnemen, maakt hun succes nog wranger.

Een andere politiek
Sinds enige maanden is er zowel in Vlaanderen als in Wallonië een initiatief ontstaan dat een dergelijk consequent anti-neoliberaal beleid voorstaat en een alternatief wil vormen voor zowel het Vlaams Blok als de teleurgestelde aanhangers van de sociaal-democratie.
In Vlaanderen begon het met de strijd rond het zogenaamde Generatiepact, een verzameling maatregelen rond de pensioenen, het afgelopen najaar. De vakbonden verzetten zich hevig tegen de maatregelen, maar vooral ook tegen de anti-vakbond stemmingmakerij van werkgeverszijde en een aantal politici, en wisten in een paar weken tijd twee nationale stakingsdagen en een demonstratie van 100.000 mensen te organiseren. Zonder succes, de maatregelen werden onverminderd doorgevoerd.
Gerommel en gemor in met name het ABVV, waarvan de politieke vertaling, de sociaal-democratische SP.a in de regering zit, was het gevolg en drie initiatieven zagen het licht: Spa Rood, een oproep van linkse (vakbonds)leden binnen de SP.a, de 15 december beweging dat voor een groot deel uit vakbondskader bestaat en het Comité voor een Andere Politiek. Alle drie de initiatieven baseren zich op de strijd tegen het Generatiepact en menen dat een andere politiek nodig is. Het verschil tussen de eerste twee en de laatste is dat de drie initiatiefnemers van het Comité voor een Andere Politiek (CAP) niet meer geloven in beïnvloeding van de sociaal-democratie en een verkiezingsalternatief nodig achten.
Sinds de oprichting in januari 2006 hebben er allerlei plaatselijke vergaderingen van het CAP plaatsgevonden om 'het terrein te testen', is er een voorlopig bestuur verkozen, zijn er besprekingen geweest met een soortgelijk Waals initiatief (zie verderop), maar wordt er vooral hard gewerkt aan een 'trefdag' op 28 oktober dat als belangrijkste agendapunt de deelname aan de federale verkiezingen heeft. Het gevoel van urgentie is bij alle betrokkenen groot. Sleeckx, de officieuze woordvoerder, laat niet na te benadrukken dat: 'De klassieke partijen [...] geen stem meer [kunnen] terugwinnen van het Blok' en 'De jongste maanden zijn talloze délégués (vakbondsafgevaardigden) op mij afgestapt: Jef, jongen, we hebben altijd voor u gestemd. Maar nu stemmen we voor het Blok. Dat deed mij zo'n pijn, daar kreeg ik echt de tranen van in mijn ogen'. Ook David Dessers, lid van onze Belgische zusterorganisatie SAP-POS en actief bij het CAP, is overtuigd van de noodzaak van verkiezingsdeelname: 'Ik denk eerlijk gezegd het CAP voor een groot deel valt of staat bij deelname aan de verkiezingen. Mocht de conferentie, om welke reden dan ook, beslissen om verkiezingsdeelname uit te sluiten dan vrees ik dat er onvoldoende politiek perspectief zal zijn om de uiteenlopende krachten samen te houden.'
Het is onduidelijk in hoeverre het CAP een basis heeft. Vanaf het begin heeft met name Sleeckx gesteld dat hij de steun heeft van een aanzienlijk hoeveelheid bestuurders, maar vooralsnog is dat niet erg overtuigend. Indien de trefdag een succes is, dan zullen de bestuurders zich openlijk achter het initiatief scharen, is nu het verhaal... Andere bewegingen dan de vakbeweging, denk aan de Noord-Zuidbeweging, de milieu- en migrantenbewegingen, worden evenwel niet aangesproken. Radicaal-links is wél betrokken, maar lijkt niet bij machte een geloofwaardig alternatief van het CAP te maken zonder bredere steun. Erg stevig lijkt de fundering niet te zijn, al ziet David Dessers dat anders: 'Daarzonder [de steun van allerlei vakbondskader] zouden Jef Sleeckx en Lode Vanoutrive allicht niet zo koppig verder werken aan het CAP.'

Een linkse politiek
Het Waalse initiatief, 'Une autre gauche' ('Een andere linkerzijde') is er gekomen naar aanleiding van een oproep in de krant 'La libre Belgique' van 22 februari op initiatief van een aantal individuen waarin gesteld wordt dat na dan 30 jaar neoliberalisme een andere linkerzijde noodzakelijk is om het tij te keren. Ook deze oproep was een reactie op het generatiepact, maar waar de CAP vooral de nadruk legt op de wijze waarop de politieke vertegenwoordigers van de arbeiders deze representeren, benadert UAG hetzelfde probleem directer via een kritiek op de inhoud van het beleid. Dit heeft natuurlijk verband met de manier waarop het probleem van het Vlaams Belang het debat in Vlaanderen bepaalt, en er het algemeen ongenoegen over 'de politiek' kapitaliseert.
De oproep heeft veel weerklank gevonden en in hoog tempo zijn afdelingen opgericht, algemene vergaderingen gehouden en een discussiedag georganiseerd op 26 augustus met zo’n 100 aanwezigen. 'Une Autre Gauche' (UAG) lijkt zich minder dan het CAP te richten op de vakbeweging, al vormen zij hier ook een belangrijk doelpubliek. Ook was het voor UAG niet vanaf het begin vanzelfsprekend om deel te nemen aan de verkiezingen zoals voor het CAP wel het geval was. In de afgelopen maanden heeft er dan ook heel wat getouwtrek plaatsgevonden, maar onderhand lijken alle neuzen dezelfde kant op te staan. 28 oktober, niet toevallig dezelfde dag waarop dan een jaar geleden een grote demonstratie in Brussel plaatsvond, wordt de grote test voor de nieuwe beweging en of België zich in het rijtje Europese landen mag scharen waar een links verkiezingsalternatief succesvol is gebleken.

Lees ook het interview met Lode Van Outrive, een van de drie initiatiefnemers van het CAP, op de pagina van onze Belgische zusterorganisatie SAP-POS