29 October 2020

Is er hoop voor de Balkan?

De militaire interventie in Joegoslavië en Kosovo wordt onder andere gerechtvaardigd door te wijzen op de ontoelaatbaarheid van etnische zuiveringen. De geschiedenis laat zien dat de etnische zuiveringen van vandaag geen uitzondering zijn. De belangen van de elites van het Westen spelen daarin een belangrijke, en soms doorslaggevende rol.

De moderne geschiedenis van de Balkan begint met de Franse revolutie. Deze revolutie inspireerde de bevolking van Servië en Griekenland en later die van Bulgarije en Roemenië om te streven naar onafhankelijkheid. Deze onafhankelijke staten waren aanvankelijk etnisch redelijk homogeen. De gebieden waar verschillende nationaliteiten door elkaar woonden, Macedonië, het zuiden van Bulgarije, Albanië en Bosnië, bleven nog deel uit maken van het Turkse dan wel het Oostenrijkse Rijk. In deze periode waren de onderlinge relaties tussen de diverse Balkanstaten vriendschappelijk.
De Balkanstaten waren echter economisch nauwelijks levensvatbaar. De landbouw had een lage produktiviteit en de toevloed van buitenlandse industrieprodukten vernietigde het inheemse ambacht. De middenklasse van deze staten wilde ondertussen een staat naar Westeuropees voorbeeld, met een eigen leger, eigen nationale spoorwegen en een eigen staatsapparaat, die hun kinderen van een baan konden voorzien. Omdat de opbouw van zo’n staat veel geld kostte, steeg de belastingdruk op de boeren. In veel onafhankelijke Balkanstaten betaalden de boeren meer belasting dan onder de Turken en gingen deze staten steeds meer geld in het buitenland lenen. Een dergelijke politiek was economisch niet lang vol te houden. Het streven naar gebiedsuitbreiding was het gevolg. De gebieden die de verschillende Balkanstaten van Turkije probeerde af te snoepen waren echter etnisch heterogeen en dit leidde tot toenemende conflicten tussen de Balkanstaten. De elites van deze staten, maar ook die van onderdrukte minderheden, zochten voor hun conflicten steun bij de Europese grootmachten. Ondertussen verwaarloosden de verschillende Balkanvolken hun onderlinge relaties.
Etnische zuiveringen
Opvallend is dat etnische zuiveringen vaak ontstaan na bemoeienis van buitenlandse grootmachten. Na de Eerste Wereldoorlog beloofden de geallieerden een deel van Turkije aan Griekenland. De Grieken rukten met Franse steun op in dit gebied. Toen de geallieerden vervolgens tot een vergelijk met de Turkse staat kwamen, en de Fransen zich terugtrokken, rukten de Turken op. Er volgde een bloedbad onder de Griekse bevolking. Het uiteindelijke vredesverdrag hield in dat meer dan drie miljoen Grieken moesten vertrekken uit Turkije en vierhonderdduizend Turken uit Griekenland.
Een ander voorbeeld is de totstandkoming van Joegoslavië. Na de Eerste Wereldoorlog werd Kosovo Joegoslavisch. Het gebied werd gekolonialiseerd door Serviërs. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkten Albanezen samen met de Duitsers en de Italianen mee aan de deportatie van treinen vol Serviërs uit Kosovo. De genocide op de Serviërs door de Kroaten, met steun van de Duitsers, was nog veel gruwelijker.
Na de oorlog werden in een ander deel van het voormalige Turkse rijk de palestijnen verdreven door de zionisten. Ook de zionisten deden geen enkele moeite om vreedzaam samen te leven met de palestijnen, omdat ze wisten dat ze konden rekenen op de steun van Amerika. De voorstanders van de NAVO-bombardementen vergeten maar al te vaak dat de scènes in de Arabische vluchtelingenkampen toen, niet minder hartverscheurend waren dan de beelden uit de kampen in Macedonië nu.

Een recenter voorbeeld is president Tudjman van Kroatië die aan het begin van de jaren negentig door Duitsland gesteund werd in zijn streven naar onafhankelijkheid. Voor Tudjman was er nu geen enkele reden meer om te streven naar de instandhouding van een multicultureel Joegoslavië. Tudjman realiseerde uiteindelijk ook een etnisch homogeen Kroatië toen hij – zonder protest van de VS of Duitsland - de Serviërs in 1995 uit Kroatië verdreef, de grootste etnische zuivering tot dan toe.
Aansluiting
Op dit moment vestigen de politieke elites in Oost-Europa hun hoop op aansluiting bij de NAVO en de EU. Maar de EU spreekt alleen over de toelating van de rijkste landen, zoals Tsjechië, Polen en Hongarije. En zelfs dat, en wanneer, is niet zeker. De armere landen zoals Macedonië, Servië, Bulgarije en Roemenië worden aan hun lot overgelaten. Ze ontvangen ook maar een zeer gering gedeelte van de totale buitenlandse investeringen in Oost-Europa. Zelfs Griekenland, de meest welvarende Balkanstaat, komt in de marge van de EU terecht; het is het enige land dat niet mag meedoen aan de Euro.
Om maar vooral een wit voetje bij het Westen te halen stellen Roemenië en Bulgarije hun luchtruim nu open voor de NAVO. Dat het hun relatie met Servië geen goed zal doen is duidelijk.
Cultureel vindt in deze landen aan de ene kant een proces van nationale zelfdepriciatie plaats, waarbij al het westerse wordt verheerlijkt. Tegelijkertijd is er ook een onderstroom van wantrouwen ten aanzien van West-Europa, de EU, de VS en ook het kapitalisme. De bevolking van Oost-Europa heeft in de laatste jaren kennisgemaakt met massale werkloosheid en heeft gemerkt dat emigreren naar West-Europa helemaal niet gemakkelijk is. De weerzin tegen de NAVO-bombardementen die in Rusland, Bulgarije en Griekenland moet niet zozeer verklaard worden uit iets vaags als de solidariteit tussen de slavische of de orthodoxe volkeren, maar vooral uit het gevoel uitgesloten te worden uit het rijke West-Europa.
Ontwikkelingsmodel
Het is de taak van links in West-Europa en op de Balkan zelf om op te komen voor een ander ontwikkelingsmodel dan het Westerse. Dat zal een steeds realistischer perspectief worden naarmate blijkt hoe weinig het Westen de mensen op de Balkan te bieden heeft. Tegelijkertijd zal zo’n ander ontwikkelingsmodel alleen maar kunnen slagen als de landen op de Balkan er in slagen samen te werken. Voordeel van meer economische samenwerking is bovendien dat de fixatie op de vraag aan welke staat een bepaald gebied toebehoort zal verminderen. Wanneer elk bevolkingsgroep ermee geconfronteerd wordt dat ze op de totale Balkan ook maar een minderheidsgroep is, zal ze er wel voor waken nationale minderheden te onderdrukken.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren