29 October 2020

Exterminate all the brutes

Het humane, gematigde en zegenrijke karakter van de burgerlijke cultuur, in vergelijking met het gewelddadige karakter van ideologieën als het socialisme, de islam en het fascisme is een idee dat impliciet aanwezig is in journalistiek, literatuur, politiek, wetenschap, kunst en het dagelijks leven. Dat humane beeld wordt doorgeprikt in het boek Utrota varenda jävel (Engelse titel, Exterminate all the brutes).

De Zweedse schrijver, journalist en wetenschapper Sven Lindqvist wil aantonen dat binnen de, ook door marxisten vaak verheerlijkte, negentiende eeuwse burgerlijke cultuur het idee dat zogenaamde minderwaardige rassen uitgeroeid moesten worden diep verankerd was.

Engelse rassentheoriën
Lindqvist volbrengt deze taak door van zijn boek een mengeling van journalistiek, wetenschapsgeschiedenis, jeugdherinnering, literatuurgeschiedenis en reisverslag te maken. Lindqvist start zijn boek met een beschrijving van een reis door de Sahara. Tijdens die reis schrijft hij een boek waarin hij aantoont dat Josephs Conrads boek Hearth of Darkness, geen gigantische overdrijving is, maar dat het daarin beschrevene een redelijk realistische beschrijving is van het gedrag veel kolonialen in Afrika aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Gravend in de ideeëngeschiedenis van de negentiende eeuw laat hij zien hoe in het negentiende eeuw in Engeland het idee werd ontwikkeld dat levenskrachtige rassen behoefte hebben aan leefruimte en dat daarom deze levenskrachtige volken het recht hadden om gebieden te veroveren. Door de bevolking van die gebieden, die immers toch minderwaardig en gedoemd tot uitsterven was, uit te roeien, bewees je ze alleen maar een dienst. De Engelse rassentheoretici gingen er vanuit gingen dat het blanke ras superieur was, en daarbinnen weer het Angelsaksische. Dat laatste werd bewezen geacht door het feit dat het Britse wereldrijk het meest omvangrijk was. Dergelijke ideeën werden in praktijk gebracht in Afrika en in Australië. Het meest gruwelijke voorbeeld van dit imperialistische racisme is de volledige uitroeiing van de bevolking van Tasmanië. Dergelijke uitroeiingstochten werden ook gedetailleerd beschreven werden door de deelnemers, bijvoorbeeld door Winston Churchill en Lord Baden Powell.

Holocaust
Het is opvallend dat in Duitsland – het traditionele bête noir van de liberale en veel linkse geschiedschrijving- deze theorieën in eerste instantie op enig verzet konden rekenen. Maar toen Duitsland zelf in de negentiende een wereldrijk veroverde, werd het Angelsaksische racisme in Duitsland intellectueel gemeengoed. Lindqvist wijst er op dat wat de nazi’s de joden aandeden niet zoveel verschilt van datgene wat eerdere Europese imperialistische veroveraars hadden gedaan met bewoners van veroverde gebieden die ze als ‘overtollig’ beschouwden. De holocaust leek na 1945 vooral een nieuw fenomeen omdat dergelijke uitroeiingspogingen van complete volken voorheen niet in Europa, maar alleen maar in Patagonië. Tasmanië of de Kongo hadden plaatsgevonden.
Lindqvist vergoelijkt de holocaust niet, maar toont aan hoe diep die ingebed is in de westerse cultuur. Lindqvist wijst er op dat Hanna Ahrendt trouwens wel de relatie legde tussen de holocaust en het Engelse imperialisme, maar dat die theorie –in tegenstelling tot haar ideeën waarin aan communisme en fascisme een gelijksoortig totalitair karakter werd toegeschreven- nooit echt geaccepteerd is.
Hij wijst er op dat ook nu weer hele landen overbodig worden verklaard. Het zou trouwens een afzonderlijk boek waard zijn hoe na de Tweede Wereldoorlog de uitgebreide aandacht die werd besteed aan de wandaden van het Duitse tot een verheerlijking van het gematigde, democratische humane karakter van Groot-Brittannië, de VS, maar ook Australië en Nieuw-Zeeland.

Jeugdherinneringen
De minachting en de marginalisering waarmee de gekleurde volken door het zegevierende Europese imperialisme werden behandeld, wordt door Lindqvist gekoppeld aan herinneringen hoe hij in zijn jeugd gepest werd door grotere jongens en gekleineerd en geslagen werd door zijn ouders. Lindqvist komt uit het boek naar voren als een wat bange, introverte man. Op een prachtige manier beschrijft hij de eenzaamheid die hij tijdens zijn reis door de woestijn voelt. Het thema van de reis naar de woestijn, de wildernis, lijkt ook te verwijzen naar de intellectuele marginalisatie waar iedereen die de heersende, liberale Visie op de wereld ter discussie stelt aan blootgesteld wordt. De heel summier geschetste ontmoetingen op reis, met intelligente, beschaafde en elegante bewoners van de Sahel, laten tegelijkertijd zien dat er ook leven buiten de westerse beschaving is.
Dat alles maakt Exterminate all the Brutes tot een van de beste boeken die ik ooit gelezen heb, maar bovendien tot een boek dat ik iedereen die nu politiek actief is of wordt zou aanraden. Juist in een tijdperk waarin door de onzekerheid en de instabiliteit van het geglobaliseerde kapitalisme bij sommige mensen het idee postvat dat het kapitalisme vroeger humaner en evenwichtiger was. Exterminate all the brutes toont aan dat het kapitalistisch moderniseringsproject al lang voor Auschwitz en de Goelag op een gigantisch bloedbad uitgelopen was.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren