Iedereen kan zijn mening geven
De meest bijgebleven uitspraak op de regionale bijeenkomst in Rotterdam was: "Een belangrijke verworvenheid van GroenLinks is dat iedereen op het congres mag meepraten zonder dat je actief bent of je ergens hebt laten zien op een ledenbijeenkomst".
Deze ironische opmerking karakteriseert GroenLinks wel enigszins. Iedereen mag alles zeggen, maar het is vaak een tikje vrijblijvend en je moet maar zien wat er met de vele meningen gebeurt.

Kritiekpunten stond tijdens de bijeenkomsten centraal. Het gebrek aan "externe oriëntatie" en het gebrek aan samenwerking met maatschappelijke groepen waren veel gehoorde kritiekpunten. Verder ontbreekt het GroenLinks aan heldere speerpunten. Veelzeggend was dat GroenLinks het initiatief is kwijt geraakt op van oorsprong sterke punten als milieu en internationale oriëntatie. Andere genoemde punten waren het ontbreken van een heldere boodschap en de partijdemocratie die teveel top-down is.

Het vrijzinnige gedachtegoed
De discussie binnen GroenLinks wordt bepaald door achtereenvolgende teleurstellende verkiezingsuitslagen. Op de achtergrond speelt de discussie over het in 2005 gelanceerde manifest Vrijheid Eerlijk Delen.
In dit manifest wordt het vrijzinnig liberale gedachtegoed losgelaten op de sociale politiek. Het meest geruchtmakende voorstel in het manifest is de versoepeling van de ontslagbescherming. Dit wordt gezien als één van de oplossingen voor het feit dat er in Nederland twee miljoen 'kanslozen' zijn, mensen die niet aan werk kunnen komen.In het manifest wordt gesproken van de ‘insiders’. Insiders, dat zijn de oudere blanke mannen. Zij houden een stelsel overeind met ‘schandelijk’ hoge ‘laagste loonschalen’ en ‘overmatige pensioenopbouw’, een stelsel van ‘paternalisme en kostwinnersdenken’. Zij vormen, net als de rechtse afbraakpolitici, een obstakel voor de ‘outsiders’. Outsiders, dat zijn de jongeren, de migranten en de vrouwen.
De basis voor deze ideeën was al eerder door Femke Halsema naar voren gebracht in het nawoord van de bundel opstellen Vrijheid als ideaal. Ze zijn ook recent opgepakt in de dagbladen, door GroenLinks, D'66 en de VVD in het liberale kamp te plaatsen. Het beeld van GroenLinks als liberale partij wordt verrassend weinig genuanceerd of tegengesproken. Het wordt eerder bevestigd door iemand als Bart Snels, directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks. Hij zegt in de Volkskrant: "De SP staat met zijn nostalgie naar de klassieke verzorgingsstaat veel verder van ons af dan D'66". Opvallend is de inbreng van GroenLinks tegen het nieuwe kabinet. Snels noemt het een "spruitjeskabinet". Het kabinet wordt een "benepen conservatisme" verweten. Er wordt gedoeld op de mogelijke beknotting van allerlei vrijheden door de inbreng van de ChristenUnie. Hij hoopt dat de pendule weer de andere kant uitslaat en dat er dan een 'groen-paars' kabinet (met GroenLinks dus) komt.

SER kroonlid Grapperhaus is ondertussen aan de haal gegaan met de opvattingen over de versoepeling van het ontslagrecht. De redenering erachter wordt een stapje verder gevoerd: omdat het niet eerlijk is dat een grote groep outsiders achtergesteld is kan wordt er gepleit voor een verslechtering van de ontslagbescherming van mensen in vaste dienst door het beperken van de ontslagvergoeding. Deze regelingen zijn immers, zo is de redenering, in het nadeel van de mensen met een flexcontract. Daarom komt Grapperhaus met het pleidooi om het ontslagrecht te veranderen zodat nog meer mensen onzeker worden van het behoud van hun (vaste) baan. Nog meer flexibiliteit dus als antwoord op de oneerlijke flexibiliteit die er al is.

De "Platvoet indianen"
Tegen bovenstaande opvattingen is veel verzet binnen GroenLinks. In de aanloop naar de regionale bijeenkomsten verscheen "Discussieer en beslis mee!", een manifest van bezorgde GroenLinksers. Dit Kritisch Manifest werd door de tegenstanders al gauw neergezet als dat van de "Platvoet indianen", naar Leo Platvoet, één van de initiatiefnemers.
Het manifest haakt in op de koerswijziging die is ingezet door Vrijheid Eerlijk Delen. Er wordt volgens de ondertekenaars teveel nadruk gelegd op het individuele, te weinig op gemeenschapszin, teveel op zelfredzaamheid, te weinig op solidariteit. Verder ontbreekt het aan “enige analyse van hoe dominant sociaal-economische verhoudingen zijn in de maatschappij”. Er wordt gepleit voor een “herbezinning op de koers, imago en partijcultuur van GroenLinks”. De ondertekenaars willen een partijbrede, open discussie over de sociaal-economische koers en meer contact met maatschappelijke bewegingen. Opvallend in het manifest is de nadruk op een democratische debatcultuur en op een grotere prioriteit voor vorming en scholing. Aanleiding voor deze kritiek is dat het beleid, het imago en de koerswijzigingen door een zeer klein groepje mensen worden bedacht en geregisseerd. Het manifest pleit voor een meer open discussieklimaat: “Afwijkende meningen moeten niet langer worden gebagatelliseerd”.
De door het partijbestuur gestarte discussie over de plaatsbepaling, de strategie en de partijcultuur is een goed begin. Op de regionale bijeenkomsten werd duidelijk dat veel van de in het manifest genoemde punten door de leden worden gedeeld. Om aan te sluiten op het manifest: alleen een open discussie leidt tot een koers die niet alleen de meer liberaal denkenden aanspreekt, maar ook de grote groepen mensen die minder zelfredzaam zijn. Bijvoorbeeld de 50 plussers die hun baan verliezen en die geen baat hebben bij een versoepeling van het ontslagrecht. Zij blijven in de hoek zitten waar de klappen vallen.

Frans van der Vlugt is lid van de SAP en actief in GroenLinks Den Haag.