Het is de zomer van 1977, zinderend heet, en de bevolking van New York is in de ban van een seriemoordenaar. Dezelfde zomer dat Halloween haar premiere beleeft, de Yankees de World Series winnen, de disco op haar hoogtepunt is en de punk stilletjes aan haar intrede doet. Een groep Italiaans-Amerikaanse jonge mannen uit de Bronx raken in de ban van de moorden en gaan zelfstandig opzoek naar de ‘Son of Sam’, zoals de moordenaar zichzelf noemt.

Racistisch?
Spike Lee, onder andere bekend om zijn vrijwel onverholen vooroordelen tegen Aziaten, maakt het volgens sommigen in deze film nog bonter. Hij portretteert Italiaanse vrouwen die, aangezien de moordenaar het voornamelijk gemunt lijkt te hebben op brunettes, massaal hun haar laten blonderen of enkel nog met blonde pruiken de straat op gaan. Ook de plaatselijke jongelui die, aangemoedigd door de buurt-maffiosi, lijstjes met potentiële moordenaars maken en zich daarbij laten inspireren door willekeurige ‘tekenen’ zoals het rugnummer van een van de Yankeespelers (dit is hetzelfde als het type pistool gebruikt door de moordenaar, wat zeer verdacht is) komen zeer clichématig over. Maar om dit nu meteen te typeren als racistisch gaat wat ver. Helaas is het wel weer de zoveelste mannelijke regisseur die maar twee soorten vrouwen in zijn assortiment heeft: het nette, mooie vrouwtje en de slet.

Disco en punk
Wat de film zeer sterk maakt is het tijdsbeeld dat wordt neergezet van de discoscène. Vinny (John Leguizamo) is in het dagelijks leven kapper en in het weekend steelt hij samen met zijn vrouw Dionna de show in de plaatselijke discotheek. Muziek, kleding, stroboscoop, cocaïne; alle elementen komen voorbij. Vinny en de andere discogangers worden op een gegeven moment wel opgeschrikt als Vinny’s vriend, Richie (Adrien Brody) zich heeft omgevormd tot punk, inclusief een slecht Brits accent. De homo binnen de gemeenschap -ook zeer clichématig neergezet- is nog net wel acceptabel, maar Ritchie gaat duidelijk een stap te ver. Zeker als hij ook nog een relatie aangaat met de buurtdel. Vinny raakt hierdoor in een tweestrijd. Moet hij de vriendschap met Ritchie behouden of meegaan in de pesterijen van zijn andere vrienden? Deze vraag wordt zeker nijpend als Vinny’s vrienden op geheel eigen wijze de moordenaar gaan zoeken.

God
Ondanks dat de moorden de aanleiding zijn om Ritchie, Vinny en hun vrienden in beeld te brengen, zijn de moordenaar en de moorden eigenlijk van ondergeschikt belang. Vanaf het begin weet de kijker al wie het is en wordt dan ook af en toe geconfronteerd met beelden waarin de moordenaar getormenteerd wordt door blaffende honden en waanbeelden.
Opmerkelijk detail is dat de moordenaar echt heeft bestaan en nu al weer jaren in de bak zit. David Berkowitz, zoals de ‘Son of Sam’ in het echt heet, is elf jaar geleden bekeerd tot het Christendom. Op zijn website schrijft hij dat hij zeer bedroefd is dat de film is uitgebracht, vooral voor de nabestaanden. Hij kan enkel nog vertrouwen hebben in God en wat hij voor hem en zijn leven nog in petto heeft (www.intetworld.net/hutrcc/statemnt.htm).

Videotheek
Helaas moet wel worden vermeld dat een groot deel van de importeurs The Summer of Sam links hebben laten liggen. In een paar kleine, onafhankelijke bioscopen is de film te zien. Wellicht komt deze keuze door de R-rating die de film in de Verenigde Staten heeft meegekregen. Wat zoveel betekent als dat er zeer gewelddadige en seksueel geladen scènes in zitten. Het schijnt dat Spike Lee nog zeer veel materiaal heeft moeten schrappen om überhaupt deze schaal te krijgen, in den beginne wilde de commissie die erover gaat The Summer of Sam de X-rating, de porno-schaal, meegeven. Het is altijd opvallend dat bij sommige films het geweld veel serieuzer wordt genomen dan bij andere. Er komen inderdaad een paar expliciete geweldsscènes in voor, maar het is absoluut geen overheersend element – in tegenstelling tot de gemiddelde actiefilm.
Wie niet in de gelegenheid is om de film in de bioscoop te zien, raad ik ten zeerste aan om direct naar de videotheek te lopen. Ondanks de af en toe clichématige karakters is het een goed uitgewerkt verhaal dat wordt versterkt door een goed camerawerk.