29 October 2020

Groter en beter: de pretenties van de SP, interview met Jan Marijnissen

Op de eerste mei hield de Socialistische Partij haar achtste congres. Rond de 700 afgevaardigden lieten zich op deze zonnige zaterdag verleiden om mee te praten over de organisatiestructuur van hun partij. Door de groeistuip van de laatste jaren - op het moment heeft ze 25.000 leden - barst de organisatie een beetje uit haar structuur. Drie weken voor het congres hadden wij een interview met Jan Marijnissen over de SP, GroenLinks en sociaal geëngageerde politiek.

“Mensen vragen me vaak hoe we aankijken tegen GroenLinks: is er nog wel een verschil tussen jullie? Ik denk dat het verschil steeds groter wordt. Met fundamentele maatschappijkritiek hoef je bij hun echt niet meer aan te komen. Het politiek strategische concept is om zo snel mogelijk in de regering te komen en acceptabel voor de PvdA te worden. In mijn optiek verkijken ze zich op de bereidheid van de PvdA om met hen samen te werken. Een grote inschattingsfout. Onder Kok zal het sowieso nooit gebeuren. Kok is gewoon niet geïnteresseerd in dit soort experimenten met een hoop polonaise en trammelant en, ja, in zijn ogen puberaal gedrag van een paar opgeschoten kwajongens. En als Kok het niet is, wie dan wel? Ik zie niemand binnen de PvdA die de partij over kan nemen en een sfeer creëren waarin wel plaats is voor GroenLinks. Temeer omdat er voor de PvdA een alternatief is, namelijk regeren met D66 en CDA.
Kijk, een ander probleem van GroenLinks is dat ze een middenklasse beweging is. Daarmee is ze groot geworden. Wij komen uit een hele andere traditie. Niet die van geprofessionaliseerde hulpverleners, maar van mensen die het allemaal zelf hebben moeten doen. Zonder één cent subsidie waardoor ze ook nog hun waardigheid hebben behouden. In tegenstelling tot die betaalde hulpverleners die voor de buurt op het gemeentehuis gingen onderhandelen. En niet zelden onder het motto van ‘wiens brood men eet diens woord men spreekt’, weer tegenover de buurt kwamen te staan. Die wij dan weer organiseerden. Als ik de milieubeweging heden ten dage bekijk, dan is dat heel erg geprofessionaliseerd zonder nog de basis te willen organiseren. Dat zie je bij GroenLinks, bij Milieudefensie, Natuur en Milieu. Politieke en sociale bewegingen moeten altijd proberen om de mensen erbij te betrekken. En op die manier de mensen te emanciperen. In die zin geloof ik meer in de strijd als doel, niet alleen als middel. Het emancipeert mensen. In de linkse beweging is er in de jaren tachtig, en dat merk je nu nog steeds, veel dédain gekomen over gewone mensen. Ook ideologisch. De controverse die wij met de kraakbeweging hadden was dat wij ze elitaire tutjes vonden. Ze hadden gewoon schijt aan Jan de arbeider. Deze vervreemding van grote massa’s mensen is niet de manier om sociale bewegingen op te bouwen. Maar dat is massaal gebeurd. Van het feminisme tot noem maar op. Ik vind het een vorm van degeneratie als je niet meer de ambitie hebt om grote groepen mensen erbij te betrekken.”

Opvallend op het congres is inderdaad het hoge gehalte ‘gewone mensen’. Alternatief uitziende lieden, de geitenwollen sokken zoals Marijnissen ze noemt in zijn boek ‘Tegen Stemmen’, zijn nauwelijks aanwezig. 35% van de aanwezigen is vrouw, migranten zijn er nauwelijks. Alle toespraken worden in normale taal gehouden. Geen moeilijkdoenerij waar andere partijen nogal eens last van hebben. Humor hebben ze ook. De video die uitlegt hoe de stemprocedure werkt, laat gezellig juichende kleine en grote tomaten zien. Lachen vinden mensen in de zaal het ook als een van de sprekers de zaal aanspreekt met kameraden.

We hebben nu 25.000 leden. De vierde partij in Nederland en we zijn nog steeds socialistisch. En ik denk dat het merendeel van onze leden ook socialisten zijn. Het feit dat we twee congressen geleden een drietal gemeenschappelijke waarden hebben geformuleerd, menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit, doet daar niets aan af. Ik kan je verzekeren dat het een nogal revolutionaire koerswijziging was in onze marxistische traditie. In het licht van het wetenschappelijk socialisme is het vrij curieus om te beginnen met morele waarden, niet waar? Verder hebben we gezegd dat deze waarden wel leuk en aardig zijn, maar dat je in de praktische politiek, ook op de korte en lange termijn hier helemaal niets mee doet. Als je kijkt naar Nederland en de wereld, dan zie je dat het juist in tegengestelde richting gaat. Vervolgens is dan de vraag: hoe komt dat? Wat zijn de mechanismen binnen het kapitalisme die maken dat dat zo gebeurt? Het is niet alleen onze taak om mensen te engageren, maar ook om ze te overtuigen van onze analyse achter die drie waarden. Kijk, in het verleden hebben we hier wel eens fouten mee gemaakt. Of in ieder geval een verkeerde inschatting gemaakt. Het is geen geheim dat we in sommige plaatsen mensen op de lijst hebben gehad waar we achteraf helemaal niet blij mee waren. Het opleiden van ons kader moeten we vanaf nu ook serieuzer nemen. Meer informatie bieden, meer scholingen geven.”

De SP heeft met ‘Superdriek’ weer de media weten te vinden. Deze negentien-jarige senator - de jongste ooit - werd in de Vrij Nederland van 8 mei geïnterviewd. Opvallend is dat het een vrij vijandig interview is; Marlies Lensink is duidelijk geen fan van de SP. Maar eerlijk is eerlijk, er staan ook nogal wat domme opmerkingen in. “Het is toch belachelijk dat iemand met een uitkering veertienhonderdvijftig gulden per maand krijgt en een student, die hard voor zijn toekomst werkt, maar vierhonderdvijfendertig gulden?” Tja, de luie werkloze tegenover de hardwerkende student; de keuze is voor Superdriek duidelijk. Terwijl het wel onzin is dat de studenten door de week in de kroeg hangen, volgens Driek.
Ook de opmerkingen over economische vluchtelingen doen pijn aan ogen en hart: “die komen profiteren van onze welvaart.” Regelrecht terug op het vliegtuig met deze profiteurs, want het kan toch niet “dat hier straks honderd miljoen Somaliërs en vijftien miljoen Nederlanders wonen.” De grote vraag blijft of Driek van Vlugt nog meer scholingen en informatie nodig heeft volgens Marijnissen, of juist dat hij nu al een prima opgeleid kader is?

“En toch was ik positief verrast over onze leden. Met het uitbreken van de Kosovo-oorlog heeft de fractie zich tegen de NAVO-bombardementen gekeerd. Nog geen week daarna hadden we een paar regioconferenties. En op elke conferentie hebben we een uur uitgetrokken om het daarover te hebben. En hoe je het verklaart, ik weet het niet, maar vrijwel iedereen stond achter het standpunt van de fractie. Terwijl tachtig procent van de bevolking er anders over denkt. Het is niet gekomen door interne communicatie; de eerste conferentie was een paar dagen nadat de bombardementen waren begonnen. Na een heel korte inleiding over waarom wij dit standpunt hebben ingenomen en na een discussie, bleek dat iedereen het er wel mee eens was. Op zo’n twintig, dertig mensen na. Natuurlijk zijn er meningsverschillen binnen de SP, maar op de hoofdlijnen zijn we het met elkaar eens. Ja, ik was er door verrast, positief verrast.” (lacht)

Ook op het congres houdt Marijnissen een inleiding over het Kosovo-standpunt van de fractie. Tijdens de stemming die volgt, blijkt vrijwel iedereen de fractie te steunen. Marijnissen gebruikt de gelegenheid om het onderzoek van Trouw - waaruit zou blijken dat 72% van de SP-stemmers voor de NAVO-bombardementen is - onderuit te halen. Volgens Marijnissen was de uitslag gebaseerd op een onderzoek onder een kleine duizend mensen met als gevolg dat de mening van rond de dertig mensen het standpunt van de SP-achterban bepaalden. Na de overwinning voor het fractiestandpunt doet Marijnissen ook nog eens het voorstel om 25.000 gulden te storten op Giro 555; een luid applaus valt hem ten deel.

“De media schilderen ons altijd af als een ééndimensionale en homogene partij. Nu in het hele debat rond Kosovo gebeurt dat weer. Je komt totaal niet aan de bak. Ik zou met Rosemöller discussiëren bij Nova, maar hij zei dat hij daar helemaal geen behoefte aan heeft. Vervolgens gaan ze naar Melkert, ook die wil niet. En vervolgens zegt de redactie “dan doen we het met Marijnissen alleen”. Eind van het liedje is dat de redactie het één dag van te voren afzegt. En dat gaat nu al drie weken zo. De SP speelt zich in de kijker op dat moment dat de vooroordelen over de SP bevestigd kunnen worden.
Dat jullie nu zeggen dat het raar is dat de SP tegen legalisering van harddrugs is, maar tegelijkertijd de mond vol heeft over eigen verantwoordelijkheid, geeft aan dat jullie zelf ook slachtoffer zijn van vooroordelen over de SP. Ja, op dit moment zijn we tégen legalisering. De volksgezondheid is nu belangrijker dan de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Juist in de periode na de legalisering van harddrugs kunnen er veel slachtoffers vallen. Ik vind het heel cynisch om te zeggen dat mensen zichzelf kapot mogen spuiten. Het gebruik heeft een achtergrond, er zit een reden achter. Altruïsme en solidariteit zijn altijd wezenskenmerken geweest van de arbeidersbeweging; de welgemeende compassie. In de jaren tachtig is dat verdwenen, toen kwamen dat soort opmerkingen ook op. Bij GroenLinks bijvoorbeeld: als mensen willen zwerven, dan moet dat kunnen. Tegen dit soort opmerkingen stel ik me dus vreselijk te weer. Voor mij is de bezorgdheid een heel wezenlijk aspect. In de jaren tachtig is dat door de geprofessionaliseerden terzijde geschoven als christelijke prietpraat. Waarom zou je je überhaupt nog om de buren druk maken? Nee, wij zijn geïndividualiseerd en geëmancipeerd, we hebben een dubbel inkomen we gaan twee keer per jaar op vakantie en we zijn links, dus stemmen we GroenLinks. Dat soort zaken dat ervaren wij dus totaal anders.”

Tijdens het congres wordt het programma een paar keer onderbroken voor het uitdelen van de ‘gouden tomaat’, een speldje voor goede diensten voor de partij. De eerste die de eer te beurt valt is Carl Niehaus, de ambassadeur van Zuid-Afrika in Nederland. Na zijn toespraak in het Zuidafrikaans, waarbij hij niet nalaat de SP keer op keer te vleien, krijgt hij een staande ovatie. Vooral zijn oproep om de rijkdom van het Westen te delen met de rest van de wereld valt in goede aarde. Later op de dag krijgt een vrijwilliger het gouden tomaatje opgespeld. De oude man begint een lang verhaal over het verraad van Kok, maar als hem gevraagd wordt wat hij zou doen als de SP één dag de macht heeft weet hij niets te antwoorden. Hij heeft het goed en laat die zaken graag over aan de fractie.

“Nou ja, laten we maar even doorgaan over die drugs. Het nog wat moeilijker maken. Borst heeft het voorstel gedaan voor vrije verstrekking van heroïne aan verslaafden. Dat zou leiden tot een verhoging van de kwaliteit van het leven. Als het gaat om terminale patiënten zijn we hier ook voor, maar niet als het gaat om de rest van de gebruikers. Er zit namelijk ook iets in van berusting. We kopen de zorg voor die mensen af. Hier heb je je rotzooi en wij hebben er nu niks meer mee te maken. En als je dat extrapoleert dan kom je dus op een gegeven moment, uiteindelijk, mogelijkerwijs, in een situatie dat deze mensen genegeerd gaan worden. Waarom? Omdat die mensen op geen enkele wijze nog nodig zijn voor de toekomst. Dat is ook het verschil met de jaren zestig, toen was door de spanning op de arbeidsmarkt iedereen nodig. Nu is het steeds normaler dat de structurele werkloosheid steeds groter wordt. De tweedeling kan nu, op het gebied van inkomen en onderwijs, omdat we die mensen toch niet nodig hebben. Anders kan ik het cynisme op het gebied van integratie ook niet plaatsen. Nogmaals, wij zouden het liefste zien dat je op termijn de harddrugs kan legaliseren, maar niemand heeft ons er van kunnen overtuigen dat in de transitie-periode niet heel veel jonge kinderen in contact zullen komen met drugs, verslaafd raken en marginaliseren. Dus voordat de sociaal-economische omstandigheden zijn verbeterd kan dat niet.
Dat geldt ook voor euthanasie. Euthanasie gaat over het leven zelf. Er is geen mogelijkheid terug, daar moet je dus ontzettend goed over nadenken. Volgens mij heeft euthanasie veel te maken met de kwaliteit van het leven. Is het niet wat cynisch dat in een tijd waarin er systematisch is bezuinigd op verpleegtehuizen, op de gezondheidszorg, er wordt geliberaliseerd op het gebied van euthanasie? Toen ik dit heel subtiel ter sprake bracht bij de directeur van een verpleegtehuis, zei hij dat hij zo twee concrete gevallen kende van mensen waarin er een correlatie was tussen de kwaliteit van het leven en de euthanasie-vraag. Toen de kwaliteit van hun leven verbeterde verdween ook de vraag om euthanasie. Zo evident, voegde hij er aan toe, dat als de bezuinigingen zo door gaan dat er dan niet alleen sprake zou zijn van een correlatie, maar van een causaal verband. Het leefmilieu voor ouderen in verpleegtehuizen is dus geen leven. Dit is het ene aspect, maar het gaat verder. Naarmate euthanasie meer en meer een optie wordt, kan het gebeuren dat mensen die er geen gebruik maken zich moeten gaan verantwoorden. Nu zegt iedereen, “ja, maar dat is niet de bedoeling”. Maar zo werkt het wel. Nu kom ik op het verschil tussen moeder de vrouw die altijd voor kinderen en man heeft gezorgd, geen opleiding heeft, altijd dienstbaar is geweest en de ontwikkelde persoon met een hoge opleiding, gestudeerd heeft, etcetera. Die oma gaat zich op een gegeven moment afvragen “waarom zal ik mijn kleinkinderen niet verlossen van die verplichte zondagse bezoekjes?” Ze heeft ten slotte de afgelopen twee weken al twee mensen zien ‘verdwijnen’. Naarmate het dus meer en meer een geaccepteerde optie wordt is dat de andere kant van het verhaal. En vanuit GroenLinks is het dan ook geen verwonderlijke keuze dat ze voor een liberalisering van de euthanasie-wetgeving zijn; zij vertegenwoordigen de goed opgeleide mens. Maar wij niet. En dat willen we ook niet.”

Dossier: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren