Na mijn eerste ervaring in 1983, nu weer in de rechtzaal. Toendertijd om van de rechter te horen dat wij niet langer de poort van onze werkgever, de ABN mochten blokkeren. Dat was vervelend en deed twijfel rijzen aan het nut van het recht. Heel wat prettiger beelden roepen de verhoren in de zaak van de ontslagen werknemers van de havenpool op. Verhoren (voorlopige getuigenverhoren genaamd) waren aangevraagd door 21 ontslagen havenwerkers die wel eens willen weten waarom ze ontslagen zijn. In het getuigenbankje zweten drie vakbondsbestuurders en twee andere ‘werkgevers’ die samen het bestuur van de havenpool vormden. In vier zittingen zijn onze ‘werkgevers’ door de mangel gehaald. De opstelling werkte ook niet echt mee aan een relaxed gevoel bij de getuigen; in de rechtzaal zit de getuige steeds recht tegenover de rechter. Naast de getuige zit de advocaat van de havenwerkers, die heel veel vervelende vragen mag stellen. Aan de andere kant zit hun eigen advocaat, die nerveus krullen in zijn snor probeert te draaien. Achter de getuige zit een vijandige zaal die het laat horen als er weer eens wordt gedraaid. Maar misschien is dat nog niet het ergste voor onze ‘werkgevers’; onder ede staan en de waarheid moeten zeggen, dat maakt onzeker. Een van de vakbondsbestuurders heeft zich er in een FNV-blad al over beklaagd; het leek wel of hij een misdadiger was. Alsof alleen misdadigers niet mogen liegen. Tja,... De getuigenverhoren geven een ontluisterend beeld van een collectief ontslag. Een collectief ontslag in strijd met een akkoord. Een collectief verslag in strijd met de waarheid. Tja, moest een van de getuigen toegeven, het geld was inderdaad niet op. En tja, er was eigenlijk toch wel werk. Sommige havenpoolers moesten zelfs zwaar overwerken. Anderen werden simpelweg niet opgeroepen. En tja, hoe kon er ook te weinig werk zijn? De havenpool wordt beschermd door de Cao in de Amsterdamse haven. Ieder havenbedrijf dat personeel wil inlenen kan alleen terecht bij die havenpool. En tja, was het ontslag op zich al niet terecht, het was ook niet helemaal volgens de regels verlopen. De Nederlandse wet heeft het bij collectief ontslag over objectieve maatstaven. Lengte van de arbeidsovereenkomst, om er een te noemen. Of een eerlijke verdeling onder de verschillende categorieën werknemers. Het Nederlands recht geeft bijvoorbeeld niet de mogelijkheid een groot gedeelte van de mensen te ontslaan die van de bedrijfsarts niet met balen mogen sjouwen. Dat is allemaal wel duidelijk, maar wat het is nog steeds niet duidelijk waarom deze mensen zijn ontslagen. Er zijn wel vermoedens, maar het zou mooi zijn om dat ook even van de verantwoordelijken te horen. Dat lijkt toch niet teveel gevraagd. Daarom komt er nog een vijfde verhoor, met de voorzitter en de secretaris van het bestuur. Beiden voor de tweede keer. Het mag dan wel zo zijn dat je het niet zegt te weten, maar in zo’n functie hoor je het eigenlijk wel te weten. Vindt ook de rechter. Organisatie ‘Zijn die vakbondsbestuurders dan helemaal van de pot gerukt?’ Niet helemaal. Natuurlijk dachten die vakbondsbestuurders met dit bedrog weg te komen. Ze zijn nu immers werkgever en iedere werkgever liegt wel eens in ontslagzaken. Dat weet iedere vakbondsbestuurder, dus wat kon hen gebeuren. ‘Geen werk en geen geld’, staat bij wijze van spreken standaard in de ontslagaanvraag. En verder hoef je die werknemers alleen nog maar te isoleren van hun collega's en de verbijstering en de woede over het ontslag doen de rest. Het moet dan al heel gek lopen, als ze niet zwaar gefrustreerd zo snel mogelijk van de hele zaak afwillen. Deze ‘werkgevers’ hebben gewoon pech gehad. Want het gaat hier wel om de Amsterdamse haven. Met een traditie van vakbondswerk. En die traditie laat zijn sporen na. Net als het organiseren van echtgenotes, vriend(in)en en familie bij eerdere acties. Een havenwerker die het allemaal wat zielig vindt voor een manager, die het huilen nader staat dan het lachen, wordt door zijn buurvrouw toegesist, 'Jullie zijn ook zielig, maar zij heeft wel een vette knip.' Voor deze vakbondsbestuurders komt het allemaal als een verassing. Het 'Ziet wat organisatie vermag' kennen ze alleen van het affiche in het vakbondsmuseum. Werknemers die zich organiseren, hun recht willen en hun rug recht houden - ongehoord - dat kwam in hun opleiding tot vakbondsbestuurder blijkbaar weinig voor. Conflicten moeten snel en soepel geregeld worden. Verder hebben de havenwerkers een advocaat die dat begrijpt. In 1981 in Brighton tijdens een SWP-picketline tegen Thatcher zei hij al met onbegrip in zijn stem: ‘Wat is dit voor een stomme tekst. Het moet zijn organize, occupy en niet andersom.’ Menselijkheid Als je zo in de rechtzaal zit, krijg je snel een bepaald beeld van de aanwezigen. Aan de ene kant heb je die werknemers, die dankzij elkaar en hun achterban zich zeer waardig weten te gedragen. Aan de andere kant heb je een stel aasgieren die niet alleen hun personeel, maar ook elkaar wel een kunstje willen flikken. De rechter tegen manager P.: ‘Kreeg u de indruk dat manager S. dacht: ‘Laat maar kletsen?’’ Maar akkoord, natuurlijk het gaat in het kapitalisme niet direct om waardigheid (‘Kun je dat verkopen dan?’) Het gedrag van onze werkgevers is binnen het kapitalisme waarschijnlijk erg efficiënt. Maar ja, een mens die een ander mens onderdrukt, kan waarschijnlijk niet erg vrij en dus geen mens zijn. Het is niet voor niets dat managers zich graag door goeroe's in het zenboedisme en dergelijke in softe theorieën laten onderdompelen. Begrijpelijk, maar ik vrees dat ze dat niet zal helpen. Laten wij ze helpen.