29 October 2020

Iran en het Amerikaanse spel

De Amerikaanse regering ontwikkelt serieuze plannen voor een luchtaanval met kleine kernwapens op Iran. De Verenigde Staten hebben ondertussen al commando-eenheden in Iran om verkenningsopdrachten uit te voeren en om nationale minderheden tot een opstand aan te sporen. Amerika opereert met het idee dat zolang Iran een islamitische republiek is, het kernwapens wil verkrijgen. Daarom moet de regering verwijderd worden. Dat is in het kort de inhoud van een artikel van Seymour Hersh. De plannen van de regering Bush passen in een lange reeks van pogingen van de Amerikanen om het Midden-Oosten - het meest olierijke gebied van de wereld - te domineren.

Dat de Verenigde Staten afhankelijk is van de aanvoer van aardolie uit het Midden-Oosten is zeker niet onvermijdelijk. Maar gezien het consumptiepatroon dat in de Amerikaanse maatschappij overheerst en dat haar overigens is opgedrongen door de oliemaatschappijen, is men het natuurlijk wel. Die afhankelijkheid van aardolie uit het Midden-Oosten is op zichzelf voldoende reden om het gebied militair te willen controleren. Maar het is niet de enige reden. Omdat Amerika zoveel aardolie importeert gaat er een doorlopend een gigantische geldstroom richting het Midden-Oosten. Dat geld zou gebruikt kunnen worden om het Midden-Oosten te industrialiseren, iets wat Arabische nationalisten als de Egyptische leider Nasser wilden. In dat geval had het Midden-Oosten minder industrieproducten uit de VS en uit Europa en Japan nodig. Dat zou betekenen dat de geldstroom vanuit het Midden-Oosten richting die landen kleiner werd. De VS, Europa en Japan zouden armer worden en de Arabische landen konden zichzelf ontwikkelen tot een volwaardige industriële concurrent.

Monarchieën
Gelukkig voor de VS zijn er in het Midden-Oosten zelf altijd mensen geweest die niet wilden dat het gebied zou industrialiseren. Diverse vorstenhuizen in het Midden-Oosten waren bang dat in een moderne industriële maatschappij krachten zouden ontstaan die zich tegen die vorstenhuizen richtten. Die angst was niet onterecht. De enige monarchie die industrialisatie nastreefde - die van de Sjah in Iran - is inderdaad door een revolutie ten val gebracht. De VS steunden dus de monarchieën. Het was bovendien mooi meegenomen dat een in koninkrijken en sultanaten verdeeld Midden-Oosten economisch zwakker was. De Amerikanen bevorderden de rivaliteit tussen de Arabische staten. Dat leidde er toe dat die Arabische staten veel van hun olie-inkomsten aan wapens uitgaven. Die wapenwedloop op het Arabisch schiereiland zorgde ervoor dat de olie-inkomsten voor een belangrijk gedeelte terugvloeiden naar de VS. Een gedeelte van de olie-inkomsten werd door de monarchieën belegd in het buitenland, uitgegeven aan luxeconsumptie of aan sociale zekerheid. Werkelijke economische ontwikkeling vond er niet plaats.
Sommige landen in het Midden-Oosten probeerden zich in de jaren vijftig uit de greep van de conservatieve monarchieën te bevrijden. Dat was de reden dat de Amerikanen halverwege de jaren zestig Israël gingen steunen. Israël moest vooral de centra van het Arabisch nationalisme - Syrië en Egypte - eronder houden. Israël was voor de Amerikanen een middel tot één doel: de dominantie over het Midden-Oosten. Met het land zelf, de joden of het zionisme, had men niet zoveel.
De oorlog tussen Iran en Irak - waarbij de Amerikanen afwisselend de ene of de andere partij steunden - is het meest schandalige voorbeeld hoe de Amerikanen militaire rivaliteit stimuleerden om economische ontwikkeling te verhinderen. Beide landen zijn er economisch aan ten onder gegaan. En let wel, Iran en Irak waren in die tijd de aardolielanden met het meeste economisch potentieel.

Iran
De VS zijn op dit moment niet zo heel bang dat Iran zich ontwikkelt tot een industriële concurrent. Maar de Amerikanen zijn wel bang dat Iran een bondgenoot van China wordt. Op dit moment zijn er allerlei plannen om China via pijpleidingen door Azië vanuit Iran van olie en gas te voorzien. Hoe Iran en China zo'n relatie vorm willen geven is nog onbekend, maar het is niet zo moeilijk om dat op een manier te doen die voor veel landen in het Midden-Oosten aantrekkelijk is. Een dergelijke ontwikkeling wil de Amerikaanse regering voorkomen.
Eén van de mogelijke routes van zo'n pijpleiding loopt door Centraal-Azë. De Russen stonden het na 11 september toe dat de Amerikaanse regering daar meer invloed kreeg, maar zij willen nu hun invloed terug veroveren. Dat alles verklaart ook waarom de Russen zo afkerig zijn van de Amerikaanse oorlogsplannen. De Russen lijken een soort combinatie van de Iraanse olierijkdom, hun eigen olierijkdom en de groeiende economische macht van China te zien als de enige mogelijkheid om niet door de VS gedomineerd te worden.
Een gedeelte van de Amerikaanse politieke elite is overigens wel echt bang dat de Iraanse regering een atoombom ontwikkelt. Tegelijkertijd is er veel discussie over de vraag of Iran daartoe werkelijk in staat is. Met name de angst dat Iran een aanval op Israël zou kunnen uitvoeren, voegt een irrationele dimensie toe aan de discussie binnen de Amerikaanse regering. President Ahmadinejad heeft er alle belang bij die irrationele dimensie levend te houden.

Israël
Hoewel het in feite maar de vraag is of Iran een aanval op Israël zou kunnen uitvoeren - Israël kan keihard terugslaan - speelt die dreiging wel een rol. De Amerikaanse steun aan Israël is nog steeds een middel, en geen doel op zich. Maar voor de Amerikaanse politici, militairen, wapenfabrikanten en lobbyisten is de band met Israël steeds belangrijker geworden. Ze kunnen zich geen leven zonder Israël voorstellen. Politici vonden het oorspronkelijk positief dat een gedeelte van de bevolking zich om religieuze reden met Israël begon te identificeren: Israël is voor veel christenen het land waar Christus terugkomt en de strijd rond het 'einde der tijden' zich afspeelt. Maar die religieuze identificatie met Israël is iets geworden wat politici niet meer in de hand hebben. Een aantal van hen - dat geldt misschien zelfs voor Bush - is zelf in de ban van de religieuze cultus rond Israël. Dit alles maakt dat de Amerikaanse politieke elite nooit serieus gewerkt heeft aan een plan voor een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten, omdat men de Israëlische nucleaire wapens niet ter discussie wil stellen. Een voorstel tot een kernwapenvrij Midden-Oosten zou op dit moment een serieuze onderhandelingsbasis zijn. Maar darvoor wordt niet gekozen: juist de overtuiging dat niet zo zeer voorkomen moet worden dat nog meer landen een atoombom krijgen, maar dat er in Iran regime change moet plaatsvinden maakt een serieus gesprek met de Iraanse regering onmogelijk.

Militaire waanzin
In de jaren tachtig heeft Israël een Irakese nucleaire fabriek vernietigd. Maar de Iraanse nucleaire installaties zijn over het hele land verspreid en liggen gedeeltelijk in diepe bunkers. Daarom speelt de Amerikaanse regering met het idee kernwapens tegen Iran in te zetten. Duidelijk is dat Iran terug zou kunnen slaan in geval van een Amerikaanse aanval. Het zou ook de Irakese opstandelingen kunnen gaan steunen. In dat geval zou Amerika steeds meer genoodzaakt zijn om nog meer grondtroepen in het Midden-Oosten in te zetten. Maar iedereen weet dat de Amerikanen in Irak al troepen tekort komen.
Hoge Amerikaanse officieren hebben zich de laatste weken uitgesproken tegen de militaire politiek van de regering Bush ten aanzien van Irak en Iran. Dat toont aan hoe groot de onvrede is onder deskundigen. Maar een officierscorps uit wel vaker onvrede over doldwaze plannen van politici - dat betekent niet dat de plannen niet worden uitgevoerd. Uiteindelijk zijn er altijd eerzuchtige en avontuurlijke generaals - bijvoorbeeld Tommy Franks in Irak - te vinden die wel met die politici willen samenwerken en daarom ook het commando krijgen.
Omdat het Amerikaanse leger zo gezagsgetrouw de plannen in Irak heeft uitgevoerd hebben officieren, nu het in Irak zo'n puinhoop is geworden, er natuurlijk belang bij om de schuld aan de politici te geven. Maar sommige officieren zijn daar niet tevreden mee. Eén van de best verkochte boeken over militaire zaken in de VS op dit moment, Dereliction of Duty, gaat over de manier waarop hoge Amerikaanse militairen tijdens de Vietnamoorlog nooit de waarheid durfden te vertellen tegen president Johnson. De schrijver is een Amerikaanse kolonel die in Irak heeft gediend.

Politieke waanzin
Enkele mensen beweren dat Bush Iran helemaal niet wil aanvallen. Hij zou alleen maar dreigen om zo de Iraanse regering te bewegen in te binden. Het lekken van de plannen naar Seymour Hersh zou zelfs onderdeel van zo'n strategie kunnen zijn. De Iraanse regering wordt zo immers bang gemaakt. Maar een dergelijke strategie van dreigementen kan heel gevaarlijk zijn als je je tegenstander niet kent. Onder Iran-deskundigen bestaan meningsverschillen over de vraag wie er nu eigenlijk de meeste macht heeft in Iran. Overigens staat de regering Bush er niet om bekend zich veel aan de opvattingen van deskundigen gelegen te laten.
Dat Bush weet dat een oorlog niet populair is bij de kiezers hoeft hem er niet vanaf te houden. Juist als hij er vanuit gaat dat de Republikeinen de volgende verkiezingen niet meer kunnen winnen, kan hij denken dat hij in dat geval geen rekening meer hoeft te houden met de publieke opinie. Volgens het artikel van Hersh gelooft Bush dat hij nu moet doen wat niemand in de toekomst. Tegelijkertijd gelooft Bush dat een aanval op Iran gepaard gaat met een kortstondige golf van patriottisme, wat goed uitpakt voor de Republikeinen. Daarom is het belangrijk dat er in de VS nog steeds een actieve buitenparlementaire vredesbeweging bestaat. Die kan het voor Bush verpesten.

Vredesbeweging
De VS opent een doos van Pandora als ze Iran aanvallen. Het aantal slachtoffers zal gigantisch zijn, de ecologische en economische gevolgen groot. De machtigste staat van de aarde kan zich niet voorstellen dat ze een oorlog kan verliezen. Bovendien gaat een deel van de Amerikaanse elite er vanuit dat het wat betreft regime change in Iran nu of nooit is. Binnen de heersende klasse van de VS bestaat het gevoel dat Amerika in economisch opzicht zwakker wordt. Juist daarom vinden sommigen het van groot belang om optimaal gebruik te maken van het militaire overwicht van de VS. En Bush gokt er op dat een aanval op Iran hem de controle geeft over de olievoorraden daar.

De leugens over de Irakese massavernietigingswapens maken dat Bush niet meer wordt geloofd. In de VS is de vredesbeweging nog steeds een kracht die grote mensenmassa's op de been kan krijgen. Het optreden van de Amerikaanse troepen in Irak heeft bij de vredesbeweging alle illusies weggenomen dat een Amerikaanse bezetting een bijdrage kan leveren aan de democratisering van het Midden-Oosten. Dat alles biedt een goed uitgangspunt voor de verdere opbouw van de vredesbeweging - in de VS, maar ook in Europa en zeker in Nederland.

Het artikel van Seymour Hersh is hier te vinden.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren