Borderless

19 August 2019

Laatste van de Robin Hoods

Micheal Mann’s Public Enemies laat Dillinger herleven als een volksheld. En als het laatste exemplaar van een uitstervende soort.

Een van de verklaringen voor de naam ‘crips’ van de beruchte bende uit Los Angeles is dat het een verbastering is van ‘cripples’, kreupelen. Toen de bende in de jaren zeventig vorm kreeg gingen leden in navolging van de criminele hoofdpersonen in toen populaire blaxploitation - films wandelstokken dragen. Die wisselwerking tussen misdaad op het witte doek en in real life is niet nieuw. Jaren dertig crimineel John Dillinger keek zijn zwierige manier om over de toonbank van een bank te springen schijnbaar af van een film met Clark Gable. In Public Enemies is Dillinger - gespeeld door Johnny Depp - zelf ook een ster die op een heldenonthaal kan rekenen als hij – voor korte tijd – is opgepakt.
Al tijdens zijn leven groeide Dillinger uit tot een volksheld. Hij deed waar tijdens die depressie talloze mensen van gedroomd moeten hebben: zonder vrees roofde hij banken leeg maar weigerde geld van bange klanten mee te nemen: ‘hou maar, wij stelen alleen van banken’. Strak in het pak stralen Dillinger en zijn bende glamour uit.
Volgens Byran Burrough, schrijver van het boek Public Enemies dat veel van de informatie voor de film leverde, is de film redelijk waarheidsgetrouw. In een gesprek met de Volkskrant beschrijft hij Dillinger als een ‘heren crimineel’ die slachtoffers probeerde te vermijden - al was het maar omdat hij public relations snapte. Het moment waarop de in het nauw gedreven Dillinger samen moet werken met criminelen die het ontbreekt aan een dergelijke ere-code is een schakelmoment in de film; de kijker weet dan zeker dat het alleen nog bergaf kan gaan met de gedoemde (anti-)held.
De jaren dertig waren de tijd van Roosevelt’s ambitieuze hervormingen van de Amerikaanse samenleving. Die waren niet beperkt tot de publieke investeringen van de New Deal waar tijdens onze crisis werdt eens aan wordt gerefereerd. Roosevelt was ook vastbesloten de Amerikaanse overheid te centraliseren en meer robuust te maken teneinde de uitdagingen van een nieuwe tijd aan te kunnen. Een van de middelen daarvoor was de FBI, een politiedienst met bevoegdheid om in alle Amerikaanse staten op te treden om zo de steeds beter georganiseerde en mobiele misdaad aan te kunnen pakken
Dillinger’s grote vijand is FBI voorzitter J. Edgar Hoover. Dat is in de film een sinistere machtwellusteling. Net als Dillinger een redelijk natuurgetrouwe weergave dus. Hoover is het soort man die begrijpt wat er in barre tijden nodig is om privé-bezit te beschermen tegen de gevaren van de moderne wereld: met een verwijzing naar Mussolin’s Italië legt hij het nog eenmaal uit aan zijn agenten; ‘as they say in Italy these days, ‘Take off the white gloves’’.
De door Christian Bale gespeelde FBI agent Melvin Purvis probeert ondertussen zo gewetensvol mogelijk zijn werk te doen. Hij is de echte tegenhanger van Dillinger, een gedreven en in wezen fatsoenlijk persoon die moeite heeft met grove methoden van Hoover en enkele andere agenten. De keuze om Purvis zo neer te zetten werkt goed, het voorkomt dat het een verhaal een simpele confrontatie wordt tussen een gedoemde held en een meedogenloos machtsapparaat. Niet dat er enig moment twijfel over bestaat naar wie onze sympathie uitgaat in deze confrontatie. Als armoede en de wet twee verliefde verschoppelingen op de hielen zitten – Dillinger en zijn door Marion Cotillard gespeelde liefje Billie - duimen we voor de underdogs.
Naast het motief van Dillinger als volksheld speelt dat van de uitstervende outlaw een centrale rol in de film. De tegenhangers van Hoover zijn de grote, op landelijk niveau opererende misdaadsyndicaten – niet de avontuurlijke bankovervallers. Voor deze moderne syndicaten is Dillinger een irritant overblijfsel uit een vroeger tijdperk. Met zijn spectaculaire bankovervallen en media-bekendheid trekt hij de aandacht en brengt hun gestroomlijnde operaties in gevaar. De politie, die kunnen ze betalen om de andere kant op te kijken maar niet als Dillinger de ogen van het land op zich vestigt. Het einde van Dillinger is net zo zeer het werk van de moderne recherchemethoden van de FBI als van het verraad van de moderne misdaadbazen die een dergelijke anachronisme niet langer willen dulden.
Hier en daar foetelt Mann met de historische werkelijkheid, soms is de film te sentimenteel. Maar het verhaal blijft geloofwaardig, onder andere dankzij de zeer realistisch in beeld gebrachte omgeving. Acteurs trokken als voorbereiding op met agenten én mobsters en de film werd zoveel mogelijk op lokatie opgenomen, vaak met druk bewegende camera’s die je midden in de actie plaatsen. Je waant je zo in de jaren van die vorige grote crisis.

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren