28 October 2020

Mond en Klauw Zeer -Intensieve veeteelt maakt ziek

De MKZ-crisis is de laatste in een lange reeks van crisissen in de vleesindustrie. Eerder werd Europa reeds opgeschrikt door de varkenspest, de BSE-crisis, het Belgische dioxineschandaal en de grootschalige besmetting van pluimvee met salmonella. De landbouw- en voedseldeskundige Wiel Hensgens ziet de situatie als een permanente vleescrisis. Die zal niet beëindigd worden zonder ingrijpende veranderingen in de landbouw als geheel. Grenzeloos sprak met hem.

‘Om de achtergrond van de permanente vleescrisis te begrijpen gebruik ik graag het voorbeeld van de melkkoe. Toen ik dertig jaar geleden studeerde had elke middelgrote stad, elke streek, zijn eigen melkfabriek. De melkkoe zette daadwerkelijk gras om in melk. Sindsdien heeft er een enorme versnelling plaatsgevonden in de industrialisering van de landbouw, een industrialisering die voor de consument niet echt zichtbaar is. De voeding van het melkvee bestaat nu soms voor 40% uit krachtvoer, voorheen was dat bijna niets. De meeste kunstmest wordt tegenwoordig op het grasland gegooid, vroeger kwam daar alleen wat koemest op terecht. Krachtvoer en kunstmest maakten een gigantische groei van de zuivelproduktie mogelijk.’

Mondialisering
‘Ik gebruik dat voorbeeld omdat je daaraan ziet dat landbouw van een regionaal proces veranderd is in een mondiaal proces. Hierin spelen grote en machtige bedrijven een belangrijke rol. De radicale Franse boerenleider Jose Bove legt de vinger op de zere plek. Niet boeren, maar multinationals maken het landbouwbeleid. Dat heeft alles te maken met de huidige crisis.
MKZ is een ziekte die op zich altijd en overal kan uitbreken. Maar als je regionaal produceert blijft de ziekte veel langer beperkt tot die regio. Tussen besmetting en de uitbraak van de ziekte zit een aantal weken, maar door het gesleep met dieren en produkten verspreidt het virus zich over de hele wereldbol in een periode waarin het ziektebeeld zich nog niet heeft kunnen tonen. Het MKZ virus is vanuit Engeland naar Nederland gekomen door jongvee dat vanuit Ierland, waar het onbesmet was, via een besmette plek in Frankrijk naar Nederland te transporteren. Ook het fokken van vee is immers gemondialiseerd. En het slachten: In Engeland was dertig jaar geleden ook MKZ maar toen verspreidde het virus zich veel langzamer, omdat de meeste koeien toen nog binnen de regio, in kleine slachthuizen, werden geslacht.’

Vaccinatie?
‘Dit soort achterliggende problemen komen in de huidige discussie niet naar voren. Men concentreert zich op het probleem rond inenting. Niet enten vindt met dieronvriendelijk en dat is het ook. Maar er zitten heel concrete belangen achter het non-vaccinatiebeleid. Die landen of die boeren die geen MKZ hebben zijn er voor dat ze zo vrij mogelijk over de hele wereld kunnen exporteren. Zij die wel met het virus zitten kunnen niet meer exporteren. Onder druk van een aantal MKZ-vrije landen moet men afzien van inenten, omdat in het laboratorium nog geen verschil is aan te tonen tussen een geënt dier en een besmet dier. Vanwege de kleine hoeveelheid vlees die vanuit Europa naar Japan en de VS wordt vervoerd zitten we nu met dat vaccinatieverbod. De tegenstelling tussen landen met en zonder MKZ zie je nu terug in de discussie over de opheffing van het vaccinatieverbod. De landen die het virus niet binnen de grenzen hebben zijn tegen, omdat ze hun eigen vlees dan moeilijk kunnen exporteren. De landen die nu echter de prijs voor het non-vaccinatiebeleid betalen zijn opeens wel voor noodvaccinaties. Dat maakt de situatie voor de melkveehouders in Nederland ook zo tragisch. Relatief gezien levert de melkveehouder op dit moment nog redelijk voor een regionale markt. De varkensboeren zijn veel meer –voor zestig procent- gericht op de export. Veel varkensboeren zijn daarom ook nu nog tegen inenting.’
Biologische boeren en hun organisatie Stichting Biologica zeggen op dit moment heel uitdrukkelijk dat er wat hun betreft wel gevaccineerd mag worden en zij voegen daar aan toe dat ze afzien van die exportbelangen. Ze willen een regionale landbouw en leggen zo wel de koppeling tussen vaccinatie en een ander landbouwbeleid. Zij zijn dus wel bereid wetenschappelijke inzichten in de relatie tussen ecologie en landbouw toe te passen en echte keuzes te maken!

Goedkoop en grootschalig
‘Door de mondialisering van landbouw verspreidde MKZ zich in no time over de hele wereld. De BSE-crisis is op een andere manier aan de mondialisering en industrialisering gerelateerd. De bio-industrie is doorlopend op zoek naar zo goedkoop mogelijke grondstoffen voor veevoer. Zieke schapen kwamen zo terecht in het diermeel dat aan runderen gevoerd werd. Dat gebeurde vanuit het idee dat die ziekte de soortgrens niet zou overschrijden, wat dus absoluut niet het geval bleek te zijn. Het blijkt dat die ziekte de sprong wel heeft gemaakt en nog heel snel ook. Ook mensen zijn nu slachtoffer van de ziekte.
Ook de dioxinecrisis is het gevolg van de jacht van de veevoerindustrie op goedkoop veevoer, wat er toe leidde dat afvalolie in het veevoer werd gebruikt. Dat is in dit geval kwaadwilligheid, maar door de mondialisering wordt het betreffende vlees en zuivel dan weer overal verwerkt zodat door de fraude van één kleine Belgische firma gigantische hoeveelheden voedsel in supermarkten vernietigd moeten worden. Salmonella heeft ook altijd bestaan, maar het is de grootschaligheid van de kippenboerderijen die er voor zorgt dat een zieke kip vreselijk veel andere kippen kan besmetten. De relatie tussen de mondialisering en de schaalvergroting is dus soms direct, soms wat minder direct.’

Antibiotica
‘En dit is zeker niet de laatste grootschalige veeziekte. Het meest verontrustend vind ik de wijze waarop er met antibiotica wordt omgesprongen in de bio-industrie. Antibiotica is steeds meer gemeengoed geworden in het veevoer zelf. Dat gebeurt om te voorkomen dat beesten ziek worden, omdat door ziekte de groei wordt vertraagd. Maar ziektekiemen planten zich vreselijk snel voort. Elke twintig minuten heb je een nieuwe generatie. Als die generaties worden blootgesteld aan hetzelfde antibioticum wordt de ziektekiemsoort in een jaar of vijf resistent tegen een bepaald antibioticum. Terwijl de ontwikkeling van een nieuw antibioticum vaak tien tot twintig jaar kost. De belangrijkste medische revolutie van de twintigste eeuw, de ontdekking van antibiotica, dreigt zo volledig onbruikbaar te worden, ook voor menselijk ziektebestrijding. Ecologische boeren gebruiken trouwens ook antibiotica, maar geven het alleen aan dieren die echt ziek zijn in plaats van dagelijks om ziekte in het algemeen te voorkomen. De intensieve veehouderij tast op alle vlakken de gezondheid van dieren aan. De dieren leven te dicht bij elkaar in ongezonde omstandigheden. Het gesleep met dieren verspreidt ziektes sneller. Ten slotte fokt men eenzijdig bepaalde varianten wat de bevattelijkheid van de soort voor ziekten vergroot.’

‘Sommige mensen doen alsof de emoties van de boeren overtrokken zijn. Ik vind dat niet. Maar de heftige emoties van de betroffen boeren zouden een aansporing moeten zijn om over de intensieve veehouderij na te denken. Die veroorzaakt namelijk zelf situaties die emotioneel moeilijk te verwerken zijn, zoals de ruiming van de boerderijen, de barbaarse wijze waarop dat gebeurt. De intensieve veehouderij gaat in tegen het gezonde mensenverstand, zoals de aarzeling om in te enten of het nodeloze gesleep met goederen -wat ook om andere redenen een belasting is voor het milieu. Maar bovenal staat zij haaks op modern wetenschappelijk inzicht –de eenzijdige fok van bepaalde varianten- of vernietigt zelfs belangrijke wetenschappelijke verworvenheden, zoals de antibiotica. Het systeem zelf is ziek. Dat moet het uitgangspunt zijn voor een debat over de toekomst van de veeteelt.’

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren