9 May 2021

Onder druk wordt alles vloeibaar

De strijd voor het handhaven van de AOW leeftijd komt in een beslissende fase nu de regering een besluit heeft genomen en de acties begonnen zijn. Nu moet blijken of de bonden in staat zijn de bevolking de straat op te krijgen. Alleen als we de strijd aangaan en niet buigen voor slechte compromissen, kunnen we de bezuinigingen tegenhouden.

Als politiek werd bedreven op basis van opiniepeilingen was de strijd allang beslist. De meerderheid van de Nederlanders wil dat de AOW-leeftijd gehandhaafd blijft op 65. Het komt erop aan als vakbeweging het voortouw te nemen en mensen te overtuigen hun mening om te zetten in daden.

Dat zal niet gemakkelijk zijn. We moeten van ver komen. Er is een half jaar gepraat, vooral achter de schermen. Niet alleen de leiding van de bond maar ook veel (kader)leden hadden lang de hoop, of beter de illusie, dat een akkoord met de werkgevers mogelijk was. Mensen waren afwachtend en het onderhandelingsproces was onduidelijk. Slechts een kleine groep kaderleden drong binnen de bonden aan op goede voorlichting, een eigen aansprekend alternatief. Het is die kleine groep die al vroeg begon met het voorbereiden van acties, en dat heeft ertoe bijgedragen dat de acties er nu zijn gekomen. Daarnaast waren de verschillen in actiebereidheid tussen de sectoren groot. De acties worden vooral gedragen door delen van FNV Bondgenoten en het vervoer in de ABVAKABO FNV.

Er moest veel uit de kast gehaald worden om de routine en druk van het dagelijkse werk te doorbreken. Maar waar kaderleden en bestuurders dit initiatief toonden is een goede basis gelegd voor verdere actie. Het werk dat door een kleine groep is verzet heeft zin gehad.

AOW symbool van verzet?

De AOW is niet erg geschikt als symbool voor het verzet tegen het afwentelen van de gevolgen van de crisis op werknemers en uitkeringsgerechtigden. Voor veel jongeren is pensioen nog ver weg. Desalniettemin zijn zij het die de gevolgen van de bezuiniging op de AOW echt zullen merken.

De discussie is ingewikkeld. Wat veel mensen de ogen heeft geopend is het voorstel van de werkgevers om zowel de AOW- als de pensioenleeftijd naar 67 te verhogen. Dat is een rechtstreekse aanval op de pre-pensioenregelingen die na de acties in 2004 en 2005 in het Museumplein-akkoord tot stand zijn gekomen. Vandaar dat er in de Botlek, bij Shell, veel actiebereidheid is. Wie tot zijn 65e doorwerkt mist twintig procent van zijn pensioenopbouw. Wie tot zijn 67e doorgaat 12,5 procent!

Waarom moeten mensen 'financieel gestimuleerd' worden om langer door te werken? De bereidheid daartoe is volgens de voorstanders toch groot? Met het betrekken van de pensioenregelingen wordt nog duidelijker dat het vooral de jongeren zijn die het gelag moeten betalen. Des te meer reden voor de FNV om strak vast te houden aan de AOW-spilleeftijd van 65 jaar en geen kortingen op de pensioenopbouw te accepteren. Juist voor de jonge leden kan de bond zich nu bewijzen door in verzet te gaan tegen dit kabinetsbesluit. De 55- plussers zijn immers veilig.

Het is een mooi sprookje: we moeten allemaal ons steentje bijdragen aan het bestrijden van de gevolgen van de crisis. Maar de werkelijkheid is dat werknemers een grote prijs betalen en de werkgevers, door het korten op de pensioenopbouw, een cadeau van 6 miljard krijgen.

We moeten, na meer dan twintig jaar neergang van linkse en vakbondsstrijd, met jongeren de discussie over de 'logica' van de burgerlijke economie voeren. Het idee dat die economie eigenlijk net zoiets is als de eigen huishoudportemonnee zit diep. Daarom vinden de argumenten van ondernemers en regering dat we de AOW niet kunnen opbrengen als gevolg van de vergrijzing gehoor. Maar deze logica komt absoluut niet overeen met de werkelijkheid van het kapitalisme, zoals blijkt uit de huidige crisis. Kapitalisme draait niet om het leveren van goederen en diensten die in een reële behoefte voorzien. Als dat wel gebeurt is dat een bijeffect. Kapitalisme draait om geld verdienen. Het is die logica die de financiële crisis heeft veroorzaakt. Het antwoord op de crisis is niet die logica nog verder door te drijven maar om er mee te breken. De economie moet gericht zijn op de behoeften van mensen. En één van die behoeften is een stelsel van voorzieningen waardoor mensen op hun oude dag niet meer hoeven te werken.

De bezuiniging op de AOW is een politieke keuze. Dat heeft de informatiecampagne van de FNV in het voorjaar duidelijk gemaakt. Het gaat om de keuze tussen het afschaffen van de ‘villasubsidie’ (de hypotheekrenteaftrek boven een miljoen euro) of het aantasten van een sociaal recht waar vooral de gewone mensen van profiteren: mensen met een lage opleiding, een zwaar arbeidsverleden en een klein pensioen.

De regering heeft bewust geprobeerd de bezuiniging op de AOW te isoleren van het totale bezuinigingspakket wat ze nastreeft. Eerst de AOW erdoor jassen en dan nog eens voor 35 miljard bezuinigen op sociale voorzieningen en sociale rechten. De discussie over het ontslagrecht en ontslagvergoeding is alweer voorzichtig geopend door Donner. Ondanks al deze plannen blijft Wouter Bos roepen dat er geen keuze is; ‘als we niet op de AOW bezuinigen, zijn er nog veel hardere bezuinigingen nodig’. De werkelijkheid is dat de regering allerlei onderzoek laat doen om te kijken hoe nog meer taboes doorbroken kunnen worden. Wat zal het worden? De tandarts uit het zorgpakket? Afschaffen van de studiebeurs?

Een eerste slag in een lange strijd

We moeten ondanks de moeilijke omstandigheden de strijd aangaan. Er is geen andere keus. Ook al maakt de FNV-leiding het moeilijker door het compromis van de drie vakcentrales naar voren te schuiven als basis voor verder overleg. Waarom niet terug naar de aansprekende alternatieven als de eerder genoemde afschaffing van de villasubsidie?

Het is nu belangrijk om de relatie tussen de AOW-bezuiniging en andere bezuinigingen te benadrukken. We staan aan het begin van een strijd die wel even zal duren. De AOW is de eerste slag. Als we vinden dat we niet moeten betalen voor deze crisis omdat wij hem niet hebben veroorzaakt, dan moeten we dat duidelijk blijven maken, ook al gaat die boodschap misschien saai klinken. We maken meer kans om te winnen en om op de langere termijn een ander beleid voor elkaar te krijgen als we vasthouden aan dit motto.

We moeten vooral op eigen kracht gaan vertrouwen en ons niet afhankelijk maken van wat het CNV en MHP (de vakbond voor midden- en hoger personeel) nu wel of niet vinden. Misschien maakt een gezamenlijk compromis met de andere vakcentrales het wat makkelijker om twijfelaars in beweging te krijgen. Maar we zijn wel eens eerder van een koude kermis thuisgekomen door te denken dat we samen met het CNV het CDA wel om zouden kunnen krijgen. Dat lukte met de WAO niet en daar moeten we nu ons nu ook niet op blind staren. Door de koppeling te leggen met andere bezuinigingen kunnen we coalities sluiten met andere groepen die het slachtoffer gaan worden, zoals studenten. Het is beter ons nu daarop te concentreren en rustig die coalities te gaan smeden.

Te ingewikkeld

Laten we de boodschap simpel houden. Is de AOW de oorzaak van de crisis? Nee. Het drama rond de VVD-bank DSB laat een heel ander plaatje zien: de hypotheek constructies leidden tot problemen. Dat taboe moet eens aangepakt worden, in plaats van een basisrecht als het recht op AOW aan te vallen. Een recht voor jong en oud, voor rijk en arm, voor wit en gekleurd, voor de privé- en de overheidssector. Het is een kwestie van fatsoen dat een land zorgt voor een goede oude dag. Het plan van de vakcentrales maakt de hele discussie nodeloos ingewikkeld. (zie kader)

De koppeling met de prepensioenregelingen die we hard bevochten hebben en die nu onder druk staat is ook belangrijk om te benadrukken. Het doet een beroep op de herinnering aan de strijd die we in 2005 voerden. Daar kwam een dynamiek op gang die ons ver had kunnen brengen. We moeten, anders dan toen, niet ophouden bij wat men denkt dat haalbaar is. We moeten strijden voor wat nodig is en wat we samen haalbaar kunnen maken. Om met FNV-onderhandelaarster Wilna Wind te spreken: ‘Onder druk wordt alles vloeibaar’.

Patrick van Klink is kaderlid van FNV Bondgenoten en werkt bij Unilever.

Waar moet een onderhandelingresultaat aan voldoen?
Na het stranden van het SER-overleg is een plan ontwikkeld door de drie vakcentrales FNV, CNV en MHP als alternatief voor de 67 jaar. Met dat plan gaan de vakcentrales de komende tijd de politiek bestoken. Waar moet een onderhandelingsresultaat volgens ons minimaal aan voldoen.

1. AOW blijft op 65 jaar, waarbij de hoogte van de uitkering op peil blijft.2. Niet morrelen aan de AOW-toeslag en de ouderenkortingen.3. Geen bezuinigingen op de aanvullende pensioenen.4. De rekening moet gelegd worden bij de rijken door bijvoorbeeld hogere belastingtarief voor de hoogste inkomens of een beperking van de villa subsidie.

Tot dit bereikt is moeten de acties doorgaan. Het allereerste doel is om op een goed moment, vlak voor de kamer behandeling, een grote demonstratie te organiseren. Tot die tijd door gaan met flyeren, de discussie organiseren, met grote en kleine acties de Tweede Kamer en regering achter de broek aan zitten. Daar moet de energie in gaan zitten, niet in lobbyen. De onderhandelingen moeten op straat plaatsvinden in plaats van in de SER of via de krant. We moeten onze eigen stem laten horen.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren