De krachten van links wereldwijd verenigen om de opkomst van extreemrechts – en imperialistische oorlogen – het hoofd te bieden. Dat is het doel van de Eerste Internationale Antifascistische Conferentie voor de Soevereiniteit van Volkeren. De bijeenkomst begint op 26 maart in Porto Alegre, de hoofdstad van de staat Rio Grande do Sul in Brazilië, de bakermat van de antiglobaliseringsbeweging in het begin van de jaren 2000.  Le Courrier sprak met Eric Toussaint, van het Comité voor de Afschaffing van Onrechtmatige Schulden (CADTM) en de Vierde Internationale, een van de drijvende krachten achter dit initiatief.

Wat is de achtergrond van deze internationale conferentie?

Op 8 januari 2023, kort nadat hij de presidentsverkiezingen van Lula had verloren, deed Jair Bolsonaro een poging tot staatsgreep in Brazilië. Onder verwijzing naar vermeende verkiezingsfraude bestormden aanhangers van de neofascistische voormalige president het hoofdkwartier van het Congres en het Federale Hooggerechtshof, in navolging van de bestorming van het Capitool door aanhangers van Donald Trump twee jaar eerder. Die gebeurtenissen brachten het gevaar van de opkomst van extreemrechts duidelijk in beeld. Vanuit dat besef ontstond het idee om een internationaal antifascistisch initiatief te organiseren.

Waarom is gekozen voor de stad Porto Alegre, in het zuiden van Brazilië?

De symboliek is krachtig, aangezien het Wereld Sociaal Forum (WSF) in deze stad is ontstaan: in januari 2001 kwamen daar 20.000 mensen bijeen om een gemeenschappelijke agenda vast te stellen voor de antiglobaliseringsbeweging, die toen in volle gang was.

Ten tweede omdat de Braziliaanse linkse beweging, door Jair Bolsonaro in 2022 te verslaan, heeft bewezen dat het mogelijk is de opmars van de neofascistische dreiging te stoppen: partijen – van de sociaaldemocratische PT tot de radicaal-linkse PSOL – volksbewegingen en vakbonden hebben hun meningsverschillen overwonnen om de overwinning van Lula veilig te stellen. Die actoren zijn vertegenwoordigd in het gezamenlijke comité dat de conferentie organiseert.

De bijeenkomst, die gepland stond voor mei 2024, moest worden uitgesteld vanwege de ernstige overstromingen – een gevolg van de klimaatverandering – die de staat Rio Grande do Sul de maand ervoor troffen. Gezien de toename van de militaire agressie door Donald Trump sinds het begin van zijn ambtstermijn, hebben we sindsdien besloten een anti-imperialistische component aan het evenement toe te voegen.

Bevindt de wereld zich momenteel op een neofascistisch keerpunt?

De regering-Trump staat aan het roer van de grootste wereldmacht. Ze voert een beleid dat gekenmerkt wordt door extreem nationalisme, supremacisme en homofobie, terwijl ze de ICE-militie inzet om massale deportaties van niet-witte mensen uit te voeren. Ze kan daarom als neofascistisch worden omschreven. Een verschuiving die expliciet wordt gesymboliseerd door de nazigroet van Elon Musk tijdens de inauguratie van Trump.

Tegelijkertijd dreigt extreemrechts in de meeste Europese staten aan de macht te komen; in Rusland vertoont het regime van Vladimir Poetin opvallende overeenkomsten met dat van Trump; India wordt geleid door een radicale hindoe-nationalist en islamofoob, Narendra Modi. Ondertussen voert de neofascistische regering van Benjamin Netanyahu in Israël al meer dan tweeënhalf jaar een genocide uit in Gaza.

In Latijns-Amerika werd de verkiezing van Javier Milei in november 2023 gevolgd door die van Juan-Antonio Kast in Chili in 2025. Intussen baseert de president van Ecuador, Daniel Noboa, zijn regime op het autoritaire bewind van Nayib Bukele in El Salvador. En extreemrechts zal alles in het werk stellen om de presidentsverkiezingen dit najaar in Brazilië te winnen, tegen Lula, met de steun van een internationaal netwerk. Als het daarin slaagt, zal dat verschrikkelijke gevolgen hebben voor het hele continent, dat de afgelopen eeuw brute dictaturen heeft doorstaan.

Extreemrechts lijkt een sterk wereldwijd netwerk te hebben. Is dat zo?

We zijn getuige van de opkomst van een soort neofascistische internationale, die met name wordt aangestuurd door het Amerika van Donald Trump. In zijn nationale veiligheidsstrategie, gepubliceerd in 2025, spreekt de Amerikaanse president duidelijk zijn steun uit voor de ‘patriottische’ partijen van het Oude Continent. In Latijns-Amerika, dat hij opnieuw beschouwt als zijn ‘achtertuin’, aarzelt hij niet om zich rechtstreeks te mengen in politieke en electorale processen om extreemrechtse kandidaten te bevoordelen.

Toegegeven, die krachten hebben geen enkel wereldwijd commando. Maar er zijn al coördinatiestructuren. De Conservative Political Action Conference (CPAC) brengt elk jaar de radicaal-rechtse partijen van Amerika en Europa samen. Onlangs heeft ze conferenties georganiseerd in de Verenigde Staten, Hongarije en verschillende Latijns-Amerikaanse landen. Het forum in Madrid, gelanceerd door de Spaanse partij Vox, is een ander evenement dat die partijen samenbrengt.

Is de conferentie in Porto Alegre bedoeld als antwoord op die neofascistische globalisering?

Aan de linkerkant lopen we achter: we zijn nog niet begonnen met het internationaliseren van ons antwoord op extreemrechts. Toegegeven, de krachten die het fascisme en de imperialistische agressie bestrijden zijn zeer divers, en er is geen sprake van dat die verschillen moeten worden weggevaagd. Het is echter essentieel om op wereldschaal een breed front op te bouwen tegen deze steeds dreigender wordende vijanden. Deze samenwerking moet alle krachten omvatten die bereid zijn de arbeidersklasse, de boerenbevolking, migranten, vrouwen, LHBTQIA+-mensen, mensen van kleur, onderdrukte minderheden en inheemse volkeren te verdedigen – en tegelijkertijd de natuur te beschermen en de strijd tegen het imperialisme te ondersteunen. Onze conferentie zal trachten een begin te maken met een antwoord op die uitdaging.

Wat zou dit initiatief in de praktijk kunnen opleveren?

Een van de sleutels tot succes is bescheidenheid. Het idee is niet om een nieuwe mondiale structuur te creëren, maar om partijen, prominente figuren en activisten samen te brengen rond een platform dat in staat is om gezamenlijke initiatieven en mobilisaties tegen extreemrechts te organiseren en te ondersteunen. Dat alles terwijl de strijd die in verschillende landen wordt gevoerd, wordt ondersteund.

Na deze eerste mondiale bijeenkomst zou een tweede belangrijke stap voorwaarts zijn om vanaf 2027 een soortgelijk initiatief te organiseren in de belangrijkste regio’s van de wereld.

Duizenden activisten verwacht

Naar verwachting zullen enkele duizenden mensen uit ongeveer 70 landen de Eerste Antifascistische Conferentie voor Volkssoevereiniteit bijwonen, die van 26 tot 29 maart in Porto Alegre wordt gehouden. Het evenement gaat van start met een grote demonstratie in de straten van de hoofdstad van de staat Rio Grande do Sul. Gedurende drie dagen staan er elf thematische plenaire sessies en 150 zelfgeorganiseerde activiteiten op het programma. De discussies zullen zich richten op het versterken van sociale, feministische en vakbewegingen, evenals op internationale solidariteit in de strijd tegen het fascisme – maar ook op het potentieel en de beperkingen van institutioneel optreden. Solidariteit met Gaza, de strijd tegen klimaatontkenning en voor landbouwhervorming, en de situatie op het Amerikaanse continent zullen andere belangrijke thema’s zijn. De debatten worden afgesloten met de aanneming van een handvest tijdens een algemene vergadering.

Hoewel een groot deel van de sprekers uit Amerika komt, zal een breed scala aan organisaties en bewegingen vertegenwoordigd zijn in de hoofdstad van Rio Grande do Sul, de geboorteplaats van een van de belangrijkste sociale bewegingen op het Latijns-Amerikaanse continent, de Beweging van Landloze Arbeiders (MST), in de jaren 80. Dat blijkt uit de meer dan 1.500 prominente figuren en activisten uit vijf continenten die de internationale oproep tot deelname aan de conferentie hebben ondertekend.

Onder hen bevinden zich met name: leiders van basis- en politieke organisaties uit Latijns-Amerika, waaronder de leider van de MST, João Pedro Stédile; feministische auteurs en activisten Nancy Fraser en Tithi Bhattacharya; de Indiase journalist en activist Vijay Prashad; de Haïtiaanse econoom Camille Chalmers; Solange Koné, van de Wereldmars van Vrouwen (WMW) in Ivoorkust; Frei Betto, een Braziliaanse schrijver en figuur in de bevrijdingstheologie; Europarlementariër (La France Insoumise) Rima Hassan en Thiago Silva, deelnemers aan de wereldwijde Soumoud-vloot voor Gaza; Ada Colau, de voormalige burgemeester van Barcelona; Annie Ernaux, winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur 2022; de voormalige leider van de Britse Labour Party, Jeremy Corbyn; de leider van La France Insoumise, Jean-Luc Mélenchon, naast Italiaanse en Spaanse parlementsleden en leden van DSA, de linkse factie van de Amerikaanse Democratische Partij.

In Zwitserland heeft socioloog Jean Ziegler, voormalig VN-speciaal rapporteur voor het recht op voedsel, de oproep ondertekend. Mathilde Marendaz, activiste bij de partij Solidarité & Ecologie en lid van de fractie Ensemble à gauche in de Grote Raad van Vaud, zal naar Porto Alegre reizen.

Foto: Antifascistische demonstratie op 26 maart ter gelegenheid van de opening van de 1e Internationale Antifascistische Conferentie in Porto Alegre.

Dit artikel stond op CADTM. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.