Hoe moeten we de recente overeenkomst tussen de Syrische Koerdische beweging en de nieuwe Syrische regering interpreteren? Betekent dat het einde van tien jaar Koerdisch zelfbestuur in het noordoosten van Syrië? Of is het slechts een tijdelijke regeling, voorbestemd om toe te voegen aan de lange lijst van overeenkomsten in het Midden-Oosten die als definitief worden aangekondigd, maar kort daarna weer worden opgezegd? Om die vraag te beantwoorden, moeten we zowel de aard van de overeenkomst zelf als de omstandigheden die ertoe hebben geleid, beoordelen.

Het eerste punt dat opvalt, is dat de overeenkomst een compromis is waarin de balans doorslaat in het voordeel van het regime in Damascus. Het is een compromis in zoverre dat het is gesloten tussen twee partijen die allebei nog steeds in staat zijn om te blijven vechten. Zelfs nadat de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) grotendeels zijn teruggebracht tot hun overwegend Koerdische kern, behouden ze nog steeds aanzienlijke militaire kracht. Ze beschikken over tienduizenden doorgewinterde strijders – zowel mannen als vrouwen – die gemotiveerd zijn door een nationale zaak die is gesmeed door een eeuw van verdeling en onderdrukking. Bovendien berust hun politieke ruggengraat op een ideologische stroming die zich heeft aangepast aan historische veranderingen en daardoor diep geworteld is.

De strijdkrachten van het nieuwe Syrische regime zijn daarentegen niet veel groter dan de Koerdische strijdkrachten en missen samenhang. Ze vormen een hybride coalitie van Hayat Tahrir al-Sham, andere jihadistische groeperingen (waarvan sommige niet-Syrisch zijn) en strijdkrachten die rechtstreeks loyaal zijn aan Ankara – eenheden die behoren tot het zogenaamde Syrische Nationale Leger.

Die configuratie betekent dat de bestaande machtsverhouding de Koerdische kant in staat zou stellen om gedurende een aanzienlijke periode weerstand te bieden aan de strijdkrachten van Damascus, mits ze externe steun zou krijgen om isolatie en omsingeling te voorkomen. Beide actoren die een dergelijke steun kunnen verlenen, hebben de Syrische Koerdische beweging echter in de steek gelaten. De eerste is natuurlijk de VS, die onder de huidige regering-Trump is overgestapt van het vertrouwen op de SDF in de strijd tegen ISIS naar het vertrouwen op Turkije en het nieuwe Syrische regime dat door Ankara wordt gesteund. De tweede is de regionale regering van Koerdistan in Noord-Irak, geleid door de familie Barzani, naaste bondgenoten van Ankara (zie het artikel van vorige week, 'The Kurds and the Syrian Regime', Al-Quds Al-Arabi, 27 januari 2026).

Omgekeerd genieten de strijdkrachten van het nieuwe regime in Damascus onwankelbare en onbeperkte Turkse steun in hun confrontatie met de Koerdische beweging. Geconfronteerd met die realiteit blijven de SDF twee bittere keuzes over: zich overgeven of een oorlog voeren om haar waardigheid te behouden – een oorlog die suïcidaal dreigt te worden, vergelijkbaar met sommige van de heroïsche, maar uiteindelijk vergeefse, epische strijd die we in de loop van de geschiedenis hebben gezien. Als gevolg daarvan koos de SDF voor een compromis om tijd te winnen, in de hoop op een verandering in de omstandigheden, hetzij op regionaal niveau – gezien de aanhoudende instabiliteit in de regio – hetzij op internationaal niveau, gezien de onvoorspelbaarheid van Donald Trump, zijn gevoeligheid voor druk van Netanyahu die een tegenwicht vormt voor de invloed van Erdoğan, en de mogelijkheid dat hij nog van standpunt kan veranderen.

Het regime in Damascus gaf ook de voorkeur aan een compromis boven het starten van een hevige oorlog in het noorden. Die zou zijn inspanningen om de controle over de rest van het Syrische grondgebied te consolideren kunnen ondermijnen of zijn afhankelijkheid van Ankara verder kunnen vergroten. Daardoor zou zijn imago worden geschaad en zijn ambities zouden worden beperkt. Het compromis hield in dat Damascus afzag van zijn eis tot onmiddellijke ontbinding van het Koerdische zelfbestuur en zijn strijdkrachten, alsook van zijn eis om grote contingenten van regeringstroepen in te zetten in het hart van de door de SDF gecontroleerde gebieden. In plaats daarvan voorzag de overeenkomst in het nemen van beperkte stappen – waarvan de interpretatie nog steeds omstreden kan zijn – om die gebieden te integreren in het militaire, administratieve en juridische kader van de nieuwe Syrische staat.

Er bestaat dan ook weinig twijfel over dat het huidige compromis het conflict niet heeft opgelost, maar het juist heeft verschoven van een militaire naar een politieke fase. Die nieuwe fase zal een politieke strijd met zich meebrengen die de oorlog met andere middelen voortzet, net zoals oorlog zelf een voortzetting is van politiek met andere middelen, zoals het gezegde luidt. De Koerdische kant zal trachten het de facto zelfbestuur dat ze al tien jaar uitoefent, te behouden, in overeenstemming met haar legitieme streven naar zelfbeschikking, zelfs als dat bestuur formeel in de Syrische staat wordt geïntegreerd. Ondertussen zal Ankara Damascus voortdurend en meedogenloos onder druk zetten om zijn eisen voor volledige Koerdische overgave en onderwerping aan een gecentraliseerd bestuur te intensiveren.

De vraag is dan of Washington beide partijen – de Koerden en de Turken – in toom kan houden om de situatie binnen de grenzen te houden van een compromis dat beide partijen publiekelijk zeggen te aanvaarden. Dat is een erg riskante gok. Waarschijnlijker is dat de kwetsbaarheid van de overeenkomst van afgelopen vrijdag snel duidelijk zal worden. En dat de taal – en misschien zelfs de praktijk – van oorlog opnieuw de overhand zal krijgen op de taal van consensus, waarbij deze overeenkomst zal worden gevolgd door andere, even tijdelijke overeenkomsten, in een patroon dat maar al te bekend is in dit deel van de wereld.

Dit artikel stond op Al-Quds al-Arabi. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.