Philip Roth - Alleman

11.09.2006

In het even onbekende als meesterlijke boekje Leviathan van de Oostenrijks-Hongaarse schrijver Joseph Roth wordt het verhaal verteld van Nissen Piczenik, een handelaar in koralen juwelen die om zijn eerlijkheid zeer gewaardeerd is bij zijn klanten. Piczenik ontwikkelt een fascinatie voor de plaats waar de koralen vandaan komen, de zee. Als hij zakelijk ten onder gaat omdat een concurrent nep koralen begint te verkopen en zijn vrouw sterft besluit Piczenik om per schip naar Canada te emigreren. Hij sterft als dit schip zinkt. Na zijn dood gaat het gerucht dat hij al eerder in zee gesprongen was, op zoek naar de koralen. Leviathan gaat over eerlijkheid en oneerlijkheid en de voordelen van een heteroseksueel huwelijk versus het verlangen naar seksuele ontplooiing, Piczeniks gevoelens voor de matrozen zijn vaag homoseksueel. Het gaat ook over het verlangen vast te houden aan de culturele traditie waarin we opgroeien versus het verlangen helemaal in iets anders op te gaan, welk verlangen gesymboliseerd wordt door de zee.
Het nieuwe boek van de Amerikaanse schrijver Philip Roth Alleman gaat in zekere zin over de afstammelingen van Piczenik, indien die er wel in geslaagd was de nieuwe wereld te bereiken. Het beschrijft het laatste levensjaar van een niet nader aangeduide hoofdpersoon. Hij wordt geboren als de zoon van een joodse juwelier uit New Jersey. Toen zijn vader de winkel opende was hij bang dat zijn klanten een joodse juwelier zouden wantrouwen maar hij ontdekt dat zijn klanten hem buitengewoon waarderen om zijn eerlijkheid. De jonge hoofdpersoon ervaart een enorme verbondenheid met zijn omgeving, zijn ouders en vooral ook met de zee bij het badplaatsje waar hij samen met zijn ouders en zijn broer de vakantie doorbrengt.
Als volwassene besluit hij niet, zoals hij aanvankelijk wilde, kunstschilder te worden maar in de reclame te gaan werken om zo zijn gezin beter te kunnen onderhouden. Omdat hij zijn huwelijk als beklemmend begint te ervaren verlaat hij zijn vrouw en zijn twee jonge zoontjes en trouwt hij met een vrouw van wie hij echt houdt. Die vrouw laat hij echter in de steek voor een jonge Deense actrice die hij ontmoet als hij ergens op de Caraïben een reclamespot opneemt. Ook dit huwelijk is geen succes. In het boek kijkt de hoofdpersoon terug op zijn leven. Hij heeft zich in de badplaats waar hij zich heeft teruggetrokken geprobeerd te ontwikkelen als schilder. Hij raakt echter steeds meer geobsedeerd door zijn eigen lichamelijke aftakeling. Zijn pogingen om zich te ontwikkelen als schilder leveren niet zoveel op, behalve dat zijn teleurgestelde zoons uit zijn eerste huwelijk hem de bijnaam 'de vrolijke klodderaar' geven.
Alleman is een meesterlijk geschreven boek. De beklemming van de hoofdpersoon, een man die merkt dat hij aan het eind van zijn leven een heel andere man is geworden dan hij altijd had willen zijn, is meesterlijk beschreven. Roth laat zich er trouwens niet over uit waarom hij zo gedeprimeerd is. Komt dat doordat hij voelt dat zijn leven zijn einde nadert? Of komt dat doordat hij een vrouw van wie hij zielsveel hield en die nog steeds leeft in de steek heeft gelaten voor een lekker jong fotomodel? Heeft hij wel gelijk als hij zo’n lage dunk van zichzelf heeft, of heeft zijn dochter uit zijn tweede huwelijk die hem bewondert gelijk als ze zegt dat hij alles te somber inziet?
Je kunt Alleman ook nog op een andere manier zien. In tegenstelling tot Piczenik –die goede koralen aan boeren verkocht- en zijn vader –die degelijke trouwringen aan arbeiders verkocht- is de hoofdpersoon een snelle reclamejongen die mensen dingen probeert te verkopen waar ze eigenlijk helemaal nooit om gevraagd hebben. Is het een wonder dat iemand die een beroep doet op de irrationele hebzucht van de vrije consument, zelf tot een slaaf van zijn lusten wordt? Hoe verhoudt zich zijn fascinatie voor snelle seks, eigenlijk tot de manier waarop de moderne mens als consument zijn geluk afhankelijk maken van het bezit van allerlei goederen en de mensen om wie hij echt geeft soms verwaarloost? Is doodgaan voor mensen die niet alleen voor zich zelf leven minder eenzaam? Is het toeval dat een van de laatste scènes in Alleman een uitgebreid bezoek van de hoofdpersoon aan het graf van zijn ouders is, waar hij de man die het graf van zijn ouder heeft gegraven –een Afro-Amerikaan zoals zo vaak in de Amerikaanse cultuur het symbool van de mensen die niet meedoen aan de ratrace naar het geluk- spontaan een ruime beloning geeft?
Nissan Piczenik is een man die zich geconfronteerd ziet met de nieuwe tijd in de vorm van kunststof koralen. De manier waarop hij zich losmaakt van een bedrukkende culturele traditie –zijn zoektocht naar vrijheid- loopt weliswaar niet goed af, maar we kunnen hem met sympathie volgen. De hoofdpersoon van Alleman wordt geconfronteerd met een kwaal van alle tijden –de dood- en merkt dat hij tijdens zijn leven zijn vrijheid alleen maar heeft gebruikt om banden te verbreken, niet om ze zelf naar eigen inzicht vorm te geven. Alleen het literaire meesterschap van Philip Roth maakt het dat je gefascineerd blijft door zijn verhaal.

Alleman van Philip Roth is in vertaling verschenen bij De Bezige Bij, 208 blz., € 17,50

Soort artikel

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.