Zijn mensen die zeggen dat prostitutie ‘een baan als alle andere is’, seksueel bevrijde denkers of wegrationaliserende oogklepdragers? Waarom is de meerderheid van de prostituees vrouw? Wat gaat verborgen achter het begrip ‘sekswerker’? Wat is het effect van het bestaan van een systeem van prostitutie? En welke ideologie beschermt het bestaan van dit systeem?

Met zo weinig linkse en feministische denkkaders en discussie over dit onderwerp beschikbaar in de samenleving is het niet gemakkelijk om er een serieuze mening of discussie over te kunnen hebben. Neoliberale waterdragers, een volledig uitverkocht media-apparaat en antifeministische mannen zijn te goed vertegenwoordigd en hebben een hegemonie bereikt waardoor we sommige meningen haast niet meer kunnen denken.

Is er eigenlijk nog iemand tégen prostitutie tegenwoordig? Met al die hippe films en boeken –in wat je het middenklasse-callgirl genre kunt noemen – die subtiel en onsubtiel prostitutie ten hemel prijzen als het meest bevrijdende en /of glamoureuze wat je als vrouw maar kan doen en pooiers die vlot de media bespelen, lijkt het alsof iedereen het erover eens is: prostitutie is best wel leuk, romantisch, een eigen vrije keuze. In sommige Ladyfests (feministische bijeenkomsten met muziek en workshops) geven pooiers nu workshops over pornografie en prostitutie als bevrijdende vormen van seksualiteit. In plaats van beschouwd te worden als de uitbuiters van vrouwen, krijgen ze spreektijd op feministische plaatsen – hoe heeft de wereld zo kunnen veranderen?

En dan nu: de realiteit

Prostitutie is een van de meest verschrikkelijke, uitbuitende, dodelijke en vrouwenhatende systemen in deze wereld. Er is een hiërarchie van uitbuiting en dwang in prostitutie. Volgens cijfers van www.prostitutionresearch.com is aan de top van de sector ongeveer twee procent van het totaal aantal vrouwen werkzaam. Deze vrouwen krijgen snel veel geld van enkele mannen en kunnen binnen korte tijd stoppen of worden uitgekocht door een man die hen ondersteunt. Daaronder vinden we zo’n 38 procent die werkzaam is in de prostitutie als gevolg van geldnood en omdat prostitutie voor hen een optie werd gemaakt door een geschiedenis van seksueel misbruik, incest en dergelijke. En daaronder komt 60 procent van de vrouwen die het armst zijn, die enorm beperkte keuzes hebben in hun leven en vaak fysiek gedwongen worden tot prostitutie.

Het meest walgelijke aan het debat rond prostitutie is dat deze onderklasse van de meest uitgebuite prostituees bijna nooit aan het woord komt, hoewel zij de overgrote meerderheid van vrouwen in de prostitutie vormen. Vrouwen die door mensenhandel naar westerse landen zijn gebracht en worden opgesloten en/of fysiek bedreigd, kunnen helemaal niet aan het woord komen (tenzij achteraf als ze kunnen ontsnappen). Het is meestal de geprivilegieerde bovenste twee procent van de vrouwen die spreken of boeken schrijven.

Tegenwoordig gebruikt men vaak de term sekswerker om te spreken over prostituees. Er zijn ook pooiers die zich uitgeven voor sekswerker en op die manier het debat proberen te beïnvloeden – ze krijgen vaak een sympathiek luisterend oor want het zijn ‘mensen uit het beroep’, ‘prostituees die zelf aan het woord komen’, enzovoort. Het doet sterk denken aan managers die eigenlijk alleen maar bezig zijn om de aandeelhouders meer winst te bezorgen maar zich toch proberen voor te stellen als een werknememer als ieder ander.

De opkomst van de neoliberale globalisering heeft ook een impact gehad op prostitutie. Om maar enkele voorbeelden te geven: er is steeds meer ‘sekstoerisme’ waarbij mannen met geld naar andere landen reizen; de ecologische crisis draagt bij tot problemen van armoede en gedwongen verhuizing en heeft bijgedragen tot een enorme toename van prostitutie. De omstandigheden zijn verschrikkelijk, prostituees lopen extreem veel kans op verkrachting, soa’s, mishandeling en geweld, zowel door de pooiers als de klanten.

Studies geven verschillende cijfers, maar altijd blijkt dat een overgrote meerderheid van vrouwen (80–95 procent) dit beroep niet zou uitoefenen als zij een andere keuze hadden. Als prostituees gevraagd wordt of ze zouden willen dat hun dochters dit beroep uitoefenen, antwoorden ze allemaal nee. Er is een groot verband tussen seksueel misbruik op jonge leeftijd en prostitutie. Heel veel prostituees hebben last van een post-traumatische stressstoornis en andere geestelijke problemen, veroorzaakt of getriggerd door het werk dat ze moeten doen.

Bewuste manipulatie: de pooier

De groep van pooiers is divers en uit op maximale winst; daarvoor kiezen ze op zeer rationele wijze de methoden die nodig zijn om dat doel te bereiken. Ook pornografie past netjes in het plaatje: op die manier kunnen pooiers de vrouwen die ze gebruiken niet slechts enkele keren verkopen maar tienduizenden keren. Prostituees worden vaak gefilmd waardoor hun pooiers nog meer winst kunnen realiseren, langs de andere kant is pornografie steeds gewelddadiger geworden en vragen klanten – die meestal ook naar pornografie kijken – van prostituees steeds meer om extreme, lichaamsbeschadigende seksuele handelingen.

Joe Parker stelt in How prostitution works, dat veel mensen zich vaak geen echte voorstelling kunnen maken van hoe pooiers werken. Die realiteit is zonder twijfel gruwelijk: hoe pooiers zich organiseren, hoe ze vrouwen zoeken die bijvoorbeeld al zware ervaringen hebben gehad in hun jeugd, seksueel misbruik, geestelijke problemen, etc. Hoe ze vrouwen breken en voorbereiden op prostitutie. Het is een vrij ontnuchterende kijk voor mensen die nog geloven in de glamour die de media ons voorspiegelen. Het is noodzakelijk om de discussies over ‘vrije keuze’ in hedendaagse linkse en feministische kringen te verbinden met deze realiteit.

In enkele landen, zoals in Nederland, heeft men gepoogd de omstandigheden voor prostituees te verbeteren door een verregaande legalisering. Ondertussen is duidelijk dat dit beleid gefaald heeft. Pooiers en klanten hebben geprofiteerd van deze legalisering. Pooiers werden plots zakenlui als een ander. Hun vermogen om winst te maken schoot de hoogte in, omdat ze nu meer dan vroeger legaal konden werken. Achteloos verklaart een pooier in de documentaire Not For Sale dat zijn doel is om 500 bordelen te openen. Zonder een enkele kritische noot wordt in de zelfverklaarde Belgische ‘kwaliteitskrant’ De Morgen bordeeluitbater Theo Heuft voorgesteld als een sympathieke zakenman.

Een belangrijk probleem is dat we te weinig naar de rol van de klant kijken in het voortbestaan van dit systeem. Klanten zijn mensen die hun eigen plezier als absoluut belangrijk stellen en de wensen van de prostituees volkomen negeren. Om naar bordelen te gaan, wetende dat de meeste vrouwen daar gedwongen of toch zwaar tegen hun zin werken, vereist een extreme verdringing. Maar de hedendaagse ideologie van de vrije keuze maakt dit verdringen gemakkelijker, net als het feit dat het beroep in sommige landen legaal is – als de overheid het ook erkent, wat kan er dan nog mis zijn? En veel boeken en films zeggen dat prostituees een luxeleventje leiden en er zelf voor kiezen, niets aan de hand dus...

Karina Schaapman beschrijft in Hoerenlopen is niet normaal overtuigend het falen van het Nederlandse beleid. Het is duidelijk dat een andere aanpak nodig is.

Individualisme

Prostitutie is geen baan als alle andere. Mensen die denken dat dit wel zo is, zijn mensen die de problemen in die industrie niet hebben gezien, die niet de lijken en de gewonden hebben kunnen tellen, de dwang en de vrouwen die gebroken, gemanipuleerd en ‘klaargemaakt’ zijn door pooiers. Het is veel gemakkelijker om jezelf iets wijs te maken, te geloven in een wereld waarin vrouwen er zelf voor kiezen, voor een manier om een beetje edgy en empowered om te gaan met hun seksualiteit, dan te moeten geloven in een wereld waarin honderdduizenden vrouwen door allerlei omstandigheden gedwongen worden of hun keuzes gereduceerd zien en zo in de prostitutie terecht komen.

Natuurlijk kiezen mensen soms voor prostitutie. Dat is nogal logisch: als je van bepaalde groepen van de wereldbevolking hun keuzes inperkt, hun identiteiten kneedt en hen ondergeschikt maakt via allerlei vormen van onderdrukking – ja, dan zullen heel wat vrouwen de keuze maken om in de prostitutie te stappen. Of ze die keuze ook zouden maken in een wereld waarin er geen economische noodzaak of dwang zou zijn, een wereld waarin vrouwen niet als minderwaardig behandeld werden en minder keuzes hebben in het werk dat ze kunnen doen, dat is iets anders.

Het is zeer pijnlijk om te zien dat de neoliberale ideologie die ons omringt ook de geesten van linkse en feministische mensen binnendringt. We trappen in de valkuil te geloven dat individuen, vrij van de impact van allerlei sociale krachten, volledig vrij zijn hun leven te leiden, dat ze vrije keuzes maken, niet gehinderd door structurele barrières. Op die manier ontstaat een karikatuur van de realiteit: mensen bestaan niet zomaar als individu los van elkaar. Allerlei sociale mechanismen werken in op mensen en beïnvloeden hen en daardoor komen sommigen bijvoorbeeld vaker dan andere terecht in bepaalde beroepen.

Het neoliberale idee van individuele vrijheid wordt gebruikt als stok om massabewegingen en kritische analyses op groepsniveau mee te slaan. Die kunnen niet meer, dat denken is ‘uit de tijd’, het wordt niet meer aanvaard. Door die ideologische omkering zijn feministes die kritisch staan tegenover bepaalde praktijken – of dat nu het huwelijk is of carrièrefeminisme of pornoficatie – beschuldigd van censuur en het inperken van de vrijheid van vrouwen. De bankiers, pooiers en pornomakers daarentegen zijn plots degenen die die meest individuele expressie helpen mogelijk maken

Feministische blik

Wat maakt de uitbuiting in prostitutie eigenlijk anders dan de uitbuiting die mensen verduren door bijvoorbeeld werk bij een bank of een hamburgermultinational? Vanuit een links perspectief hoeven we niet te doen alsof dat allemaal hetzelfde is: er is een belangrijk verschil tussen het verkopen van je arbeidskracht en het verkopen van je lichaam. Dit laatste maakt prostitutie eerder een vorm van slavernij dan van ‘gewone’ loonarbeid.

Van de andere kant zou je prostitutie als een zeer normaal verschijnsel kunnen beschouwen binnen het kapitalisme. Steeds meer wordt alles tot koopwaar gemaakt en uiteindelijk betekent dit dat alles een product kan zijn dat gekocht en verkocht kan worden. Eigenlijk is

prostitutie de meest ‘normale’ vorm van seks volgens kapitalistische criteria. Als linkse mensen moeten we beseffen dat dit niet iets is om te vieren maar iets dat we moeten bestrijden.

Gedwongen seks is geen seks maar verkrachting. Alle vormen van dwang tellen hierbij mee: rechtstreekse fysieke dwang, dwang door de dreiging met geweld, economische dwang en allerlei subtiele sociale mechanismen. Feministes werken aan een bevrijdende kijk op seksualiteit en zien gedwongen vormen van ‘seks’ als hindernissen voor echte seksuele bevrijding.

Prostitutie is een fenomeen waarin twee onderdrukkingen op een unieke manier samenkomen: economische onderdrukking, die de meeste mensen in het kapitalistische systeem ondervinden, en de onderdrukking op basis van sekse / seksualiteit, die vrouwen treft. Het is geen toeval dat het overwegend vrouwen zijn die in de prostitutie terechtkomen en de mannen die in de prostitutie te vinden zijn vaak uit lagere sociale klassen of andere zwakke posities komen.

Het is tevens zo dat prostituees vaak ook nog mishandeld worden door de politie. Veel mensen zijn daarom voorstander van een systeem waarbij de vrouwen legaal hun werk kunnen doen. Tezelfdertijd, zoals in het Zweedse model, kunnen we voorstander zijn van criminalisering van de klant annex uitbuiter. Feministes zijn voor de bevrijding van alle vrouwen. Maar dat wil niet zeggen dat we niet tegen pooiers, klanten of prostitutie als systeem kunnen zijn. Prostitutie als geheel is een systeem dat mee de onderdrukking van vrouwen in stand houdt.

Als links moeten we verzet bieden tegen een systeem waarin uitbuiting goedgepraat wordt als een vorm van werk, waarin een bepaalde groep verhandeld kan worden, waarin uitbuiting met allerlei neoliberale excuses toegedekt wordt. Wetten die het kopen van seks, het uitbuiten van prostituees dus, criminaliseren geven op zijn minst een signaal dat het bestaan van dit systeem niet acceptabel is. Educatie is een ander belangrijk element in een strategie voor een wereld zonder prostitutie. Het aanpakken van vrouwenhandel, onrechtvaardige economische structuren en seksistische systemen in onze wereld zijn noodzakelijk om echt een einde aan prostitutie te kunnen maken. Prostitutie als geheel, als systeem, geeft een krachtig signaal naar de buitenwereld, namelijk dat het aanvaardbaar is dat er een kaste van vrouwen bestaat die verhandeld en verkocht kunnen worden voor het gebruik en het plezier van mannen. Dit systeem moet verdwijnen willen we ooit in een wereld kunnen leven zonder geweld, zonder uitbuiting en zonder vrouwenhaat.