Het feminisme lijkt te zijn verzand in een geschriftenoorlogje tussen vrouwen van allerlei aard veilig opgeborgen in hun werkkamers. Activisme op straat is al lange tijd geleden. Eventjes leek het erop toen een paar jaar geleden de pil uit het ziekenfonds zou verdwijnen, maar veel bijval kregen de dappere pogingen om voor en door vrouwen de straat op te gaan niet. Ook naar aanleiding van de recente voorstellen om moeders in de bijstand verplicht te laten werken, ging het protest niet verder dan boze woorden die uit diezelfde werkkamers de wereld in werden geslingerd.

Wat zijn vrouwen?
Maar ja, sinds Sanderijn Cels' 'Grrls' is het ook moeilijk om een vrouw te definiëren. We zijn teruggebracht tot een post-moderne vloeiende identiteit die de ene dag butch dan wel bitch is, maar net zo makkelijk de rol van het aanhankelijke vrouwtje kan aannemen. Gelukkig is er wat dat betreft niet zo heel veel veranderd... Nog steeds is het vrouw-zijn een kwestie van het aannemen van identiteiten. Spielerei waarbij de mogelijkheden sinds de tweede feministische golf wel zijn verbreed. Niet alleen meer huisvrouw en moeder, maar nu ook werkneemster, minnares, af en toe bazin, en vriendin. Desgewenst natuurlijk.

Sociaal-economisch
De kameleonachtige vrouw is nu tot een ideaaltype verheven. Dit terwijl de rol van de man de afgelopen twintig jaar nauwelijks is veranderd. Mannen zijn nog steeds vooral werkgever en werknemer. Sabine: 'Het aantal mannen met kinderen onder de zes jaar dat part-time werkt is statistisch te verwaarlozen. Dit terwijl het aantal vrouwen dat full-time werken in dezelfde situatie ook de statistische relevantietest niet overleven.' En ja, ze geeft na aandringen mijnerzijds toe dat de ambities en de wensen van vrouwen zijn vergroot. Vrouwen wíllen nu werken, wíllen een carrière, maar de werkelijkheid weerspiegelt deze wens helaas niet. Met een cynische, hoge stem wijst ze me erop dat als het er op aan komt mannen nog steeds blijven werken want - en citeert hier duizenden mannen - 'alleen van jouw inkomen leven betekent wel heel veel inleveren, voor ons allebei, en daarnaast mijn baas deed er erg moeilijk over toen ik het vorige week liet vallen'. Superirritant, geeft Sabine grif toe, deze 'lessen' - maar uiteindelijk is het wel zo.

'Ze zijn nu eenmaal anders'
De grote vraag is natuurlijk waar dat aan ligt. Het patriarchaat, geïnstitutionaliseerde onderdrukingsmechanismes, dat waren de geijkte antwoorden. Maar laten we een gedachtenspelletje doen. Stel dat dat het niet is, stel dat het te maken heeft met hoe vrouwen zijn (geworden). Dit wordt beargumenteerd in het boek 'Brainsex' van Moir en Jessel. Hierin bepleiten ze de stelling dat mannen en vrouwen biologisch nu eenmaal anders zijn. Andere interesses hebben, andere verdiensten en talenten. Zij citeren een onderzoek uitgevoerd in opdracht van een Amerikaans bedrijf, beschuldigd van sexisme. Dit onderzoek wees uit dat mannen presteren en concurreren veel belangrijker vinden dan vrouwen, er dus meer voor laten vallen en dus eerder promotie maken. Dit is niet voor het eerst en waarschijnlijk ook niet voor het laatst dat deze argumentatie de kop op steekt. Maar in tegenstelling tot wat veel mensen denken, leidt deze biologistische manier van denken niet tot een verwerping van de eis tot gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Want gaat het niet om de waardering van eigenschappen? Waarom zouden zorg, communicatie en samenwerking - zogenaamde historisch gegroeide vrouwelijke kenmerken - minder belangrijk zijn. En toch is dat zo.
Uiteindelijk gaat het om het creëren van gelijke kansen, vindt Sabine. 'Dat hele nature-nurture debat is niet zo interessant. Een gehele blanco situatie krijgen we toch niet meer. Misschien is het inderdaad zo dat vrouwen in een aantal zaken minder goed zijn, maar dat is geen verklaring dat maar één procent van de vrouwen in Nederland een leidinggevende positie heeft. Ik heb nog nooit een wetenschapper horen beweren dat deze scheve verhouding alleen komt door natuurlijke factoren. Het probleem is en blijft de dominantie van de man en de mannelijke manier van dingen doen.'

Mannelijke dominantie
Sabine haalt een grappig voorbeeld aan: natuurfilms. Vechtende herten, wie is het sterkste? Hij mag dan met het wijfje van zijn keuze paren. Waarom is het niet andersom? Waarom kijken de vrouwen niet belangstellend naar over elkaar rollende mannetjes om dan te besluiten dat ze alleen met de sterkste voor het nageslacht willen zorgen? Zo wordt de paringsdans in het dierenrijk echter nooit geïnterpreteerd. Wij, mensen, maken van onze sexe-verhoudingen iets absoluuts en natuurlijks. Kijk, zelfs in het naïeve dierenrijk gebeurd het, niets om je zorgen over te maken...

Kapitalisme en patriarchaat
En dan komen we toch weer terug op het oude debat: kapitalisme en het patriarchaat. Want zijn concurreren & presteren geen eigenschappen die ons, in het welvarende Westen zo machtig en rijk hebben gemaakt? Met andere woorden, heeft De Man ons niet machtig gemaakt?
Ook Sabine denkt dat het oude paradigma dat kapitalisme niet zonder het patriarchaat kan functioneren niet helemaal klopt. Het kapitalisme heeft een redelijk afgebakende groep mensen nodig die zij kan onderdrukken. Of dit nu blauwogigen zijn of vrouwen, dat is om het even. De vrouw als 'minderwaardig schepsel' was aanwezig, en werd dankbaar gebruikt.
Sabine ziet wel een belangrijke functie voor het - pre-kapitalistische concept- gezin weggelegd in het kapitalisme. 'Met name het erfrecht heeft een belangrijke functie binnen het kapitalisme. Op het moment dat mannen niet meer weten welke kinderen de zijne zijn, is het moeilijker te bepalen naar wie zijn verworven eigendommen moeten.' Er kan echter getwijfeld worden aan de noodzakelijkheid van het traditionele kerngezin binnen het moderne kapitalisme. We vinden het vaak alleen nog terug op vergeelde familie-foto's. Erfrecht is in de tijd van toeziend-voogden, stiefpapa's en draagmoeders een kwestie van op tijd naar de notaris stappen. Het gezin heeft vandaag de dag vooral een ideologische functie. Het aanpassen van de toekomstige werknemers aan de gewenste arbeidsethiek.

Feminisme en socialisme
En zo heeft ook de verstrengeling van het patriarchaat met het kapitalisme vooral een ideologische functie gekregen, nu de theoretische noodzaak een stuk minder is geworden. Want als we binnen het gedachtenspelletje blijven, dat mannen en vrouwen echt anders zijn, blijven beide systemen aan elkaar verbonden. De enige manier voor vrouwen om te overleven in het door mannen gedomineerde (bedrijfs)leven is zich aanpassen aan de mannelijke norm.
Ze zich dus een maagzweer werken en de kinderen overlaten aan allerlei uit de grond schietende dienstverleners.
Dit betekent echter niet dat de oude slogan 'geen socialisme zonder feminisme en geen feminisme zonder socialisme' de prullenbak in kan. Zoals Sabine al zei, het is vooral een morele eis. 'Kapitalisme zonder vrouwenonderdrukking kan, maar dan houd je de onderdrukking van vrouwen, nu niet meer als sexe, maar wel binnen andere onderdrukkingsmechanismes als ethniciteit of klasse. Dat geldt ook voor socialisme. Een klassenloze maatschappij met vrouwenonderdrukking is niet onvoorstelbaar, maar noem je het dan nog socialisme?'