Je hebt een vliegensvlugge ontwikkeling doorgemaakt – van activist tegen de oorlog en tegen bezuinigingen en bestuurslid van de organisatie DIDF (vereniging van Turkse arbeiders in Nederland) tot parlementariër. En dat binnen heel korte tijd. Hoe is die overstap van DIDF naar een officiële functie binnen de SP bevallen? “Ik ben al jaren politiek actief, al lang voordat ik bestuurslid werd van DIDF. Maar inderdaad, toen ik lid werd van de SP was ik actief in DIDF. Ik was strijd aan het voeren – tegen de bezuinigingspolitiek; tegen de war on terror. De SP kwam ik steeds weer tegen en die partij kwam mij steeds sympathieker voor. Toen ik me eenmaal bij de SP aansloot had ik de partij ondertussen goed leren kennen. Het was de partij die aan mijn kant stond op de verschillende plekken waar ik actief was. En in het programma van de partij zag ik: dit is de club die het politieke alternatief in Nederland vertegenwoordigt.”

Ik kan me de tijd nog herinneren dat de SP binnen de rest van links min of meer onaanraakbaar was. Een witte, chauvinistische partij. Spruitjeslucht. “Daar heb ik nooit last van gehad en spruitjes zijn toch heel gezond. Het is natuurlijk wel zo dat de SP zich de afgelopen jaren flink ontwikkeld heeft. De partij is voortdurend in verandering, is gegroeid en opener geworden. In die zin is de SP ook naar mij toegegroeid. Bij mij staat de inhoud en het programma voorop. De SP gaf een gezicht aan het verzet tegen het neoliberalisme en de oorlog. Ik vond dat er een zo breed mogelijke maatschappelijke beweging tegen de verrechtsing en de toenemende spanning in de samenleving na de moord op Fortuyn en Van Gogh moest komen – de SP speelde daar een centrale rol in. Kijk naar de grote demonstratie op het Museumplein, kijk naar de demonstraties tegen de oorlog en de acties in de wijken.”

Veel van de kritiek op de SP blijft dat de partij zo wit is. Word jij er vaak op aangesproken dat je een politica bent met Turkse ouders? “Ik ben natuurlijk heel actief geweest in het milieu van migranten. Die mensen weten mij nog steeds te vinden en dat is ook goed, dat vraag ik ook van ze. Mijn achtergrond is een toegevoegde waarde – ik kan zo een rol spelen in de verbreding van de SP en zorgen dat migranten de SP beter leren kennen.”

Je ziet de afgelopen jaren dat proces steeds vaker: migranten zoeken de SP op. Wat kan de partij zelf doen om de partijcultuur te veranderen? “Je ziet nu een soort natuurlijke ontwikkeling. De cultuur van de SP verandert vanzelf, omdat migranten de SP meer opzoeken. De SP heeft migranten weten te bereiken door mensen aan te spreken, ze te helpen actief te worden. Vanuit de partij is het streven dat de SP diverser en meer representatief wordt. Daar moet je ook actief op inzetten. Wat afdelingen als Rotterdam en Amsterdam doen – actief migranten opzoeken in de wijken, in koffiehuizen en moskeeën etcetera, dat vind ik heel goed. Het moet ook wel. Want migranten maken onderdeel uit van je samenleving.
Er zijn de afgelopen jaren allerlei ontwikkelingen geweest die ervoor hebben gezorgd dat migranten steeds verder onder druk kwamen te staan. Allerlei maatregelen die de hele bevolking hebben geraakt, maar migranten door de sociaal-economische positie waar ze vaak inzitten, nog harder. Dat opgeteld bij het vaak vijandige klimaat ten opzichte van moslims en andere migranten heeft ervoor gezorgd dat mensen veel politiek bewuster zijn geworden. Uiteindelijk behoren deze mensen tot de arbeiders van dit land.”

In het parlement heb je sociale zaken en emancipatie in je portefeuille. Het inkomens- en armoedebeleid, onder andere. Links worstelt met armoede. Het neoliberalisme gaat gepaard met een ‘eigen schuld-dikke bult- verhaal’ – ‘mensen aan de onderkant hebben dat aan zichzelf te danken’. Dat soort ideologie heeft een heel grote invloed op hoe mensen denken, op de solidariteit. Hoe bied je daar tegenwicht tegen? “Het lastige is dat mensen met een lager inkomen geen stem hebben. En het is moeilijk ze te organiseren. Het gaat erom deze mensen een stem te geven – dat is een van de dingen die wij doen. En we moeten proberen deze groep te organiseren.
Armoede is het gevolg van beleid; het heeft te maken met hoe je de samenleving inricht.. We moeten het weer concreet maken, een gezicht geven. Laten zien dat er niemand mee geholpen is als een moeder op haar uitkering wordt gekort omdat haar dochter studiefinanciering krijgt. Dat je mensen en de samenleving zo verder in de problemen helpt. Dat is het beste tegengif tegen die ideologie van ‘ eigen schuld, dikke bult’ .
Het feit alleen al dat je nog voedselbanken hebt in dit land. De PvdA sprak er schande van, maar ze zijn er nog wel. Dat is rechtstreeks het gevolg van de sociale afbraak. De SP zet daar tegenover: inkomensverbetering, voorzieningen heropbouwen, investeren in onderwijs en zorg.”

Er is heel veel vernedering aan de ‘onderkant’ van de samenleving – als je daar eenmaal zit, dan tel je blijkbaar niet meer mee als volwaardig en autonoom mens. Je wordt als een kind behandeld. “De repressie is enorm toegenomen. Het is ook haast politiek incorrect als je het opneemt voor mensen zonder baan en met lage inkomens. En dat komt doordat die groep gestigmatiseerd wordt en dat is het gevolg van het neoliberalisme. Dat is heel lastig. Je krijgt in de Kamer vaak gewoon geen steun voor de strijd van deze mensen. Het dominante verhaal is: mensen moeten maar gaan werken. Alsof je niet heel veel werkende armen hebt. Zij zitten zitten in en vicieuze cirkel: slechte werkomstandigheden, rotbaantjes, weinig inkomen; grote onzekerheid; vernedering door hun klantmanager; huisbezoeken.
Ook de SP wil mensen niet in een uitkeringssituatie houden. Maar om ze eruit te helpen, werkt het niet om miljoenen te laten verdwijnen in de zakken van commerciële reïntegratiebureaus. En dat is wel wat ik zie – commerciële bureaus die miljoenen opstrijken maar mensen niet op weg helpen. Dat is schandalig. En het is door het beleid van opeenvolgende regeringen mogelijk gemaakt!”

Door de leer/werkplicht die eraan zit te komen gaan jongeren het recht op de bijstand kwijtraken. Hoe denk je over zo’n maatregel? “Ja, kijk, de problemen van veel jongeren hebben natuurlijk te maken met het slechte beleid van opeenvolgende kabinetten. Denk aan de kwaliteit van het onderwijs. Veel jongeren haken af, omdat ze in hun opleiding niet op hun plek zitten. Omdat er onvoldoende ondersteuning is. De sleutel tot emancipatie is onderwijs. De strijd voor perspectief voor de jongeren waar het over gaat- jongeren tot 27 jaar die straks een leer/werkplicht krijgen – kan gewonnen worden, maar dan moeten wel echte keuzes gemaakt worden. Maar het kabinet doet het andersom – die ontzegt jongeren het recht op bijstand voordat ze hebben gezorgd voor echt perspectief.
Deze jongeren bungelen onderaan de arbeidsmarkt. Ze hebben te maken met flexibilisering van de arbeid; bouwen geen ww-rechten op want ze hebben een te kort arbeidsverleden; ze kunnen ieder moment op straat gezet worden. Ze zijn wegwerpwerknemers! Wat moeten deze jongeren als ze hun baan kwijtraken? Voor een aantal jongeren zal de bijstand nodig blijven.
Er wordt een onderklasse in stand gehouden. Werkgevers profiteren van flexibilisering, omdat het de rechten van hun werknemers verder uitholt. Daarom moeten we ervoor zorgen dat de flexwerkers rechten krijgen: ontslagbescherming en –vergoeding. Dat hele outsiders/insiders-verhaal: lariekoek! Onbegrijpelijk dat zo’n partij als GroenLinks daarin meegaat – het zorgt ervoor dat iedereen een outsider wordt!”

Een van de zaken die speelt aan de onderkant van de arbeidsmarkt is arbeidsmigratie. Een ingewikkeld onderwerp, omdat het raakt aan in- en uitsluiting in de Nederlandse samenleving. Vind jij het moeilijk de juiste balans te vinden tussen solidariteit met nieuwe werknemers en het verdedigen van de rechten van Nederlandse werknemers? “Dit onderwerp is natuurlijk koren op de molen van populistisch rechts. Zo wordt verwarring gezaaid. Wat wij moeten doen is duidelijk maken dat een verslechtering van de positie van alle werknemers dreigt. Wij moeten opkomen voor een Europa met meer sociale rechten in plaats van steeds minder.
Wij moeten proberen mensen samen te brengen onder de leus: ‘Gelijk loon voor gelijk werk’. De regels die er zijn worden massaal ontdoken. Als dat zo doorgaat neemt de druk op de lonen enorm toe, want het kan dan immers ook goedkoper! Op de lange termijn betekent dat minder loon en minder goede arbeidsomstandigheden. Daartegen moeten mensen zich verzetten.
Ik ben zelf veel bezig met de malafide uitzendbureaus. Een tijdje terug hebben we enkele voorstellen gedaan om de vergunningsplicht voor uitzendbureaus in te voeren. Op GroenLinks na heeft niemand het voorstel gesteund. Ongelooflijk, want het is de enige manier om de controle op de uitzendbranche te vergroten. In die branche worden mensen vreselijk uitgebuit. Als socialisten en internationalisten hebben we de plicht ons daartegen te verzetten. Ik vind dat we mensen bij elkaar moeten brengen. Het irriteert mij dat we als SP worden uitgemaakt voor nationalistisch, alsof wij bang zouden zijn voor ‘ buitenlanders’. Natuurlijk zijn mensen hier welkom, maar wij moeten ons verzetten tegen braindrain, uitbuiting en tegen malafide praktijken. Wij zijn de enige linkse partij die echt internationalistisch is en opkomt voor de belangen van deze werknemers.”