Borderless

20 March 2019

Terechte opstand of rechtse staatsgreep? De protesten in Nicaragua

Maandenlang dreunden heftige protesten van studenten en van anderen door Nicaragua. De regering van president Daniel Ortega sloeg de demonstraties neer. Grof geweld van politie en van regeringsgezinde knokploegen kostte in enkele maanden tijd honderden mensen het leven.

Waren de protesten een schreeuw om vrijheid en rechtvaardigheid, die door een autocratisch bewind met grofheid werd verpletterd? Of waren de demonstraties een onderdeel van een soort staatsgreep, geregisseerd vanuit de VS en bedoeld om een progressieve regering beentje te lichten? Westerse media propageren duidelijk het eerste verhaal. Onder linkse mensen is het tweede verhaal redelijk wijd verbreid (1). Moeten we tussen deze verhalen kiezen? Of zit het nog anders in elkaar?

Laten we de gebeurtenissen eens terughalen. Protesten kwamen op gang nadat Ortega een hervorming van de sociale zekerheid probeerde doort te voeren. Die zou een verhoging van sociale premies en een vermindering van pensioenrechten inhouden. Reden tot woede, en die kwam er dan ook. Kleine groepen gepensioneerden, maar vervolgens vooral studenten, kwamen in actie. Repressie deed de volkswoede groeien, leidde tot fellere protesten waartegen nieuwe onderdrukking werd ingezet.

De hervorming zelf was asociaal, maar niet heel verregaand. Orgega had onderhandeld met werkgeversorganisatie COSEP die veel verdergaande neoliberale maatregelen had gewild, conform de gangbare IMF-dictaten. Datzelfde COSEP ging vervolgens de protesten steunen. Een dubbelzinnige opstelling. Waar voor veel demonstranten de maatregel de verkeerde kant op ging, daar was voor COSEP de richting van de maatregelen prima. Ze waren alleen niet hardvochtig genoeg. Dat zag er uit als een poging vanuit de zakenwereld om de protesten te benutten als breekijzer om rechts beleid door te drukken. Het doet aan de oprechtheid van boze demonstranten niet af. Het liet wel zien hoe achter de schermen een rechtse agenda de protestbeweging beïnvloedde.

De ruggengraat van de protestbeweging vormden niet de gepensioneerden, de rechtstreeks getroffenen. Gangmakers waren vooral studenten, in grote aantallen en opmerkelijke felheid. Voor mensen die in de protesten een rechts complot zagen was dit dubieus: als de woede echt om pensioenen ging, dan zou je oudere mensen op straat verwachten, niet de studerende jeugd. Ik vind het geen overtuigend bezwaar. Jonge mensen hebben ouders en grootouders, en hebben die zien zwoegen. Is het vreemd dat zij opkomen voor een oudere generatie als die met extra armoede en onzekerheid wordt bedreigd? Bovendien hopen jonge mensen, als ze oud worden, ook nog iets van pensioen te krijgen.

Sociale zekerheidsafbraak was de aanleiding van de opstandigheid. De diepere oorzaak was de steeds autocratischer wijze van regeren van Ortega, de manier waarop hij verkiezingen naar zijn hand liet zetten zodat zijn Sandinistische regeringspartij maar bleef ‘winnen’, het neerslaan van oppositie, en ook allerlei specifieke beleidsmaatregelen. Een zeer onvoldoende bestrijding van bosbranden was al een grief. Het doordrukken van een gepland kanaal, tegen verzet van plaatselijke bewoners is, was een andere. De sociale zekerheidsmaatregel was de spreekwoordelijke druppel. Dat bij het uitbreken van een opstand jonge mensen, studenten veelal, zich met jeugdig elan in de strijd storten, dat zien we keer op keer in land na land. Nee, het feit dat studenten gangmakers waren in een protest om pensioenen te redden, is geen goede reden om de opstand bij als onoprecht en volslagen door rechts gemanipuleerd af te doen.

Datzelfde geldt voor het feit dat een aantal studentenleiders contact had met uiterst rechtse politici in de Verenigde Staten. Zoiets is weliswaar kwalijk. Nooit was de VS een vriend van de vrijheid van de arme Nicaraguaanse bevolking. Keer op keer stonden de VS aan de kant van het onrecht: toen de VS dictator Somoza in het zadel hielp houden, toen de VS de revolutie van 1979 met Contra-terreur en embargo de nek om hielp draaien, om over eerdere Amerikaanse militaire interventies maar te zwijgen. Wie als oppositieleider steun zoekt bij die VS, en dan nog wel in de rechtervleugel, die diskrediteert zichzelf. Maar is daarmee het hele volksverzet gediskrediteerd? Zijn daarmee de grieven van al die demonstrerende, barricades bouwende en universiteiten bezettende mensen – studenten en anderen – daarmee onzin? Is hun opstand onterecht en onjuist? Dat lijkt me geen rechtvaardige conclusie.

De opstand was meer dan een door COSEP en rechtse studentenleiders gedomineerd project. Opmerkelijk is niet hoeveel greep gevestigde en rechtse instituties – COSEP, de Katholieke kerk en de rechtse oppositiepartijen – op de protesten hadden, maar juist hoe weinig. Vooral aan universiteiten was van aanzienlijke, horizontaal opgezette zelf-organisatie sprake. Men sprak van een beweging die ‘autoconvocados’ operereerde: mensen waren door zichzelf bijeen geroepen, niet van hogerhand op de been gebracht. Een streven naar autonomie, directe zeggenschap, revolutionair zelfbestuur manifesteerde zich, van mensen die niet alleen een president ten val wilden brengen maar ook het leven op universiteiten grondig wilden veranderen. (2) De implicaties daarvan waren revolutionair, niet rechts.

Dat Ortega af diende te treden, vonden veel demonstranten. Dat er daarna nieuwe verkiezingen zouden moeten komen, lag in het verlengde. Dat via zulke verkiezingen rechtse, hard-neoliberale partijen de regering zouden overnemen, lag echter ook voor de hand. Een consistent linkse oppositie is er nauwelijks. Zo kan het dus verkeren dat een op zichzelf rechtmatige opstand tegen een autoritair bewind makkelijk een opstapje wordt voor een regering die zeker niet prettiger zal zijn dan die van Ortega.

Pretenties vanuit de oppositie, enthousiast door westerse media opgepikt, deden de zaak ook geen goed. Over geweldloosheid, bijvoorbeeld. ‘Het is een volledig vreedzame strijd’, zo citeert de Guardian een activist (3). Onzin, demonstranten vochten terug met allerhande zelfgemaakte wapens. Overigens staan sympathisanten van het oorspronkelijke Sandinisme – een beweging die de wapens opnam tegen de macht van destijds –  niet sterk als ze dat geweld van demonstranten, die nu iets soortgelijks doen, veroordelen. Ook hoorde je wel eens dat Ortega ‘net zo erg was als Somoza’, de in 1989 verdreven dictator. Wie dat beweert, negeert de proporties. Voor elke door Ortega’s politie gedode demonstrant, vermoordde de Nationale Garde van Somoza er destijds honderd. Ortega staat aan het hoofd van een hardhandig en wreed optredende regering. Het schrikbewewind van Somoza destijds was nog wel een ander verhaal.

Sommige linkse mensen vonden Ortega steun verdiende, als een kleiner kwaad. Voor deze mensen was niet het onrecht dat de regering de bevolking aandeed de kern. Voor deze mensen domineerden twee andere gezichtspunten. Ortega was min of meer links; vervanging door openlijk rechts was een stap de verkeerde kant op. En Ortega’s regering had ruzie met de VS. Een val van Ortega was in hun optiek een victorie van die VS en haar kwaadaardige imperialisme.

Het eerste punt verwarde de Ortega van nu met die Ortega van de Sandinistische glorietijd. Ja, ook toen had de Sandinistische regering een autoritair karakter. Maar ze genoot vanwege en vanaf de revolutie van 1979 brede steun en bereikte samen met een actieve bevolking forse sociale verbeteringen: landhervorming, coöperaties, onderwijs, gezondheidszorg. Contra-terreur en VS-intimidatie hielpen in 1990 rechts weer in het zadel. Mensen waren murw van de oorlog. Ze wisten dat hun voortdurende steun aan de Sandinisten voor de VS reden zou zijn om die oorlog voort te zetten. Dus stemden ze niet meer voor diens Sandinisten.

De frustratie die opeenvolgende rechtse regeringen opleverden leidde uiteindelijk tot een verkiezingsoverwinning van Ortega en zijn Sandinisten, die intussen echter vrijwel onherkenbaar waren veranderd. Het was nu een partij die het neoliberalisme voluit accepteerde en een deal met de Katholieke kerk had gesloten waarmee het abortusrecht om zeep werd geholpen. Ja, Ortega beloofde arme mensen ook iets. Jullie stemmen op mij, mijn mensen leggen riolering bij jullie aan. Fooien in ruil voor stemmen. Een ‘preferentiële optie voor de armen’, heette dat dan. Patronage, geen revolutionaire rechtvaardigheid. Een tijdlang werkte het, en waar het niet werkte, deed intimidatie van de oppositie de rest. Ortega’s regering consolideerde zich tot een regime dat in essentie iedere linksheid allang kwijt is. Eric Toussaint brengt in een uitvoerig en zeer lezenswaardig artikel (4) in kaart hoe op het ene na het andere punt Ortega het neoliberalisme verregaand omarmt. En zo heel vijandig is de VS de Ortega-regering niet gezind.

Er is dus geen enkele goede reden om die regering tegen de terechte verlangens van een getergde, veramde en onderdrukte bevolking te verdedigen. Tegelijk is daarmee niets opgelost, zolang een val van Ortega niet die bevolking zelf, maar zijn rechtse politieke rivalen aan de macht zal helpen brengen. Op termijn kan wellicht een versterking van de ‘autoconvocadas’-organisatievorm en een bijbehorend idee van maatschappijverandering van onderop een uitweg bieden. Veel reden tot om te verwachten dat die neiging zich op korte termijn door zal zetten zie ik niet. Maar dat is nog geen reden om de dappere rebellen – niet de COSEP, niet de rechtse partijen en politici, maar wel de strijdende studenten en wijkbewoners – onze warme solidariteit te onthouden.

Noten:

1 Een voorbeeld van een analyse waarin de protesten worden afgedaan als rechtse staatsgreeppoging is: Kevin Zeese, ‘Violent Coup Fail in Nicaragua”, Counterpunch, 24 juli 2018, https://www.counterpunch.org/2018/07/24/violent-coup-fail-in-nicaragua/

2 Meer over de radicale stroming in de opstand op de website CrimethInc.com, bijvoorbeeld ‘Update from the Nicaraguan Insurrection: Horizontal Organizing vs. Left Neoliberalism and the Pitfalls of Nationalism’, 21 mei 2018, https://crimethinc.com/2018/05/21/update-from-the-nicaraguan-insurrection-horizontal-organizing-vs-left-neoliberalism-and-the-pitfalls-of-nationalism

3 Tom Phillips, ‘The Nicaraguan Students who became reluctant rebels: “I‘m no longer the same”’. Guardian, 10 juli 2018, https://www.theguardian.com/world/2018/jul/10/nicaragua-students-reluctant-rebels

4 Eric Toussaint, ‘Nicaragua: The Evolution of the Government of President Daniel Ortega Since 2007’, Counterpunch, 16 augustus 2018, https://www.counterpunch.org/2018/08/16/nicaragua-the-evolution-of-the-government-of-president-daniel-ortega-since-2007/

Onderstaand artikel werd op verzoek geschreven voor Como No, het blad van de Stedenband Tilburg-Matagalpa

Dossier: 
Soort artikel: 

Reacties

Door Grenzeloos op

Wij ontvingen de volgende reactie: "Even wat feiten. De regering van Nicaragua onder leiding van Ortega is gekozen door 72% van de stemmen bij een opkomst van rond de 65%. Dan de vermeende neoliberale maatregelen. De regering heeft de werkgeverspremie van de pensioenen en gezondheidszorg verhoogd met 3,5% en die van de werkers met 0,75% en een verschuiving van geld van het pensioenfonds van 5% naar de gezondheidszorg. Verder stelde ze voor om de pensioenleeftijd op 60 jaar te houden. Het IMF eiste veel meer!! Tot zover het 'neoliberale' karakter van de maatregelen van de regering. Na protesten trok de Nicaraquaanse regering deze maatregelen schielijk in, maar de protesten blijven voortduren en nu wordt regimechange geeist. Bron: http://www.nscag.org./resources/July%20statement%20and%20briefing.pdf

Een regimechange is gezien de verkiezingsuitslag in Nicaragua een idiote eis. Dan zouden bijna alle Europese regeringen, die van Macron en Merkel als eerste, eerder in aanmerking komen. En is het u wel eens opgevallen dat de pensioenleeftijd in Nederland 66 jaar is en nog verder verhoogd kan worden? 

Degenen die optreden voor het verdwijnen van de regering Ortega dragen ook de verantwoording voor de gevolgen! Kijk ook hier eens: https://www.counterpunch.org/2018/08/03/chomsky-on-regime-change-in-nicaragua/

Gerrit Zeilemaker"

Door Federico Lafaire op

Dag Gerrit,

Wij kunnen verder gaan met het benoemen van cijfers:

Laten we bij het parlement gaan kijken, waar de FSLN al 11 jaar lang met een zeer ruime meerderheid regeert: 71 van de 92 kamerleden zijn van de FSLN.
Wat voor socialistische stappen heeft de FSLN in al die 11 jaren ingevoerd?

Ten eerste, abortus is nog steeds volstrekt verboden in Nicaragua. Zelfs in gevallen waar het leven van een vrouw in gevaar is, of wanner ze slachtoffer is geweest van verkrachting. Zoals Amnesty International merkt:

“Nicaragua’s herziene strafwet, van kracht sinds juli 2008, voorziet gevangenisstraffen voor meisjes en vrouwen die een abortus plegen, en voor artsen en andere gezondheidswerkers die hierbij betrokken zijn. Slechts 3% van alle landen wereldwijd hanteert zo’n absoluut verbod.” ( https://www.amnesty-international.be/nieuws/nicaragua-totaal-verbod-op-abortus/11559 )

 Dat abortus nog zo sterk gecriminaliseert is heeft te maken met de FSLN's conservatieve beeld op vrouwen en hoe dat onder “valores familiares” (“gezinswaarden”) valt. Dat zien we terug in Wet 779. Na jaren strijd was het de feministische beweging in Nicaragua gelukt om centrale eisen – namelijk: aanpak van geweld tegen vrouwen – op de landelijke agenda te zetten. Wet 779 gaf voor het eerst, bijvoorbeeld, erkenning aan femicide als een bijzondere vorm. Hoewel dat wet wordt gezien als middel om geweld tegen vrouwen te bestrijden, is het weinig meer dan een symbol-politiek. De familie wordt gezien als een nodige bemidelaar in gevallen van geweld. Dus als een vrouw slachtoffer van geweld door haar man of iemand in haar gezin, moet zij alsnog de verantwoordelijkheid dragen om de eenheid van de familie als prioriteit te stellen, in plaats van haar veiligheid. ( https://confidencial.com.ni/archivos/articulo/18826/decretazo-contra-la-ley-779 ) Er is zeer weinig links te vinden in de FSLN beeld, en beleid, op vrouwen en hun rechten.

De manier hoe de FSLN geweld tegen vrouwen probeert te regelen door gezinsbemiddeling is niet de enige voorbeeld van conservatief/neoliberale beleid dat ze hebben ingevoerd.

Om te beginnen met de neoliberale karakter van de FSLN, het is veelzeggend dat de CATO Institute, een extreem-rechts liberale denktank, geeft toe dat Ortega een goede IMF partner is geweest. ( https://www.cato.org/blog/nicaragua-irony-behind-its-orthodox-economic-policies ) De liberale aard van FSLN beleid is terug te vinden in Nicaragua's officiele investeringsbureau, PRONicaragua. Daar zien we, bijvoorbeeld, lovende woorden over het feit dat Nicaragua het allerlaagste minimumloon in de regio heeft. ( http://pronicaragua.gob.ni/en/why-invest-in-nicaragua/31-competitive-operational-costs/ ). Er wordt openlijk trots gesproken over de vrijhandel zones in Nicaragua, waar 100,000 mensen worden uitgebuit, en de gunstige wetgeving voor buitenlandse kapitalisten. Over de IMF gesproken, we moeten niet vergeten dat toen Ortega weer aan de macht kwam in 2007, Nicaragua geen IMF programma meer had. Toch wilde Ortega zelf een nieuwe IMF programma invoeren. En dat heeft hij gedaan. (Meer over Ortega en de IMF: http://www.cadtm.org/Nicaragua-From-2007-to-2018-Daniel-Ortega-Had-the-Support-of-the-IMF-and )

Om te herhalen: Hoe kan de FSLN als linkse regering worden gezien, als het in 11 jaar de tijd uit eigen initiatief neoliberale bezuigingsmaatregelingen neemt, zo dat Nicaragua alsnog de tweede armste land (na Haiti) in de regio is? Zelfs na de opstand tegen Ortega was Nicaragua nog trouw aan het samenwerken met de Amerikaanse ICE om deportaties te faciliteren: https://www.theguardian.com/world/2018/aug/03/us-nicaragua-partner-violence-ice-deportations .

Ik ga het niet eens over beginnen over al de burgers die gedood zijn door Ortega's staatsgeweld, of de onderdrukking van artsen en docenten.

Het analyse over Nicaragua zou juist simpel en duidelijk moeten zijn: kritiek leveren op Ortega staat niet gelijk aan het steun geven aan VS imperialisme. Dat is louter een valse keuze, die geen ruimte biedt voor solidariteit met de populaire klassen.

Helaas, zulke valse keuzen zien we met enige regelmaat onder “kampistische” links. Websites zoals Counterpunch en TeleSur hebben vaak de neiging om landen als “anti-imperialistisch” te noemen, gewoon omdat er een nominale oppositie is met de VS.

Lees, bijvoorbeeld, Counterpunch over Gaddafi en Libië:

“Contrary to popular belief, Libya, which western media routinely described as “Gaddafi’s military dictatorship” was in actual fact one of the world’s most democratic States.” ( https://www.counterpunch.org/2015/10/20/libya-from-africas-wealthiest-democracy-under-gaddafi-to-terrorist-haven-after-us-intervention/ )

Er wordt ook gesproken over de barbarische situatie voor migranten in Libië, alsof dat helemaal nieuw is in, terwijl er ook slavenhandel en staatsgeweld tegen (voornamelijk zwarte) migranten was in de tijden van Gaddafi ( http://www.migreurop.org/IMG/pdf/hamood-libya.pdf ; lees ook: https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/italy0909web_0.pdf ). Op zijn typische kampistische manier, Counterpunch ontkent de structurele racisme van de Libische regime, waar, volgens de Gaddafi grondwet, Libië een Arabisch land is. Niet-arabische groeperingen, zoals de Toubou, waren jaren lang onderdrukt. Als laatste, jaren voordat er een Turkije Deal was om migranten verder te dehumaniseren en in gevar brengen, had je "migratie samenwerkingen" tussen de EU en Gaddafi. Gaddafi probeerde de deal te verkopen door waarschuwingen dat Europa “zwart” zou woorden als er geen rem op migratie kwam te staan. ( https://www.theguardian.com/world/2010/sep/01/eu-muammar-gaddafi-immigration )

Over Syrië:

Counterpunch's berichtgeving over Syrië is waalgelijk, met uitzondering van een paar artikelen. Desondanks het feit dat de Assad regime ruim meer dan 90% van burgers gedood heeft, en verantwoordelijk is voor bijna alle aanvallen op artsen en ziekenhuizen, is het centrale frame van Counterpunch gericht op anti-VS imperialisme. Dit is een zuivere voorbeeld van valse keuzes maken. Imperialisme bestrijd je niet met isolationisme, maar met internationalisme, wat nauwelijks te vinden is bij Counterpunch. Revolutionaire Syriërs die noch Assad, noch jihad willen bestaan niet in het “anti-imperialistische” frame van kampisten. Schrijvers zoals Yassin al Saleh hebben de nodige kritiek op links geuit: dat links in het westen teveel aandacht aan geopolitiek geven, zonder de nodige focus op klassenverhoudingen en sociale bewegingen ( https://www.aljumhuriya.net/en/en/the-role-of-the-intellectual/syria_the_left_and_the_world ).

Over Venezuela:

 Dozijnen artikelen over mogelijke aanvallen van de VS op Venezuela. ( https://www.counterpunch.org/search-results/?cx=000357264939014560440%3Aicshsy4bfu0&ie=UTF-8&q=venezuela ) Maar helemaal geen analyses over de klassenkarakter van de Venezolaanse staat onder PSUV. Waar is de kritiek op corruptie, clientelisme, dispossesie van inheemse bevolkingen, het doorbetalen van illegitieme schuld terwijl arbeiders nog de lasten moeten betalen met hongerlonen én, sinds een paar maanden, verhoogde BTW? In tegenstelling tot het kampisme van Counterpunch, CADTM geeft de nodige linkse kritiek op de Venezolaanse staat.

Keer op keer op keer: we zien dat er delen van links zijn die weigeren kritiek te leveren aan "linkse" partijen. Dat is niet alleen jammer, dat is gevaarlijk. Zoals we gisteren bij de inauguratie van Bolsonaro zagen, als er geen linkse kritiek op "linkse" partijen komt, hoe kan links enige vorm van geloofvaardigheid verwachten?

Door Gerrit Zeilemaker ( ) op

Beste Federico,
De titel van het oorspronkelijke artikel was: Terechte opstand of rechtse staatsgreep.
Mijn reactie was dat het verzet tegen de verslechteringen zeker gerechtvaardigd was. Dit heeft ook geleid tot intrekking van de maatregelen.
Vervolgens ontstonden protesten vooral van studenten. Een deel van dit verzet ontvangt steun vanuit de VS. Een poging tot verzoening liep uit op de eis van aftreden van de regering van FSLN onder leiding van Ortega. De FSLN kon in de afgelopen drie verkiezingen op steeds meer steun rekenen van de Nigaraguaanse bevolking; van 38%, naar 68% en in de laatste verkiezingen 72%. Bovendien is de economie van Nicaragua de afgelopen vijf jaar, ondanks een neoliberaal beleid (Welke regering in de wereld heeft daar aan kunnen ontsnappen? Cuba?) ieder jaar met 4,5% gegroeid. De elektriciteitsdekking is gegroeid van 50% tot 90% wat betekent dat nu ook de armen de beschikking over elektriciteit hebben. En sowieso is de armoede fors teruggelopen. Nicaragua is het veiligste land van Zuid-Amerika waar de drugsbaronnen geen voet aan wal kregen, maar dat kan snel veranderen als het land in chaos verzinkt. Desondanks is Nicaragua een klein en straatarm land op de drempel van de imperialistische topdog en het zou naïef zijn om te denken dat ze geen gebruik maken van de situatie. Misschien is dit een goede bron: https://www.thenation.com/article/two-months-unrest-nicaragua-fateful-crossroad/
Vervolgens haal je wijlen Gaddafi erbij. Libië was tijdens het bewind van Gaddafi geen hemel, maar de huidige situatie is een chaos met elkaar bevechtende milities en zelfs slavenmarkten. Ik hoop niet dat je het een verbetering vindt. De eens door het westen gevierde Gaddafi werd gelyncht tot grote vreugde van Hillary Clinton: “We came, we saw and he died.” De rechtstaat bestaat niet voor in ongenade gevallen staatslieden.
 
Het zou een ramp zijn als Nicaragua het lot van Libië treft!

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren