Er is een nieuwe linkse partij in de maak, maar nog niet helemaal duidelijk is wat er achter de schermen gebeurt. Simon Hannah kijkt naar de grote dingen waar een nieuwe partij zich mee bezig moet houden.

Het diepgewortelde neoliberalisme en racisme van de Labour-regering kan alleen maar de weg vrijmaken voor een coalitieregering van Reform-Tories in 2029. Dat zou een ramp zijn.

De verwachtingen van deze Labour-regering waren al enorm laag. En zelfs die hebben ze niet waargemaakt.

Ze heeft gepensioneerden, arme gezinnen, gehandicapten en boeren aangepakt. Ze heeft de basisprincipes van de verzorgingsstaat rond universele voorzieningen aangevallen en zich ingezet voor grote bedrijven en de City van Londen in plaats van voor de werkende bevolking en hun achterban.

Er is ruimte voor een politiek alternatief, een alternatief dat het neoliberalisme aanpakt, de rijken en het grootkapitaal belast, de verzorgingsstaat herbouwt en eraan bijdraagt dat Israël vanwege zijn genocidale acties een paria-staat wordt.

Sinds begin juli heerst er opwinding maar ook verwarring nu verschillende initiatieven voor de oprichting van een nieuwe linkse partij zijn genomen, weer zijn ingetrokken en vervolgens opnieuw zijn genomen.

Alle ogen waren gericht op de voormalige Labour-leider Jeremy Corbyn, die uit Labour is gezet en nu als onafhankelijk parlementslid zit. Er is ook een groep Labour-parlementsleden (bijvoorbeeld Zarah Sultana en John McDonnell) die uit de partij zijn gezet omdat ze tegen de regering hebben gestemd, onder andere tegen de beperking van de kinderbijslag.

Daar komen nog belangrijke figuren bij, zoals de voormalige burgemeester van North East, Jamie Driscoll, en Andrew Feinstein, die zich in hun kiesdistrict tegen Labour-leider Keir Starmer hebben gekeerd en 18,9 procent van de stemmen behaalden. Bovendien zijn in 2024 vijf parlementsleden gekozen op basis van een programma van solidariteit met Gaza.

Een andere factor is de Transform Party, opgericht door linkse activisten in 2023, die in een wachtstand verkeert in afwachting van een nieuw, breder initiatief. De SWP heeft ook een nieuw initiatief gelanceerd, We Demand Change, dat al dan niet kandidaten zal voordragen voor de lokale verkiezingen van volgend jaar. Daarnaast is er een geheimzinnige groep, Collective genaamd, die bestaat uit vooraanstaande figuren uit de tijd van Corbyn bij Labour en die achter de schermen actief is.

Veel mensen keken naar Corbyn, maar hij aarzelde, ongetwijfeld omdat hij geen nieuwe partij wilde leiden. De afgelopen weken begon hij echter wel te spreken over een ‘politiek alternatief’ voor Labour.

Op donderdag 3 juli kondigde Zarah Sultana aan dat ze Labour zou verlaten en samen met Corbyn een nieuwe partij zou oprichten, hoewel Corbyn daar aanvankelijk niet op reageerde.

Dat leidde tot geruchten in de pers dat er achter de schermen een chaotische strijd om posities gaande was en dat concurrerende groeperingen en persoonlijkheden met elkaar in conflict waren over de vraag of ze nu een nieuwe partij moesten oprichten of nog moesten wachten. En of een dergelijke partij dan moest beginnen als een losse verzameling lokale initiatieven of meteen als een goed gestructureerde partij.

Vervolgens waren er gênante lekken naar de mainstream media over de discussies achter de schermen, wat de verwarring alleen maar vergrootte.

Desondanks hebben twee peilingen aangetoond dat een nieuwe linkse partij bij verkiezingen tussen 10 procent en 18 procent van de stemmen zou kunnen halen. De steun is vooral groot onder jongere kiezers. Er is behoefte aan iets geloofwaardigs.

Democratie

Anti Capitalist Resistance (ACR) is voor een nieuwe linkse partij. Maar de aanpak die nu lijkt te worden gevolgd is ondemocratisch en voorspelt niet veel goeds voor hoe zo'n initiatief zou kunnen werken.

Het is duidelijk dat de politiek koortsachtig is en dat er de komende jaren van alles kan gebeuren. Er is oprechte opwinding over een links alternatief voor Labour.

We moeten het echter wel goed aanpakken. Er is immers een lange lijst van mislukte projecten die teruggaat tot de afgelopen 35 jaar, waaronder de Socialist Labour Party, Socialist Alliance, Respect en Left Unity. In heel Europa zijn er ook nieuwe linkse partijen geweest die in sommige gevallen aanzienlijk succes boekten, maar vervolgens in een crisis belandden, meestal omdat ze veelbelovende radicale veranderingen beloofden maar die vervolgens niet waarmaakten of zelfs actief het bezuinigingsbeleid doorvoerden waartegen ze vochten, zoals Syriza in Griekenland.

Lokale massabijeenkomsten zouden een goed begin kunnen zijn om de basis voor nieuwe afdelingen te leggen. Er is gesproken over een proces om de nieuwe partij op te bouwen. Tot nu toe wordt dat echter allemaal achter gesloten deuren beslist door onbekende mensen. Geen veelbelovend begin.

De klimaatcrisis

Elke nieuwe partij moet de klimaatcrisis tot haar centrale taak maken. Dat betekent dat er massale mobilisaties nodig zijn en een duidelijk antikapitalistisch perspectief op de aanpak van klimaatverandering en ecologische ineenstorting. In eerste instantie zou dat kunnen worden gepresenteerd als een beleid in de stijl van de Green New Deal, maar wat er tussen nu en de algemene verkiezingen toe doet, is de mate waarin een nieuwe partij kan helpen bij het bevorderen en stimuleren van sociale bewegingen en vakbondsinitiatieven die vertrouwen opbouwen in de strijd tegen het fossiele kapitalisme.

Elke nieuwe partij moet ook duidelijk maken waarin ze zich onderscheidt van de Groenen, met name in de context van de ‘linkse populistische’ campagne van Zack Polanski. Een mogelijke rood-groene alliantie bij de volgende parlementsverkiezingen is niet ondenkbaar, gezien de huidige politieke onrust rond Westminster. Dat hangt echter ook af van de vraag of een nieuwe linkse partij zich uitsluitend in Engeland zal vestigen of ook zal proberen samen te werken met links in Schotland en Wales, gezien de verschillende linkse ontwikkelingen in die landen

Antikapitalisme en revolutie

Eén ding is echter duidelijk: er is in het late kapitalisme niet veel ruimte voor reformistische partijen, en de Europese politiek is bezaaid met mislukte linkse reformistische projecten. Het is een illusie om te denken dat er nu ruimte is voor nieuwe hervormingsgezinde partijen omdat de sociaaldemocratie de ‘hervormingsstrategie’ heeft verlaten. De sociaaldemocratie heeft die standpunten verlaten omdat de basis van het kapitalisme zelf is verschoven en het terrein waarop ‘links beleid’ kon worden gevoerd, is gekrompen door de opkomst van het neoliberalisme.

Een partij onder leiding van Sultana en misschien Corbyn zal ongetwijfeld een beleid voeren dat vergelijkbaar is met dat van het Labour-manifest van 2017. Zo'n partij schiet ver tekort in wat nodig is nu het laatkapitalisme op een klimaatramp afstevent. De kapitalistische staat is niet neutraal in de klassenstrijd, en zelfs het winnen van de parlementsverkiezingen in 2029 zal niet genoeg zijn om het fossiele kapitalisme omver te werpen.

Daarom is het zo belangrijk om een revolutionaire ecosocialistische organisatie in stand te houden, ongeacht wat er met die nieuwe partij gebeurt. Dat betekent niet dat we ons sektarisch moeten onthouden of de partij moeten veroordelen omdat ze niet ‘het juiste beleid’ voert, maar wel dat we ons moeten inzetten en consequent moeten werken aan de oprichting van de nieuwe partij op de best mogelijke basis, en dat we moeten blijven bouwen aan een revolutionaire ecosocialistische kracht die kan bijdragen aan de omverwerping van het kapitalisme.

Het standpunt van ACR

Op onze recente conferentie begin juli zijn we het eens geworden over het volgende, dat volgens ons de basis vormt voor een nieuwe linkse partij in termen van hoe ze werkt en zich organiseert.

1. Een partij die van bovenaf wordt geleid door personen of een kartel van bestaande linkse stromingen is geen recept voor succes. Een nieuwe partij moet bestaan uit leden die in hun gemeenschap geworteld zijn, en die leden moeten het beleid bepalen en de leiding kiezen. Die verantwoordingsplicht mag niet worden uitgesteld terwijl een groep personen of stromingen zich in de leiding nestelt.

2. Een nep-democratische structuur waarin leiders internet/referendum-systemen gebruiken, moet worden vermeden. Dat is wat Iglesias in Podemos heeft gedaan om kritische stromingen zoals de Anticapitalistas buitenspel te zetten. Leiders met de grootste media-aandacht mogen de leden niet manipuleren.

3. De rechten van LHBTQ+, zwarte, vrouwelijke en gehandicapte leden moeten worden erkend. Een valse tegenstelling tussen identiteitspolitiek en klassenpolitiek moet worden vermeden. Een partij die niet inclusief is, zal falen.

4. Wat een nieuwe linkse partij nuttig zal maken, is of ze kan helpen bij het opbouwen van sociale bewegingen en verzet van onderop. Als ze zich alleen richt op verkiezingen, zal ze eindigen als een smalle electorale partij die niet in staat is om actieve wortels te ontwikkelen in arbeidersgemeenschappen, op werkplekken en in sociale strijd. Zonder een activistische oriëntatie zal ze niet in staat zijn om het soort radicale bewegingen op te bouwen dat we nodig hebben rond het klimaat tussen nu en de volgende algemene verkiezingen.

5. We zullen pleiten voor een brede acceptatie van eco-socialisme – waarbij de klassenstrijd wordt geïntegreerd met de ecologische strijd. Er kan geen socialisme zijn op een dode planeet. De opkomst van de Groene Partij in Groot-Brittannië weerspiegelt de radicalisering rond ecologische kwesties. Een nieuwe partij moet niet alleen samenwerken met de activisten van Just Stop Oil en Extinction Rebellion, maar ook op zoek gaan naar gezamenlijke actie met de linkervleugel van Labour en groene activisten op lokaal en nationaal niveau.

6. Een flexibele aanpak van internationale kwesties zoals Oekraïne en Palestina is nodig als we een brede basis willen hebben. Solidariteit met het Palestijnse volk tegen de Israëlische staat en hun recht op verzet, een einde aan de bezetting, afschaffing van alle zionistische discriminerende wetgeving en structuren, en het recht op terugkeer zouden de minimale basis moeten zijn. Maar een nieuwe partij zou open kunnen blijven staan voor een tweestatenoplossing of een één-staatoplossing. Wat Oekraïne betreft, zou een akkoord over terugtrekking van Rusland, een staakt-het-vuren en zelfbeschikking, maar met de wapenkwestie open voor verdere discussie, acceptabel zijn.

7. Elke nieuwe partij moet verschillende stromingen laten bestaan en die moeten het recht hebben om hun mening openlijk te uiten, ook in de pers. Als de basisprincipes eenmaal zijn overeengekomen, moet het debat dat daarbuiten gaat – het soort discussies dat een revolutionaire marxistische partij kan hebben – worden uitgesteld. Anders krijg je een voortdurend debat zoals we dat in Left Unity hadden over het programma en arbeidersmilities. Dat is een van de moeilijkste dingen om te regelen. Als je een open democratische partij hebt, is het lastig om revolutionaire stromingen te weren, maar hoe voorkom je hun ‘invallen’ en eindeloze propaganda? Je moet ervoor zorgen dat er een echte massabasis is en gezonde lokale groepen waarvan de meerderheid nog geen lid is van georganiseerde groepen.

8. Het oprichten van een nieuwe brede partij is geen garantie voor succes in de toekomst – dat blijkt uit de ervaringen van Podemos, Respect en Syriza. Het gevaar dat leiders en kaders worden ingepalmd door de massamedia en de instellingen is heel, heel reëel. Zoals we hebben gezien, zijn er voor activisten veel banen en zelfs carrières te verdienen als die partijen enig succes boeken. Er moeten mechanismen worden ingesteld om dat te helpen voorkomen: afspraken maken over de salarissen van raadsleden of parlementsleden, de personeelsbezetting en natuurlijk de algehele verantwoordingsplicht van de leiding. Het gevaar dat je wordt opgenomen in het establishment en vervolgens politiek wordt gecastreerd, is heel reëel.

9. Hoewel de strategie van een nieuwe brede partij betekent dat je Labour in verkiezingen moet confronteren, betekent dat niet dat je een sektarische lijn moet volgen tegen de resterende linkse Labour-parlementsleden. Elke nieuwe massapartij zal de socialisten die momenteel in Labour zitten voor zich moeten winnen als ze echt een kanshebber voor de macht wil worden. Een nieuwe partij moet dus op een creatieve manier samenwerken met alle linkse mensen binnen Labour in gezamenlijke acties. Ze moet zich niet verzetten tegen actieve linkse mensen zoals McDonnell of Abbott. We kunnen toekomstige splitsingen of radicalisering binnen Labour niet helemaal uitsluiten, ook al lijkt een herhaling van het Corbynisme, waarbij links de leiding won, heel onwaarschijnlijk.

10. Om een grote impact te hebben, moet een nieuwe linkse partij steun krijgen binnen de vakbonden. De vijandigheid tussen de vakbonden en Starmer's Labour is waarschijnlijker dan een heropleving van het Corbynisme. Het opbouwen van klassenstrijdstromingen binnen de vakbonden moet dus een prioriteit zijn voor elke nieuwe partij.

11. Een van de moeilijkheden voor een nieuwe partij zal zijn dat de meeste initiatiefnemers niet uit een jongere leeftijdsgroep zullen komen. De leiders van radicaal links in Groot-Brittannië zijn nu veel ouder dan in de jaren zeventig. Het is dus een grote uitdaging om jongeren aan te trekken. Er moeten maatregelen worden genomen om hen in de leiding te krijgen. Propaganda en agitatiemateriaal moeten ook voor jongeren toegankelijk zijn.

12. Steun voor het recht op zelfbeschikking voor Schotland en Wales, en voor een verenigd Ierland, moet in elke nieuwe formatie worden opgenomen.

13. Een nieuwe partij moet ook op cultureel gebied ingrijpen – dat kan een manier zijn om een jonger publiek te bereiken, maar een nieuwe partij moet een bekrompen, te gepolitiseerde visie afwijzen en moet zich richten op alle aspecten van het leven, zoals cultuur en sport. Het moet leuk en plezierig zijn om lid te zijn. Het partijleven en de partijcultuur moeten in zekere mate een voorproefje zijn van het soort socialistische samenleving dat we willen opbouwen.

Dit artikel stond op Anti Capitalist Resistance. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.

Anticapitalist Resistance is de zusterorganisatie van SAP – Grenzeloos in Engeland en Wales.