Twee zaken werden de afgelopen weken kristalhelder. Ten eerste: het Indonesisch leger heeft de massa­moord niet alleen toegelaten, ze heeft het gepland en georganiseerd. En ten tweede: Westerse geheime diensten waren op de hoogte van de plannen en hebben maanden geleden de Verenig­de Naties gewaarschuwd. Op 4 maart, om precies te zijn, liet de Australische geheime dienst weten dat het Indonesisch leger plannen maakte voor een campagne van 'verschroeide aarde', als het referendum ten gunste van onafhankelijk­heid zou uitvallen. Het zogenaamde 'Plan B'. Eerst zou gepoogd worden met grootschalige intimidatie zoveel mogelijk Oost-Timorezen bij de stembus weg te houden. Als dat niet zou lukken moesten er 'bloedbaden uitgevoerd worden van dorp tot dorp' en zou de onafhankelijk­heidsbeweging 'geëlimineerd moeten worden van top tot bodem'. Australië zegt deze informatie aan de VN door­gespeeld te hebben.

­Plannen al bekend
Volgens een onder­zoek van het ­Oost-Timore­se Men­senrech­ten Centrum dat gevestigd is in Australië, zijn de plannen voor de gruwel­daden al meer dan een jaar oud. Al vanaf juli vorig jaar organiseerde het Indonesische leger gewapende milities in Oost-Timor. Eind oktober werden duizen­den West-Timore­zen gerekruteerd. Op 4 november arriveer­den vierhonderd manschappen van de beruchte Kopassuseen­heid in de West-Timore­se havenstad Atapupu. Een deel van deze troepen ver­wisselde onmiddellijk het uniform voor gewone kleren en ver­dween naar Oost-Timor. Vanaf januari dit jaar, toen Habibie met zijn plannen voor een referendum kwam, werden de terreurcam­pagnes opgeschroefd. Covalima, een dis­trict in het Zuid­westen, diende als oefenterrein voor 'Plan B'. Er werden aan­vallen uitgevoerd op dorpen en kerken. Binnen enkele dagen moesten duizenden mensen het gebied ont­vluchten.
Niet alleen geheime diensten informeerden de VN. Ook de Nationale Raad van Timorees Verzet (CNRT) overhandigde documenten waaruit de Indonesische plannen duidelijk werden. En zelfs uit een eigen VN-veiligheidson­derzoek in augustus bleek dat er voorbereiding waren voor een 'grootscheeps offensief na het referendum'.

Naïef?
De grote vraag is: waarom hebben de VN onder deze omstandighe­den het referendum laten plaatsvinden en hebben ze geen voorbereidingen getroffen om het Oost-Timorese volk te bescher­men? Waarom riepen ze een dag nadat Dili aan terreur ten prooi viel, Indonesië op meer manschappen te sturen om 'de orde te her­stellen'? Terwijl ze weten dat het precies Indonesische troepen zijn die de chaos en ellende veroorzaken? Ian Martin, de coördinator van UNAMET (de VN Hulp Missie voor Oost-Timor), stelt dat de VN 'naïef' zijn geweest en simpelweg 'hoopten dat het mee zou val­len'. De werkelijke redenen liggen dieper.
Japan, de VS, Groot-Brittannië en Australië, de belangrijkste economische en poli­tieke partners van Indonesië, willen een goede relatie met Jakarta. Als de Amerikaans minister van Defen­sie Cohen zegt 'dat er geen vitale Amerikaanse belangen in het geding zijn' en dat er daarom niet, zoals bij Kosovo, 'daadkrachtig opgetreden' hoeft te worden, bedoelt hij dat de VS er weinig behoefte aan hebben de Indonesische regering te provoceren. Zo makkelijk als Milosovic als de 'nieuwe Hitler' afgeschilderd werd, zo voorzichtig zijn de VS over de situatie in Oost-Timor. Zo snel als de NAVO haar bommenwerpers naar Belgrado stuurde, zo laat, zo veel te laat, krijgen de Oost-Timorezen bescherming.
Het Westen wil dat Indonesië een stabiel land wordt waar Westerse bedrijven vrijelijk kunnen investeren. Een land waar de vrije markt domineert. Waar een eind gemaakt wordt aan staatsmonopolies en handelsvoorde­len van de Suharto-clan en de voorwaarden geschapen worden voor terugbe­taling van de leningen. Maar tegelijkertijd een land waar de volksbe­weging die Suharto tot aftreden dwong, niet verder radicaliseert. De belangrijkste stabilise­rende politieke krachten van Indonesië, op de eerste plaats het leger, moeten daarom te vriend gehouden worden. Een 'geleide overgang' naar een ‘democratie’ - westerse stijl - met mogelijk Megawati als president en - wie weet - Wiranto als vice-presi­dent. Dat is wat de belangrijkste rege­ringen in de wereld voor ogen staat. Daarom komt er nu pas, na massaprotesten over de hele wereld, een 'multinationale vre­desmacht' op gang.

Van Aartsen
In het internationale koor van hypocrieten neemt de Nederland­se regering een voorname plaats in. Minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen (VVD) verzette zich tegen de be­slissing van de Europese Unie om tijdelijk geen wapens meer te leveren aan Jakar­ta. Nederland en Frankrijk (traditioneel de grootste interna­tionale wapenleverancier) trachten het besluit tegen te houden. In plaats van een wapenem­bargo van een half jaar hebben Van Aartsen en z'n Franse collega er een embargo van vier maanden uitgesleept.
Van Aartsen beet de mensen die om ingrijpen vroe­gen toe dat er 'niet op emotionele gronden buitenlands beleid gemaakt kan worden'. Zijn partijgenoot Hessing stelde dat gebeurtenissen als in Oost-Timor, Atjeh en de Molukken slechts 'incidenten' zijn. 'Indonesië is op de goede weg en moet een plaats krijgen bij de negentien landen die ontwikkelingshulp krijgen. Er (ontstaan) nieuwe mogelijk­heden voor het bedrijfs­leven en (Nederland) moet zorgen niet achter te blijven bij andere landen.' Duidelijker kan het niet: Nederland (de VVD voorop) vindt de belangen van het bedrijfsleven belangrijker dan de volkeren van Indonesië.

Solidariteit

Hoopgevend is dat er over de hele wereld protestacties plaatsvinden. In Nederland is het helaas niet gelukt om meer dan enkele honder­den mensen een aantal keren te mobiliseren. In andere landen zijn de protesten indrukwekkend. In Australië weiger­en de havenarbeiders produkten van en naar Indone­sië te versche­pen. Op 10 september was er een scholierensta­king in Sydney en op 11 september een demonstratie met meer dan 40.000 deelnemers. De mobilisaties in Portugal (de oude kolonisator van Oost-Timor) waren de grootste sinds de anjerrevo­lutie van 1974. In Frankrijk gingen tienduizenden de straat op.
De komende periode wordt zeer spannend voor de Oost-Timorezen. Het is maar de vraag of de multinationale vredesmacht wel voldoende bescherming biedt en of de Oost-Timorezen veilig terug kunnen keren. De SAP, die mede-initiatiefnemer was van de eerste Nederlandse protesten, blijft zich inzetten om ook hier een slag­vaardi­ge beweging op te bouwen.

- Onmiddellijke terugtrekking van het Indonesische leger!
- Ontwapening van de pro-Indonesische milities!
- Bescherming van de Oost-Timorezen door VN-macht, ook in West-Timor!
- Wapenembargo voor onbepaalde tijd!
- Stop alle economische betrekkingen met het Habibie-Wiranto regime!