Sinds Rusland in februari Oekraïne binnenviel, zijn tv-kanalen, kranten, social media-platforms en groepschats overspoeld met analyses die proberen de ontwikkelingen te begrijpen. Er wordt eindeloos gedebatteerd over alles, van NAVO-expansiedrift, het racistische vluchtelingenbeleid van Europa en neonazi's in Oekraïne tot de vraag of hereniging van de Sovjet-Unie wel goed zou zijn, over Poetins 'jeugdtrauma' en Zelenskyy's komedie carrière.

Toch heb ik bij dat alles het verontrustende gevoel dat sommige linkse mensen die ik ken aarzelen bij hun analyse van de oorlog, omdat ze niet zeker weten hoe hun verzet tegen het westerse imperialisme zich verhoudt tot de oorlog. Veel van mijn vrienden en familie zijn ofwel uiterst stil (begrijpelijk, gezien de complexe situatie) of herhalen de revisionistische visie van het Kremlin op de geschiedenis , waarin de westerse hypocrisie wordt gebruikt om de oorlogsmisdaden van Rusland te verdoezelen. Als iemand die is opgegroeid in Oezbekistan, een land dat ooit deel uitmaakte van de Sovjet-Unie en diepe historische en economische banden heeft met Rusland, is dat ontmoedigend om te zien – net als het wijdverbreide gebrek aan betrokkenheid bij linkse stemmen uit Oekraïne en andere ex-Sovjetlanden.

De argumenten die ik steeds weer hoor, zijn meestal gericht op de Koude Oorlog, gaan voorbij aan de politieke ambities van Rusland en Oekraïne na 1991 en bieden weinig inzicht in de situatie in 2022. In de ogen van degenen die zo denken, zijn mensen ofwel team NAVO ofwel team Rusland – er is geen tussenweg. De levens die in de oorlog verloren gaan, zijn slechts pionnen in het bredere spel van ideologische argumenten. Sommigen beweren dat die standpunten marginaal zijn, weggestopt in stoffige hoekjes van 'extremistische' online ruimten. Maar het zijn echte standpunten die ik in het echte leven tegenkom en die alleen maar gepolariseerder lijken te zijn geworden sinds de invasie van Rusland.

Ik begin me zelfs af te vragen of de verhalen van linkse westerlingen ter verdediging en rechtvaardiging van de Russische agressie niet een uiting zijn van westers imperialisme, in die zin dat alles wordt gezien als een bijproduct van het Westen. Het is in deze context dat de term 'Westplaining' [analyse door westerse mensen] is ontstaan. Ik hou niet van deze term omdat ik niet denk dat identiteit inherent bepaalt of iemands standpunt juist is en omdat, afgezien van de gebruikelijke kritiek, de uitbreiding van de Navo in Europa en de aanpak van Rusland een mislukking zijn geweest, zoals veel linkse post-Sovjetbewegingen beamen. Toch valt er iets te zeggen over het feit dat delen van westers links zowel luidruchtig als fout zijn over de invasie, terwijl ze de linkse mensen die onder de invloedssfeer van Poetin leven negeren wat betreft de materiële realiteit van hun respectievelijke landen.

Waarom is dat belangrijk? Omdat zonder een eensgezinde uiting van internationale solidariteit met de slachtoffers van deze oorlog, of zonder effectieve anti-oorlogsinspanningen, de oorlog alleen maar lelijker zal worden en er meer levens verloren zullen gaan.

Ik was er niet zeker van of ik alleen stond met deze frustraties, dus sprak ik met andere linkse mensen uit voormalige Sovjet landen over hoe en waarom sommige delen van westers links falen, niet alleen in hun analyse van de Russische invasie, maar ook in hun solidariteit. Hierna volgt wat ze te zeggen hadden. De interviews zijn bewerkt voor de lengte en duidelijkheid.

Oksana Dutchak, 34, is sociologe en bestudeert vrouwenarbeid in de context van het kapitalisme en ze is redacteur van het linkse Oekraïense tijdschrift Common Struggle. Ze werkt normaal gesproken in Kyiv, maar is momenteel in het westen van Oekraïne:

Wat vanaf het begin van de oorlog duidelijk is, is dat veel linkse mensen, niet alleen de westerse, dogmatische slogans gebruiken in plaats van analyse. Ze nemen niet eens de moeite om te analyseren wat er ter plaatse gebeurt en in plaats daarvan herhalen ze dezelfde oude waarheid die al enkele jaren niet meer relevant is. Ik heb me ook niet gerealiseerd hoe anders de situatie nu zou zijn, maar de wereld is veranderd – we kunnen niet langer een unipolair kader gebruiken om de wereld te begrijpen. Op zijn minst op regionaal niveau hebben we het nu over een andere hegemonie en een imperialistische macht.

Gelukkig geldt dat niet voor iedereen; veel mensen analyseerden en veroordeelden onmiddellijk wat er gebeurde. Maar er is ook een soort logica waarbij mensen erkennen dat Rusland inderdaad slechte dingen doet, maar tegelijkertijd proberen hun optreden te verklaren door te verwijzen naar het optreden van de NAVO en de westerse landen, wat een beetje vreemd is omdat het de eigen rol van Rusland ontkent; elk land heeft de optie om niet te reageren op provocaties.

Ik begrijp ook waar het vandaan komt: sinds de jaren '90 leven we in een unipolaire wereld. Maar juist daarom moet links de materiële werkelijkheid analyseren en zien hoe de machtsdynamiek veranderd is.

Het is gedeeltelijk te wijten aan een manier van denken waarin het Westen heel centraal staat. Vandaag kwam ik bijvoorbeeld een online-evenement tegen dat was georganiseerd door een Britse linkse groepering over de situatie in Oekraïne en er was geen enkele Oekraïense spreker. Er waren wel sprekers uit het dekolonisatieperspectief, maar geen enkele Oekraïner. Dat wijst op een aantal systematische fouten in de manier waarop we linkse kennis opbouwen.

Maria, 36 jaar, is een academica die zich bezighoudt met de Sovjet-erfenis van de vroege revolutionaire periode en is afkomstig uit een Russische stad dicht bij de grens van Oost-Oekraïne. Ze woont momenteel in Londen:

Het is frustrerend dat al acht jaar geleden, na de inname van de Krim en alle gebeurtenissen die toen plaatsvonden in de Donbas-regio, sommigen van ons hier in Londen probeerden om het zich ontvouwende conflict onder de aandacht van mensen te brengen. Er waren protesten, publicaties en pogingen om het debat op gang te brengen over hoe het westen hierop zou moeten reageren. Hetzelfde gebeurde met de betrokkenheid van Rusland in Syrië en de steun aan Assad. We ontdekten dat het erg moeilijk is om niet alleen een anti-oorlogsbeweging op te bouwen, maar ook om een serieuze discussie te voeren over de rol van Rusland.

We hebben contact gezocht met de Stop The War coalitie, waarvan je zou denken dat het een goede plek zou zijn om te beginnen, aangezien ze protesteerden tegen de oorlog in Irak, maar de groep negeerde ons volledig en steunde het verhaal van de Russische regering over Syrië en Oekraïne. In het algemeen denk ik dat de tendens is om gewoon de VS de schuld te geven in dit hele conflict en de verschuivende geopolitieke verhoudingen van na 1991 en de gevaren die ze met zich mee zouden kunnen brengen te negeren.

Ik denk dat je dat in verband kan brengen met nazisme en paramilitaire groepen in Oekraïne en het overdreven verhaal over hen. Er is geen nazi-president in Oekraïne noch een nazi-partij aan de macht. Als gevolg van deze oorlog zouden die ideeën echter aan populariteit kunnen winnen, niet alleen in Oekraïne maar ook in Rusland. Geweld brengt geweld voort en hoe langer deze oorlog voortduurt, hoe slechter het is voor het hele post-Sovjet gebied. Het nationalisme wordt nog agressiever en de mensen voelen zich nog 'patriotischer' omdat oorlog de neiging heeft de geesten te militariseren.

Het is triest omdat we jaren de tijd hebben gehad om een serieuze anti-oorlogsbeweging op te bouwen om de Oekraïense invasie zowel politiek als theoretisch op een meer coherente manier te bekritiseren. Toch hebben we deze keer verloren, omdat we in plaats daarvan hebben gezien hoe verschillende marginale linkse groepen met elkaar wedijverden in  dit soort anti-NAVO verhalen. Nu is het duidelijk hoe dit anti-NAVO discours machteloos staat tegenover wat er aan de hand is. Ik denk dat dit het meest frustrerende is om te zien over de hele linie met betrekking tot links, vooral in het Verenigd Koninkrijk, dat een sterke traditie van anti-oorlogsbewegingen en internationalistische solidariteit heeft.

Een ander probleem is dat veel van de huidige linkse groepen Poetin steunen omdat ze Rusland nog steeds identificeren met de Sovjet-Unie. Ze denken dus dat Rusland eigenlijk tegen het nazisme aan het strijden is en ze begrijpen niet dat Rusland nu een andere staat is, dat de Sovjet-Unie is ingestort. De Russische Federatie is een andere staat en hoewel Rusland natuurlijk put uit sommige Sovjet aspiraties, is dat meestal een cynische ideologische poging om de Russische imperialistische agenda van de negentiende eeuw terug te winnen; Poetin leent ook veel stalinistische en post-stalinistische ideeën en speelt ook met de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog en de antifascistische beweging. Wat hij in wezen wil, is Oekraïne veroveren en een nieuwe staat creëren: een unie van de Russische Federatie, Wit-Rusland en Oekraïne.

Severija Bielskytė, 28, is een NGO-medewerkster uit Litouwen die in Londen woont:

Ik denk dat er binnen sommige delen van Brits links een tendens tot navelstaren is. En na verloop van tijd betekent dat dat mensen de perspectieven van linkse mensen uit Oost-Europa of voormalige Sovjetlanden niet echt begrijpen. Ofwel dat ze de Sovjet-Unie romantiseren. Een voorbeeld hiervan is toen mensen aarzelden om zelfs maar te praten over Oekraïne en de Russische agressie in de jaren voorafgaand aan de invasie.

Misschien moeten we onze energie steken in het zoeken naar manieren om allianties met links in Oekraïne op te bouwen en hen steunen in wat er ook gebeurt, ik heb hetzelfde tegen mijn kameraden in Litouwen gezegd.

Iets waar Oekraïens links voor heeft gepleit is het verlichten van schulden; dat valt onder de kritiek op het mondiale financiële systeem dat westers links zo goed kan analyseren. Dus waarom versterken we die oproepen niet?

Waar ik het met andere Litouwers over heb gehad, is dat we ons in wezen een beetje moeten losmaken van het westerse linkse gedachtegoed en moeten beginnen onze eigen banden met de voormalige Sovjetlanden te ontwikkelen.

Aizada Arystanbek, 27 jaar, is een sociologie-promovenda uit Kazachstan die in New York woont:

Omdat ik sociologie studeer, denk ik vaak na over hoe mensen de neiging hebben om in een tweedeling te denken, omdat hen dat helpt om een situatie te simplificeren. Maar daardoor zijn ze ook geneigd partij te kiezen en het gevoel te hebben dat ze ergens voor of ergens tegen moeten zijn. Omdat veel linkse westerlingen anti-establishment zijn, vraag ik me af of ze het gevoel hebben dat ze iets van waarde moeten zien in wat Rusland doet.

Veel mensen zien de Oekraïense invasie als een conflict tussen twee actoren, maar ze beseffen niet dat dit allemaal een kettingreactie in de hele regio teweegbrengt: Centraal Azië, Georgië, Armenië. Sommigen 'adoreren' Zelensky en anderen zeggen 'dood aan Poetin', maar dat gaat allemaal voorbij aan de systemen die totalitarisme normaliseren.

Een grote zorg voor mij is hoe de oorlog Centraal-Azië zal beïnvloeden en hoe de regio 'bijkomende schade' kan worden. We hebben het specifiek over de ineenstorting van zeer kwetsbare economieën en arme mensen die armer worden en geen toegang hebben tot veel dingen.

Dan is er de angst die veel mensen in Centraal-Azië hebben – en specifiek in Kazachstan, omdat we een lange grens met Rusland hebben – waar Poetin's ogen vervolgens op zullen vallen. En dan denken we ook na over hoe mensen nu van Rusland naar Centraal-Azië verhuizen en hoe dat ons terugwerpt in veel van onze eigen post-Sovjet processen en worstelingen, specifiek als het gaat om taal en dekoloniale sociale bewegingen. Al die dingen zijn ongelooflijk belangrijk en ze zullen nog decennia lang in de regio doorwerken. Maar dat lijkt niet erg interessant voor iedereen buiten de Centraal-Aziatische en de voormalige Sovjet regio's.

Dit artikel stond op Novara Media. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.