De 100 nogwat-dagen durende regeringsonderhandelingen worden gerechtvaardigd door het verkiezingsmandaat dat de Vlaamse winnaar van de federale verkiezingen van de stemmer zou hebben gekregen. Die winnaar, het kartel CD&V-NVA, is met een vol programma over goed bestuur en meer autonomie voor Vlaanderen naar de verkiezingen getrokken en heeft de zittende paarse coalitie van Verhofstadt omver geblazen.
Sindsdien is heel België ervan overtuigd dat de Vlaming communautair heeft gestemd. Zeker, 2 op de 3 stemmen zijn naar partijen gegaan met een Vlaams-nationalistisch discours, te weten het CD&V-NVA, het Vlaams Belang en de nieuwe partij van oud-judoka en Fortuyn-wannabe Dedecker. Maar ook Groen!, dat noch een Vlaams-nationalistische noch een Belgicistische partij is, is van 3,9 naar 6,3 procent gegaan en heeft na een afwezigheid van vier jaar de kiesdrempel weer ‘s gehaald. Eigenlijk hebben álle oppositiepartijen, behalve het Vlaams Belang, welke 1,1 procent zakte, gewonnen. Dus: wat wilde de kiezer? Af van Verhofstadt? Weg met de socialisten? Een rechts beleid? Meer Vlaanderen? Gewoon wat anders? Kan allemaal en wéten zullen we het niet. Er is geen enkel kiezersonderzoek gedaan, noch via exit-polls noch op latere datum.
Het enige dat wél duidelijk is, is dat de gemiddelde Belgische niet wakker ligt van de formatiebesprekingen. Buitenlandse kranten schrijven in hysterische toon dat ‘het einde van België nadert’ en de Belg voelt zich weer onbegrepen en denkt: ‘Ze komen er wel uit met elkaar. Koehandel is het, niets meer, niets minder.’

Tous ensemble!
De crisis in België gaat over de macht van de socialisten, electorale strategie, wat het wil zeggen een natie te zijn en om geld.
Om met het eerste te beginnen: België wordt al jaren in evenwicht gehouden door twee tegengestelde krachten met in het zuiden de Waalse arbeidersbeweging en de PS van Di Rupo als politiek verlengstuk en in het noorden de Vlaamse burgerij met de christen-democratische CD&V. Met name aan Vlaamse zijde zorgt dit voor veel frustratie; rechts heeft al jaren een electorale meerderheid in deze regio, maar kan door het cordon sanitair haar rechtse economisch programma niet uitvoeren op Vlaams niveau en op federaal niveau worden ze gestopt door de machtige PS.
De federale verkiezingen van 10 juni waren een opluchting: de socialisten verloren in zowel Vlaanderen als Wallonië, de christen-democraten wonnen in beide gewesten en de Waalse liberalen zijn voor het eerst ever groter dan de PS. De logische regeringscoalitie van christen-democraten en liberalen, ‘oranje-blauw’ genaamd, kwam al snel tot overeenstemming over een rechts economisch beleid.
Voor het eerst sinds 1988, toen de socialisten in de regering kwamen, heeft rechts het heft in handen op federaal én op Vlaams niveau. Maar niet op Waals niveau. Daar zitten tot 2009 de socialisten samen met de Waalse christen-democraten van het CDh nog in de gewestregering. Wat Didier Reynders, leider van de Waalse liberale MR en federaal onderhandelaar, voor het probleem stelt dat als hij instemt met een verdere overheveling van bevoegdheden naar de gewesten hij zijn z’n aarstvijand, de PS, alleen maar meer macht geeft. De liberalen ijverden dus vanaf het begin van de federale onderhandelingen voor het uitstellen van een staatshervorming tot 2009, zodat de MR twee jaar campagne kan voeren tegen de PS.
De Vlaamse onderhandelaars en winnaars van de verkiezingen hebben heel andere bekommernissen. Zij, het kartel CD&V-NVA, hebben een harde campagne rond meer gewestelijke autonomie gevoerd. Met name de Vlaams-nationalisten van de NVA hebben veel beloften gedaan; over splitsing Brussel-Halle-Vilvoorde, over het verminderen van de ‘transfers’ - jaarlijks vloeit er zo’n 6 miljard euro, schattingen variëren naar gelang politieke geaardheid, van Vlaanderen naar Wallonië - en blijven tijdens de onderhandelingen aan deze beloften vasthouden.
Het laten vallen van de NVA zou de onderhandelingen goed doen, maar CD&V heeft de zetels van NVA nodig om de blauw-oranje regering te vormen en zo, na jaren oppositie, weer het stuur in handen te hebben.
Dergelijke verschillende electorale tegengestelde belangen in het noorden en het zuiden van het land zijn mogelijk omdat de verkiezingen worden georganiseerd via eentalige kieskringen. Ook bij de federale verkiezingen worden er dus feitelijk gewestelijke campagnes gevoerd; Vlaamse partijen richten zich op de Vlaamse stemmer en vice versa.
Dat er geen nationale partijen meer zijn, maar enkel partijen georganiseerd op basis van taalgroep en verenigd in ‘politieke families’ versterkt dit proces nog eens. De christen-democratie in Vlaanderen en Wallonië bijvoorbeeld hebben in de loop der tijd een zeer verschillende ontwikkeling doorgemaakt waardoor het Waalse CDh nu een sociaal-progressief humanistisch profiel hebben en de Vlaamse CD&V nog steeds een sociaal-behoudend christelijk profiel – zij staan dan ook lijnrecht tegenover elkaar in deze onderhandelingen.

Eén staat, twee volken?
De verschillende electorale belangen zijn dus vooral de uiting van een verschillend politiek leven ten noorden en zuiden van de taalgrens, en daarmee komen we op het derde punt: wat wil het zeggen een natie te zijn?
De federalisering van België is geboren vanuit het idee dat er twee culturen, twee volken, in één land wonen. Jaren vóór de federalisering had de Franstalige elite de overhand op de Nederlandstalige, merendeels agrarische bevolking. Tijdens de emancipatiestrijd die hierdoor ontstond is geprobeerd een homogene culturele Vlaamse identiteit te ontwikkelen, teruggaand tot de Middeleeuwen, met vlag, legendes, volkslied en helden. Het verschil tussen het noorden en zuiden van het land was echter niet alleen een kwestie van taal, maar ook van klasse. De sociale achterstelling van de Vlaamse bevolking kreeg echter minder aandacht aangezien de beweging gedomineerd werd door een opkomende Vlaamse (klein-)burgerij.
Hierin ligt ook één van de verklaringen voor de sterkte van de christen-democratie in Vlaanderen; zij heeft de Vlaamse beweging altijd gesteund, zo de Vlaamse elite aan zich weten te binden en de arbeidersstrijd gepacificeerd. Doordat Wallonië een dergelijke pacificatie niet heeft gekend, maar wél een vroege industrialisatie heeft doorgemaakt, kon zich daar juist een sterke socialistische traditie wortelen.

De Vlaamse christen-democratie en met name de NV-A, maar ook het Vlaams Belang en de links liberalen van Spirit - welke een lijstverbintenis aangingen met SP.A - maken nog steeds gebruik van deze historische overwinning van de Vlaamse christenen op de Waalse arbeidersbeweging en proberen een politiek rond culturele identiteiten te cultiveren. Op grond van het recht op zelfbeschikking wordt dus weer een nieuwe staatshervorming geëist. Deze heeft echter niets te maken heeft met het ontplooien van een culturele identiteit aangezien de drie taalgroepen al volledige autonomie hebben op cultureel vlak.

Red de solidariteit
De Vlaamse onderhandelaars van CD&V-NVA willen een verdere regionalisering van macro-economische regelingen als de kinderbijslag, het fiscaal beleid, de gezondheidszorg en de arbeidsmarkt. Probleem is dat in tegenstelling tot bij eerdere staatshervormingen en discussies daarover nu enkel de Vlamingen vragende partij zijn. Wallonië denkt - terecht volgens de meeste studies - deze keer economisch niets te kunnen halen uit meer regionalisering: naast de federale regering heeft België gewestregeringen met territoriale bevoegdheden en gemeenschapsregeringen met persoonsgebonden bevoegdheden. De Vlaamse gemeenschap en gewestregering vallen samen. Daarnaast zijn er de Duitstalige en Franstalige gemeenschap en het Waals en Brussels gewest.
De Vlamingen daarentegen zien gouden bergen; zij praten over de financiële steun van Vlaanderen aan Wallonië als ‘een permanente bloedtransfusie. En wel naar een patiënt die zo vriendelijk is om tegelijk onze slagaders toe te nijpen’ dixit Bart De Wever, Vlaams-onderhandelaar en lijsttrekker van de NVA.
Vlaanderen boert economisch al jaren beter dan Wallonië en draagt dus meer bij aan de federale kas dan Wallonië. Dáár zeulen ze met een loodzwaar industrieel verleden dat bijvoorbeeld maakt dat 21,8 procent van de kinderen tot 15 jaar ‘armoederisico’ loopt, tegen 11,7 in Vlaanderen en in Wallonië 12 procent en in Brussel 18 procent van de beroepsbevolking werkloos is, tegen 5 procent in Vlaanderen. Ingaan op de eisen van de Vlaamse onderhandelaars zal resulteren in het vergroten van de inkomenskloof tussen noord en zuid, zo is de angst van velen. Nu al krijgt een Vlaamse werknemer de helft van haar opleidingskosten vergoed, een extra premie bij tijdskrediet, kan ze beroep doen op extra gezondheidszorg...

Moeten we daarom de Belgische staat verdedigen, tegen de eisen van de Vlaamse onderhandelaars in, vragen allerlei mensen zich vertwijfeld af. David Dessers (SAP België) vindt van niet: ‘De Belgische staat was en is een burgerlijke en behoorlijk ondemocratische staat die op geen enkele wijze geconcipieerd werd om de belangen van de meerderheid te dienen’ (Rood/32). Maar wat er dan wél moet gebeuren, wordt niet duidelijk.
Vanuit vakbondskringen is eind september, ruim drie maanden na het begin van de onderhandelingen, een initiatief gestart, ‘Red de solidariteit’, dat in ieder geval een antwoord probeert te formuleren op de impasse. De petitie, die in de eerste vier dagen 32.641 handtekeningen heeft opgehaald ‘wil niet dat er nieuwe muren worden opgetrokken tussen mensen, tussen regio’s en tussen landen. (...) Wie wordt er beter van als mensen tegen elkaar worden opgezet?’ En dat is een terechte vraag want de werkgeversorganisatie aan Vlaamse zijde is al jaren een vragende partij voor een verdere regionalisering van het arbeidsmarktbeleid. Opvallend is trouwens dat zowel de Waalse als Belgische werkgeversorganisaties, zij aan zij met de vakbonden, tegen een verdere regionalisering zijn – wat wederom aangeeft dat de politiek in België ingewikkelder is dan een simpele tegenstelling tussen links en rechts of Vlaming en Waal.