9 May 2021

Zwaar weer

De economische crisis begint steeds meer door te dringen, in de maatschappij en in de vakbeweging. Een half jaar geleden leek het een zomerbuitje dat wel over zou waaien. Politici, werkgevers en vakbondsbestuurders kunnen nu bijna geen superlatieven meer vinden voor het zware weer waar we ‘plotseling met z’n allen’ in terecht zijn gekomen. Hoe overleven we deze crisis en komen we er sterker uit?

Eigenlijk is die vraag voor de vakbeweging niet moeilijk. Zeker niet voor een vakbeweging die zich de afgelopen jaren heeft teruggetrokken op zijn core business, arbeid en inkomen. Vertrekpunt voor de FNV moet zijn het bijstaan van de leden, ze informeren en ze mobiliseren tegen de gevolgen van de crisis. Dit begint met het vechten voor iedere arbeidsplaats en voor behoud van koopkracht. Gewone werkende mensen mogen niet de dupe worden van deze crisis.
Lauw
De reactie van de FNV tijdens de eerste maanden van het economisch zware weer was lauw. Er werd gepleit voor loonoverbruggingskrediet en Wouter Bos werd kritiekloos gesteund. FNV Bondgenoten stelde ook een 10 punten plan op als uitgangspunt voor onderhandelingen over werktijdverkorting. Hier staan wel veel goede punten in. Bijvoorbeeld het opkomen voor uitzendkrachten zodat ze ook onder de regeling vallen, het voorkomen van pensioenbreuk en voorkomen dat de werktijdverkorting meetelt voor de WW mocht het tot ontslag komen. Verder is er aandacht voor scholingsplannen om te zorgen dat mensen niet alleen thuis komen te zitten. Bij Hoogovens, DAF en DSM is hard gewerkt om deze zaken te realiseren maar het zijn het soort oplossingen die zijn ingegeven door de illusie dat de crisis wel over zal waaien. Want hoe kunnen mensen van werk naar werk begeleid worden als er geen werk meer is omdat het economische systeem stokt?
Wie gaat betalen?
Tot nu toe ligt de nadruk op samen met de werkgevers zoeken naar oplossingen die de schade beperken. Er zijn ideeën voor het vormen van arbeidspools voor scholingplannen en andere manieren om arbeiders aan het eigen bedrijf te binden. Maar de ruimte hiervoor zal snel kleiner worden. Echte ontslagen en bedrijven die failliet gaan komen niet alleen in het verre buitenland voor. De roep om drastische maatregelen wordt steeds groter. Rutte en Verhoeven willen aan de AOW leeftijd morrelen en Donner heeft de plannen om het ontslagrecht aan te pakken nog in zijn koffertje liggen. Het toverwoord ‘eigen verantwoordelijkheid’ wordt weer aangehaald, nu voor behoud van werk: door scholing zou dit zogenaamd veilig gesteld kunnen worden. We moeten niet accepteren dat de schuld en de rekening van de huidige crisis bij werknemers komt te liggen.

Ook al leveren sommige managers 10 procent van hun nog steeds riante loon in, zoals bij Nissan, het zijn de gewone mensen die nu de crisis moeten gaan betalen. Veel van hen raken hun baan kwijt als de ideeën van managers en de meeste politici werkelijkheid worden. Zelfs als ze hun werk houden raken ze hun toeslagen kwijt en moeten ze nog flexibeler werken. Ze gaan er in koopkracht op achteruit omdat de pensioenfondsen niet indexeren en het overeind houden van banken wordt door hen betaald omdat de staatshuishouding in orde gebracht moet worden door het verhogen van de AOW leeftijd.
In de CAO onderhandelingen zal de roep om inleveren, om meer flexibiliteit, steeds harder klinken.
Oorlogstaal of retoriek?
Nu nog zijn de reacties vanuit de vakbeweging op de aangekondigde verslechteringen fel. Agnes Jongerius sprak zich in het NRC Handelsblad van 9 februari duidelijk uit tegen verhoging van de AOW leeftijd. Net zoals Henk van der Kolk op het congres van FNV Bondgenoten. Op hetzelfde congres riep hij dat de tijd van slappe akkoorden voorbij is. Maar blijft het bij harde uitspraken? Zullen ze de rug recht houden als er onderhandeld moet gaan worden over het crisispakket van de regering? Of zullen ze toch maar een akkoord afsluiten omdat ‘de alternatieven nog verschrikkelijker zijn’? Het is aan vakbondsactivisten als ons om het niet zover te laten komen. In alle bedrijven moet duidelijk klinken dat we niet willen betalen voor deze crisis, dat we niet langer willen werken maar korter. We moeten duidelijk maken dat we bereid zijn opnieuw naar het Museumplein te trekken om dit af te dwingen. Een dergelijk tegengeluid kunnen we vorm geven door elk begin van verzet, hoe bescheiden ook, te omarmen en te voeden.
Doe het zelf
Waarom moeten we eigenlijk akkoord gaan met een crisispakket? Waarom moeten ‘we’ het er eigenlijk met zijn allen over eens zijn? Is ons ooit wat gevraagd toen geld bij bakken tegelijk werd uitgegeven om bedrijven op te kopen, te saneren en door te verkopen? In de afgelopen 30 jaar is nooit de keuze gemaakt om te investeren in het milieu of in ontwikkeling van lokale economieën in de derde wereld. In plaats daarvan werd er bezuinigd en gesaneerd om groei te kopen in het grote monopoliespel. Geen enkele multinational is groot geworden door zelfstandig te groeien. Daarnaast is de winst die wij verdienden hebben voor onze aandeelhouders verdwenen in windhandel op de beurs. We zijn als werknemers de dupe geweest van een enorme verdwijntruc.
Multinationals maken zich nu al klaar voor een nieuwe ronde van kopen, verkopen en meer winst voor aandeelhouders en managers. Het is nu namelijk weer aantrekkelijk bedrijven op te kopen en om te fuseren. Unilever heeft al een haarverzorgingslijn in de VS gekocht. Phillips kondigt ook nieuwe acquisities aan. Het grote graaien gaat gewoon door. Is dit wat Balkenende bedoeld als hij zegt dat we sterker uit de crisis zullen komen?

Kortom, de managers handelen vanuit hun eigen belang maar waarom zouden wij dat niet mogen doen? Er zijn goede aanzetten zoals het Green New Deal plan dat de FNV samen met de Stichting Natuur en Milieu heeft gemaakt. Het voorziet onder andere in het bevorderen van de investeringen in isolatie en wind energie. Prima is ook de oproep om de privatisering van overheidsbedrijven stop te zetten. Dit soort plannen kunnen sterker worden door de inbreng van de leden en het aansturen op een breuk met deze verspillende economie.

Juist de leden namelijk weten wat er de laatste jaren allemaal mis is gedaan in bedrijven. Waar wel in geïnvesteerd had moeten worden. Voor elke sector zijn er duurzame plannen te maken. Waarom bijvoorbeeld niet samen met milieuorganisaties gaan nadenken hoe we de productiecapaciteit van Hoogovens, DAF en DSM in kunnen zetten voor openbaar vervoer? De technische oplossingen voor het stopzetten van de opwarming van de aarde zijn er. We hebben wat van de politiek te eisen, laten we dat dus ook doen; ‘geef onze aanpak een kredietgarantie in plaats van geld te geven aan banken die toch op hun geld blijven zitten omdat er niet genoeg winst te maken valt’.
Tweedeling
Het maken en uiteindelijk combineren van eigen plannen moet natuurlijk samengaan met het opkomen voor directe belangen. Speciale aandacht moet er zijn voor de tweedeling tussen mensen met flexibele contracten en mensen met een vaste baan. Er zijn in Nederland 800.000 ZZP-ers (zelfstandigen zonder personeel). Net als elders in de wereld zijn mensen met flexibele contracten het eerst de dupe van de crisis. Flexibilisering moet worden aangepakt en uitzendkrachten verdedigt. In plaats van de ene helft naar huis te sturen en te verliezen voor de sector en de andere helft nog harder op te jagen moet het werk beter verdeelt worden zodat we korter kunnen werken.

Die tweedeling heeft ook een kleurtje. Vooral migranten zijn als uitzendkrachten werkzaam. Veel Oost Europeanen zijn als ZZP-er werkzaam. Als dit niet op een goede manier wordt opgepakt kan dit juist racistisch rechts in de kaart spelen. Een veeg teken waren de spontane stakingen bij Total in Engeland. Toen werknemers het vermoeden hadden dat het bedrijf goedkope arbeidskrachten uit het buitenland liet overkomen braken er wilde stakingen uit met als slogan ‘Britse banen voor Britse arbeiders’. Het is de ontduiking van het arbeidsrecht door werkgevers die een beroep doen op Europese regels dat moet worden aangepakt, niet de migranten zelf.

Het gewone solidariteitswerk moet weer opgepakt worden. Kaderleden moeten bedrijven op gaan zoeken waar actie gevoerd gaat worden. We moeten bij Hoogovens, DAF, DSM et cetera langs om onze steun te betuigen en hun strijd bekend maken in de eigen bedrijven. De SP moet zich laten als actie-partij. Dat zal van meer gewicht zijn dan mooie woorden in de tweede kamer.

De internationale vakbeweging heeft becijferd dat het aantal werkende armen met 200 miljoen zal toenemen tot 1,4 miljard mensen. Daarnaast neemt de werkloosheid met 50 miljoen toe tot 230 miljoen werklozen wereldwijd. Alleen al aan deze cijfers is te zien dat dit systeem niet nu ontspoort door een paar graaiende bankiers. Het is al lange tijd failliet.

Links heeft een behoorlijke achterstand in te halen. Er is een breuk met de oude tradities van solidariteit, er is een groot gat in de kennis van hoe verrot dit kapitalisme nu eigenlijk is en vooral over wat we zelf kunnen doen. Dat maakt dat veel mensen makkelijk te vangen zijn voor de simpele taal van Wilders. Er is veel werk te doen. Laten we dit liggen, dan wordt deze crisis een voedingsbodem voor de herschikking van rechts, niet voor een opbouw van links.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren