Vier jaar na het begin van de volledige Russische invasie zijn de fronten tussen veel West-Europese linkse krachten, die de oorlog in Oekraïne louter zien als een imperialistisch conflict tussen Rusland en de NAVO, en de Oekraïense linkse krachten, die zich in de steek gelaten voelen, volledig verhard. In een indringende en persoonlijke tekst richten de Oekraïense socialisten Olena Tkalich en Oleksandr Kyselov zich nogmaals tot de westerse linkse beweging en pleiten ze voor een solidair anti-imperialisme. (Red.)

We schrijven niet om de ultieme waarheid te verkondigen. We zitten zelf vol twijfels. Ons enige doel is onze gedachten te delen en te wijzen op de hiaten in de denkwijze die ook wij vroeger volgden. Olena schaamt zich nog steeds als ze eraan denkt hoe enkele dagen voor het uitbreken van de oorlog linkse Europese journalisten naar Kyiv kwamen en haar vroegen naar een mogelijke Russische aanval. Ze wuifde dat zelfverzekerd weg als een volstrekt onrealistisch scenario en stelde voor om in plaats daarvan te praten over hoe slecht ons socialezekerheidsstelsel is. Oleksandr, die al in 2014 uit zijn geboortestad Donetsk was verdreven, kon zich die gruwel geen seconde voorstellen.

De avond voordat het begon, sloot hij een les af met een man uit Charkov, aan wie hij Engelse les had gegeven, en ondanks het gebrek aan informatie sloten beiden een volledige invasie en de noodzaak van een preventieve evacuatie als absurd uit. Maar de oorlog brak uit en vier jaar later, hierdoor onvoorbereid verrast, staan de Oekraïners voor de keuze om zich ofwel te onderwerpen aan het neofascistische regime in Moskou, ofwel zich te verkopen aan de binnenkort niet meer te onderscheiden tegenhanger daarvan in Washington.

Frustratie over de westerse linkse beweging

Als je land wordt verwoest door een imperialistische macht die probeert je terug te trekken in haar invloedssfeer, is er nauwelijks iets frustrerender dan te luisteren naar hoogdravende toespraken over hoe het kwaadaardige Westen de oorlog uitlokt en onze dood gebruikt voor zijn eigen voordeel. Toespraken die jou en je wensen behandelen als een lege plek. Toespraken die vergeten een zinvol, emancipatorisch alternatief aan te bieden. Discoursen waarin de oppositie tegen het Westen een doel op zich wordt. Daarom was het voor ons zo belangrijk om naar 'Das Andere Davos 2026' te gaan om die thema’s te bespreken samen met de Brits-Syrische activiste Leila al-Shami, die als een van de eersten protesteerde tegen de dwaasheid van een dergelijke benadering. Gelukkig is de visie op Rusland als anti-imperialistische kracht in Zwitserland een marginale positie, vooral na de toenadering tussen Poetin en Trump.

Veiligheid als uitdaging

De instinctieve afwijzing van de huidige bewapening in Europa is veel moeilijker te hanteren voor de linkse beweging. Er bestaat een niet te verwaarlozen risico dat dit slechts een nieuw voorbeeld is van de shockdoctrine in actie, waarbij angst en verwarring over de wereldsituatie worden uitgebuit om de volledige afbraak van de verzorgingsstaat door te voeren. Er bestaat een gegronde bezorgdheid dat de Europeanen duistere, extreemrechtse krachten ontketenen die hun eigen ondemocratische logica volgen en die niemand kan controleren.

Aan de andere kant staat Europa welvarend, maar slecht verdedigd in een wereld waarin de twee grootmachten, de VS en Rusland, ervan overtuigd zijn dat macht recht schept. Een van hen, Rusland, heeft moderne militaire ervaring opgedaan waarover geen enkel ander land behalve Oekraïne beschikt. Het wordt aangemoedigd door zijn succes en straffeloosheid. Wat zou Rusland ervan weerhouden verder op te rukken, als we ons het worst-case-scenario voorstellen? Wat zou de andere, de VS, ervan weerhouden een prijs te vragen voor bescherming?

De kwestie van wapenleveranties

De schok van de Russische invasie heeft ons geleerd dat elke kritiek op interne ontwikkelingen in Oekraïne altijd gepaard moet gaan met aandacht voor ons vermogen om weerstand te bieden aan buitenlands imperialisme. Het ene heeft zonder het andere geen zin. Maar dat vermogen hangt vandaag de dag sterk af van het verkrijgen van de daarvoor benodigde middelen – in de eerste plaats wapens. De bereidheid van de Oekraïners om te vechten is niet uniform. Steeds vaker schommelt die en neemt de berusting toe. Maar ondanks een jaar vol onderhandelingen is er geen vrede in zicht, zelfs geen staakt-het-vuren. Al die tijd gaan de verwoestingen en moorden door. In die situatie worden sabotage en het afwijzen van wapenleveranties, ongeacht de redenen daarvoor, in de praktijk gezien als één enkel doel: Kyiv dwingen concessies te doen aan Moskou. En voor de mensen in Oekraïne betekent dat niet alleen dat hun de keuze wordt ontnomen, maar ook dat de beslissing voor hen wordt genomen.

De stem van links is misschien niet doorslaggevend als het om wapens gaat, maar het innemen van een duidelijk standpunt, in plaats van afstand te nemen met een afwijzende houding, opent andere mogelijkheden om een solidaire bijdrage te leveren. Dezelfde solidariteit die het recht van Oekraïne op zelfverdediging ondersteunt, zou ook het recht van de Oekraïners moeten ondersteunen om zelf te bepalen wat ze verdedigen.

Klassensolidariteit

De werkende bevolking is het laatste waar de heersende klasse aan denkt, hoewel hun werk in tijden van een meervoudige crisis onmisbaar is. Dat geldt niet alleen voor Oekraïne. Maar in tegenstelling tot andere landen ontbreekt het de loonarbeiders in Oekraïne in feite aan alle middelen om hun belangen naar voren te brengen en gehoord te worden en de oorlog is niet bepaald het gunstigste moment om nieuwe middelen te creëren. Zolang onze regering afhankelijk is van de hulp van jullie West-Europese landen, reageert ze mogelijk ook sterker op de druk die door jullie politieke invloed wordt uitgeoefend. Of het nu gaat om donaties voor een van de talrijke actieve inzamelingsacties, om het leggen van contacten met Oekraïense vluchtelingen om hen in hun moeilijkheden te helpen, of om het kracht bijzetten van de eis om de Oekraïense loonarbeiders te betrekken bij instellingen die het beleid in ons land vormgeven – dat alles ondersteunt de vernieuwing van links in Oekraïne.

Een actieplan ter verdediging van Oekraïne dat is ingebed in het bestaande en uiterst gebrekkige neoliberale systeem, zal voor linkse activisten waarschijnlijk weinig inspirerend zijn. Maar als je de keuze hebt tussen democratie en autoritarisme, zijn er goede redenen om voor het eerste te kiezen. Niemand die het laatste aan den lijve heeft ondervonden, verlangt ernaar, zelfs niet in de wanhopige momenten waarin men bereid is op te geven en compromissen te sluiten. Denk aan de hele geschiedenis en de ontwikkelingen in de gemeenschappen om jullie heen – aan alle overwinningen, hoe klein ze ook mogen zijn, aan alle stapsgewijze successen die de huidige strijd voor een nog verdergaande bevrijding mogelijk hebben gemaakt. Hebben jullie echt niets te verdedigen?

Solidair anti-imperialisme

De basis van solidariteit is de erkenning van wederzijdse verbondenheid en afhankelijkheid als gelijken. Wat voor jullie geldt, geldt ook voor ons en omgekeerd – alleen is de speelruimte voor fouten vandaag de dag kleiner. In de multipolaire wereld van escalerende imperiale ambities wordt zwakte gezien als een kans om concessies af te dwingen. De uitdaging voor links wereldwijd is om een denkwijze te ontwikkelen die niet onderhevig is aan de illusie dat het voldoende is om problemen aan de kaak te stellen, alsof iemand anders ze dan wel zal oplossen. Een denkwijze die zich niet uitsluitend op het Westen fixeert, alsof alleen de ondergang daarvan het grootste obstakel voor vrede en welvaart zou wegnemen. De grenzen van het mogelijke worden bepaald door degenen die de macht hebben om ze af te dwingen. De vraag is dus: hoe kunnen we zo'n macht opbouwen om de wereld te creëren die we voor ogen hebben?

Olena Tkalich en Oleksandr Kyselov zijn lid van Sotsialnyi Rukh (Sociale Beweging), een Oekraïense democratisch-socialistische organisatie.

Dit artikel stond op sozialismus. Nederlandse vertaling redatie Grenzeloos.