1 April 2020

Links en de coronacrisis

1. De coronacrisis is een crisis van ongekende omvang en met dramatische gevolgen. Het gaat om een wereldwijde gezondheidscrisis, een crisis van de gezondheidszorg en een financiële en economische crisis. In een wereld die al langere tijd gekenmerkt wordt door een grote mate van instabiliteit, gebrek aan internationaal leiderschap, de opkomst van nationalisme, racisme en rechtspopulisme en een zwakke organisatie van de arbeidersklasse, van sociale en linkse bewegingen.

2. Internationaal staan we pas aan het begin van de coronapandemie. Het coronavirus heeft na China vooral toegeslagen in West Europa, maar de verspreiding gaat snel en zodra de besmetting de vluchtelingenkampen in het Midden Oosten en Zuid Europa, en de sloppenwijken in Afrika, zuidoost Azië en Latijns Amerika bereikt (voor zover dat nog niet is gebeurd) zijn de gevolgen niet te overzien. De gezondheidszorg in die landen kan een explosieve stijging van besmettingen niet aan, zeker niet in de metropolen met tien tot twintig miljoen inwoners, waar de mensen dicht op elkaar leven.

3. De economische effecten van deze crisis zijn enorm. Het gaat  niet alleen om de economische gevolgen van de pandemie op zich, hoe groot die ook zijn, maar ook om het feit dat de pandemie als ontsteker functioneert voor een recessie/crisis die al langere tijd op de loer ligt. Met een wereldwijde toename van ongelijkheid  en groeiende verarming in het verschiet. De meest kwetsbare groepen worden het hardst getroffen.

4. Het is geen toeval dat er de afgelopen jaren in steeds hogere frequentie nieuwe virussen opduiken, zoals MERS, SARS, H1N1, Zika, Ebola. Dat heeft alles te maken met de neoliberale globalisering, het zieke en ziekmakende systeem van voedselproductie gedomineerd door de agro-industrie en het verdwijnen van natuurlijke ecosystemen, met name primaire bossen.

5. De farmaceutische industrie, gedomineerd door ‘big farma’, is gericht op het maken van winst en daarom meer geïnteresseerd in het ontwikkelen van geneesmiddelen voor relatief kleine groepen patiënten met veel koopkracht dan op medicijnen met een preventieve werking tegen ziekten die grote groepen arme mensen raken. Op fundamenteel en onafhankelijk onderzoek aan universiteiten is grootschalig bezuinigd, ook in Nederland. Veelbelovende programma's zijn stopgezet. Onderzoek naar virussen heeft voor de bedrijfstak nauwelijks prioriteit zolang van een uitbraak geen sprake is. Langetermijnplanning is noodzakelijk - maar de markt voorziet daar niet in.

6. De verspreiding van het virus en de ontwikkeling tot een pandemie was mede mogelijk door de zware bezuinigingen in de  curatieve en preventieve gezondheidszorg en de golf van privatiseringen van de afgelopen decennia. Als gevolg hiervan ontbreken in de openbare gezondheidszorg voldoende voorraden aan elementaire voorzieningen, zoals intensive care bedden, beademingsapparatuur, testapparatuur en zelfs mondkapjes. Door het ontbreken van testen in Nederland, de rest van Europa en de VS was een aanpak gebaseerd op voldoende testdata zoals onder andere in Zuid Korea, Taiwan en Singapore onmogelijk. Dat heeft tot verdere verspreiding geleid.

7. Bij een zo ernstige crisis is een snel en resoluut optreden van de overheid noodzakelijk. Door veertig jaar bezuinigen, privatiseren en marktwerking en door arrogant superioriteitsdenken - is de overheid onvoldoende voorbereid en toegerust voor een dergelijke crisis. Daar komt bij dat de overheid vooral gevestigde belangen beschermt. Steun aan bedrijven en bedrijfstakken krijgt prioriteit boven steun aan mensen die zich het minst kunnen verweren: daklozen, vluchtelingen, arbeidsmigranten, alleenstaande ouderen, zzp’ers, flexibele arbeidskrachten;  aan vooral vrouwen en mensen van kleur die in de zorg, schoonmaak en thuis opdraaien voor de gevolgen van de epidemie en de getroffen maatregelen.

8. Ingrijpen in crises als deze is noodzakelijk. Van een overheid mag worden verwacht dat ze de bevolking beschermt door het afkondigen van bepaalde verordeningen en het verdelen van schaarse middelen. Afgezien van het feit dat de getroffen maatregelen selectief zijn, kwamen ze vaak ook te laat. Dat was het geval met het sluiten van scholen, met het starten van testprogramma’s en met de maatregelen die ‘social distancing’ mogelijk maken. Toch moeten we ernstig onder ogen zien dat autoritaire maatregelen de relatie tussen burgers en de staat op de lange termijn fundamenteel kunnen veranderen. Een crisis van deze omvang is een ideale gelegenheid om nu allerlei maatregelen door te zetten die onder ‘normale’ omstandigheden niet genomen kunnen worden - zoals extreme vormen van controle, beveiliging en toezicht. Dit is wat Naomi Klein ‘shocktherapie’ noemt. Het is van belang de samenleving en democratische en sociale rechten te beschermen. Het vergt een kritische houding en massale initiatieven ‘van onderop’ om nieuwe vormen van solidariteit, verzet en democratische controle mogelijk te maken.

9.  Het coronavirus maakt geen onderscheid naar huidskleur. Iedereen kan er door besmet raken. Hoe ernstig de ziekte bij een persoon toeslaat, hangt af van verschillende factoren: leeftijd, maar ook sociale klasse en individuele conditie en gezondheid. Het coronavirus is kleurenblind, maar de maatschappij waarin het virus toeslaat is dat niet. Het virus treft mensen van kleur buitengewoon hard, omdat ze naar verhouding vaker arm zijn, onder slechte omstandigheden leven, minder mogelijkheden hebben om afstand van anderen in acht te nemen  en minder toegang tot gezondheidszorg hebben. In  deze crisis hebben we te maken met de versterking van racisme en vreemdelingenhaat. De omschrijving van corona als ‘een buitenlands virus’ (Trump) en discriminatie van en geweld tegen mensen met een Aziatische achtergrond zijn daar uitdrukking van. Voor rechtspopulisten en post-fascisten is een dergelijke crisissituatie - met de daarbij behorende angst en frustratie onder de bevolking - bovendien een ideale voedingsbodem voor hun giftige ideeën over ‘wij’ en ‘de ander’, de noodzaak van autoritair leiderschap en het sluiten van de grenzen.

10. Links maakt een fout als ze denkt dat dit alles vanzelf overgaat en ze vast kan houden aan de gebruikelijke prioriteiten en gangbare wijze van werken. Links moet nauwkeurig het specifieke verband van deze crisis en het DNA van het kapitalistisch systeem analyseren. Zowel de directe oorzaken - namelijk de door winst gedreven globale agro-industrie en de rol van de multinationale en agro-industriële ondernemingen - als de oorzaken van de verspreiding, namelijk de afbraak van gezondheidssystemen en de rol van ‘big farma’. Ook het crisisbeleid van de overheid moet kritisch bezien worden. Het is duidelijk dat het gevaar van dit virus onderschat is en maatregelen te laat of te halfslachtig waren en er onvoldoende medische en andere capaciteit is vrijgemaakt.

11. Links moet in de strijd tegen de crisis uitgaan van de belangen van de getroffenen en de meest kwetsbaren en niet van het veiligstellen van de politieke en economische belangen van de rijken. Het impliceert het onmiddellijk in gemeenschapshanden brengen van de hele gezondheidsinfrastructuur, de socialisatie van privéklinieken, medische voorraden en van alle voorzieningen en diensten en personeel die verder ingezet kunnen worden om hulp aan de slachtoffers te verlenen en verdere verspreiding van het virus te voorkomen.

12. Voor de meest kwetsbare groepen: vluchtelingen, daklozen, arbeidsmigranten, mensen met psychiatrische problemen, mensen (met name vrouwen en kinderen) die slachtoffer zijn of dreigen te worden van (huiselijk) geweld en kwetsbare mensen uit LHBTIQ-gemeenschappen, dient veilige huisvesting te worden geregeld, bijvoorbeeld in de leegstaande hotels, bedrijfspanden en andere geschikte accommodaties. Huisuitzettingen of sancties wegens huurschuld en het afsluiten van voorzieningen wegens wanbetaling moeten verboden worden. Iedereen moet ongeacht verzekering gratis toegang hebben tot alle noodzakelijke medische voorzieningen, medicijnen en beschermingsmiddelen. Voor mensen in gevangenschap moeten specifieke maatregelen genomen worden die hun gezondheid beschermen.

13. Alle werknemers dienen van voldoende beschermende middelen te worden voorzien en in staat gesteld worden om de noodzakelijke voorzorgsmaatregelen tegen besmetting in acht te nemen, zoals de FNV eist. Iedere werkplek waar dit niet het geval is moet door de werknemers zelf worden gesloten, waarbij zij hun volledige loon doorbetaald krijgen. De staking van de Italiaanse arbeiders in de auto-industrie is een voorbeeld van noodzakelijke sociale strijd op dit vlak. Alle werknemers in niet-essentiële productie en diensten moeten het recht hebben om het werk te staken met behoud van loon.

14. Iedereen die door de crisis of door de maatregelen in het kader van de crisis geheel of gedeeltelijk werkloos raakt of in inkomen achteruit gaat dient volledig gecompenseerd te worden om de koopkracht in stand te houden. De salarissen in vitale sectoren als de zorg en het onderwijs dienen drastisch verhoogd te worden. Dat geldt in de eerste plaats voor die van schoonmakers, verpleegkundigen en ambulancepersoneel en andere onderbetaalde functies.

15. Door de noodzaak om afstand van elkaar te houden, moeten allerlei sociaal-culturele instellingen en zelfs voedselbanken sluiten en raken mensen geïsoleerd. We zien initiatieven ontstaan om slachtoffers van het virus, mensen die in isolatie zitten of werkers in de zorg te helpen en te steunen. Door boodschappen te doen, op kinderen te passen, bepaalde taken over te nemen of gewoon contact te onderhouden. Dat soort initiatieven kunnen niet genoeg gesteund en geprezen worden. Maatschappelijke organisaties, vakbonden en sociale bewegingen moeten zich inzetten om het samenleven te verdedigen en zelforganisaties te steunen en uit te bouwen op manieren die in overeenstemming zijn met de noodzakelijke voorzorgsmaatregelen. Solidariteit is ons belangrijkste wapen in deze crisis.

16. De coronacrisis en de klimaatcrisis vertonen overeenkomsten.  De oorzaken liggen in een economisch systeem gedreven door winsthonger en uitbuiting van arbeid en natuur en een breuk tussen economie en ecologie. Er worden nu ongepland  enkele maatregelen getroffen die eerder genomen hadden moeten worden, zoals het beperken van het vliegverkeer en het woon-werkverkeer en het afgelasten van geld- en energieverslindende spektakels als de Formule 1 races. Tegelijkertijd worden veel noodzakelijke maatregelen die de transitie naar een koolstofvrije en groene economie dichterbij brengt nog niet genomen. We moeten strijden voor een samenleving  waarin dergelijke maatregelen planmatig en structureel worden, zodat - als de coronacrisis is uitgewoed - het kapitalisme niet weer zijn gewone gang neemt.

Dossier: 
Soort artikel: 

Reacties

Door Arend van de Poel ( ) op

Op punt 4.Ik weet niet of het waar is dat de nieuwe virussen met steeds groter frekwentie ontstaan. Ik denk wel dat de verspreiding van virussen de laatste jaren steeds makkelijker is geworden door het toegenomen vliegverkeer, dat weer gedreven wordt door handel en toerisme.

Door Gerrit Zeilemaker ( ) op

Uitstekend artikel die als een soort handleiding te beschouwen valt voor iedereen op links die de discussie tegen het neoliberale kapitalisme aangaat. Maar er is meer. Er is niet alleen 'een zwakke organisatie van de arbeidersklasse, van sociale en linkse bewegingen', maar m.i. ook zwakke theoretische uitgangspunten op economische gebied. Dat wordt jammer genoeg aan het einde van het artikel duidelijk doordat een beetje vaag gesproken wordt over 'planmatige en structurele maatregelen, zodat (...) het kapitalisme niet weer zijn gewone gang neemt'. Dan denk ik onmiddelijk: moet het kapitalisme een 'ongewone gang' maken of hebben we een alternatief: socialisme, een planmatige en structurele organisatie gericht op het produceren van gebruikswaarden in plaats van het produceren van ruilwaarden voor de winst als brandstof voor een voortdurende accumulatie!
Een simpele vergelijking: we hebben in Nederland zo'n tien miljoen auto's die 95% van de tijd stilstaan, de boel vervuilen, fijnstof verspreiden, enz en een tekort aan test- en beademingapparatuur en mondkapjes.
En er is een ander zeer groot gevaar wat in het artikel onvoldoende naar voren komt en ik hoop dat jullie dit als opbouwende kfritiek beschouwen. Laat mij het uitleggen.
Na de vorige crisis is de economie niet meer echt hersteld. Vandaar dat men het over 'secular stagnation' heeft, maar wat eigenlijk betekent dat er onvoldoende meerwaarde (zeg maar winst) is om een nieuwe winstcyclus te starten. De economie blijft in een depressie steken. De huidige coronaviruscrisis leidt onder druk van de bevolkingsonrust (want reken maar dat onze 'leiders' de krachtmeting in Frankrijk op de voet volgen al zullen ze dit in hun pers nooit bekendmaken) tot hogere gezondheids- en andere uitgaven die ten koste gaan van de beschikbare meerwaarde voor een nieuwe winstcyclus.
Ook zal het kapitaal zich tot het uiterste verzetten tegen een transitie naar een koolstofvrije en groene economie. Ze staan met zware overheidssubsidies eventueel e-auto's toe, maar ze zullen zich met hand en tand verzetten tegen verdergaande maatregelen als ze daarvoor biljoenen aan huidige en verwachte investeringen en winsten moeten opgeven.
Welke andere oplossing voor het kapitaal blijft dan nog open om een nieuwe winstcyclus te starten en de accumulatue voort te zetten? Oorlog! En deze reele mogelijkheid voortkomend uit de werking van het kapitalisme is aan de orde. De voordurende spanningen en provocaties tegen Rusland, China en Iran (waarin de coronavirus-brandhaard door economische sancties bewust wordt aangewakkerd), het afzeggen van afspraken over wapenbeheersing en opgevoerde bewapening is als dansen op de rand van een vulkaan. Met Europa als slachtveld. Zie deze oproep van Gorbatschow: https://www.anti-spiegel.ru/2020/kein-wort-im-deutschen-mainstream-gorbatschows-verzweifelter-appell-fuer-den-frieden/ 
Er is bovendien niets schadelijker voor het millieu dan bewapening en oorlogen! Strijd voor de vrede, tegen bewapening en oorlogen horen onverbrekelijk bij de strijd voor een beter millieu. En socialisme!

Door Frank Slegers op

Fijn stuk, waarbij ik twee gedachten heb.
In de aanhef naar het stuk wordt verwezen naar het gebrek aan internationaal leiderschap, waarbij de indruk kan ontstaan dat dit door de auteurs wordt betreurd, wat dan weer kan gelezen worden als heimwee naar de goede oude tijd toen de VS nog de onbetwiste leiders van het Westen waren (en de anderen allemaal communisten). Ik denk niet dat de auteurs het zo bedoelen, maar ik merk het toch maar even op omdat ik denk dat veel weldenkende mensen inderdaad dergelijk heimwee hebben, al zouden ze wel willen dat Europa wat meer in de pap te brokken had (via een internationale gemeenschap die zich houdt aan regels).
Tweede gedachte. De crisis gaat voor een grote groep werknemers, kleine zelfstandigen, enzovoort, harde sociale en economische gevolgen hebben, die we ons nu nog niet echt kunnen voorstellen. Gelet op de huidige maatschappelijke krachtsverhoudingen lijkt me dat bijna onvermijdelijk. Hoe gaan zij daar op reageren? Tegen wie gaan zij zich keren? Tegen de rijken? Of tegen de doorgeslagen virusbestrijders? Trump gaf reeds een hint. Wat hem betreft mag de economie niet meer schade lijden dan nodig om een ziekte te bestrijden die alles wel beschouwd niet erger is dan een stevige griep of het jaarlijks aantal verkeersdoden.Trump denkt daarbij natuurlijk aan de belangen van de maatschappelijke bovenlaag, waar hij zelf deel van uitmaakt. Maar hij doordrenkt dit met een Amerikaans nationalistisch vertoog, waarin het grootkapitaal en haar werknemers lotgenoten worden. Hij lijkt zich voor te bereiden op een framing waarbij doorgeslagen virusbestrijders in dezelfde kast worden weggezet waar ook de klimaatgekken worden weggezet, die niet verstaan dat gewone mensen hun boterham moeten kunnen verdienen. De kans is reëel dat ook Boris Johnson deze lijn gaat uitzetten. Het is immers niet alleen Trump die dergelijke geluiden laat horen, maar grote delen van Corporate America. Trump is echt niet gek.
Als ik het goed begrijp (ik leef momenteel een tijdje in de VS) zitten Baudet en Wilders niet op die lijn. Dat is interessant: reageren figuren zoals Baudet, Wilders, Trump, Johnson,..., die gewoonlijk gemakshalve op dezelfde hoop worden gegooid, anders op deze crisis, en waarom?
Maar vast staat dat links en de arbeidersbeweging in deze crisis nood hebben aan een helder en energiek optreden waarbij zowel het medisch als het sociaaleconomisch welzijn van de werkende mensen compromisloos wordt verdedigd, zonder de indruk te geven dat het een nu even ondergeschikt wordt aan het ander. Anders zal populistisch- en extreemrechts andermaal garen spinnen bij deze crisis. Ik hoor dergelijke krachtige geluiden tot nog toe enkel van de Belgische PvdA.

Door Wim Baltussen ( ) op

Punt 4 en 5 zijn naar mijn idee het fundament van het verhaal. Beide punten vind ik niet onderbouwd.
Wat betreft punt 4: iedere onderbouwing ontbreekt: Hoezo is de agro-industrie (die ik haat)... enz.? Wat heeft het verdwijnen van natuurlijke ecosystemen ermee te maken? Ik in ieder geval zie er geen aantoonbaar verband met het opduiken van allerlei virussen. En zeker niet met DIT virus.
Punt 5: de farma-industrie enzo. Tuurlijk: geldwolven, no doubt. Maar: Kan je dan onderzoek doen naar iets nieuws?
Het ware beter om je toe te spitsen op de gevolgen/wie gaat de lasten krijgen, wat je daaraan wil doen etc. Of zijn jullie nou ook in 1 keer virologen/epidemiologen/statistici.
 
 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren