In dit interview met Jacobin bespreekt Achcar de politieke radicalisering van de Israëlische samenleving, de strategische misrekeningen van Hamas en de openlijke medeplichtigheid van westerse regeringen aan de genocide die in Gaza plaatsvindt. Hij stelt dat de oorlog de zogenaamde liberale internationale orde heeft ontmaskerd en de wereldwijde opkomst van neofascistische krachten verder heeft versneld. Interview door Elias Feroz. [leestijd 20 minuten]

In zijn boek Gaza Catastrophe: The Genocide in World-Historical Perspective analyseert Gilbert Achcar de achtergrond, de dynamiek en de wereldwijde gevolgen van de oorlog die Israël sinds 7 oktober 2023 voert tegen de Gazastrook.

In je boek veroordeel je niet alleen de aanval van Hamas op 7 oktober, maar plaatst je die ook in een bredere historische context en bekritiseer je pogingen om het bloedbad te rationaliseren of te rechtvaardigen. Hoe beoordeel je de langetermijngevolgen van die gebeurtenis voor Gaza en de toekomst van Israël-Palestina?

De operatie van Hamas op 7 oktober – ongeacht de aard ervan en de gruweldaden die die dag zijn begaan – was volgens de organisatoren bedoeld als een eerste stap op weg naar de bevrijding van Palestina. Afgaande op dat doel is het een complete ramp geworden. Het Palestijnse volk wordt nu meer dan ooit bedreigd. We zijn getuige van een genocidale oorlog van Israël, die al een enorm aantal mensen het leven heeft gekost.

We kennen de officiële cijfers van de mensen die direct door bommen zijn gedood, maar als je daar de indirecte doden bij optelt die zijn gevallen door de blokkade, het stopzetten van humanitaire hulp, het opzettelijk veroorzaken van hongersnood, het afsluiten van de watervoorziening en de vernietiging van de gezondheidszorg door Israël, dan is het werkelijke aantal zeker veel hoger dan de officieel genoemde 60.000. Het zou wel eens meer dan 200.000 kunnen zijn. Dat is een ontstellend hoog aantal.

Daarna volgde een grootschalige Israëlische aanval die politiek niet mogelijk was geweest zonder het voorwendsel van 7 oktober – net zoals 11 september als voorwendsel diende voor de invasies van Afghanistan en Irak door de regering-Bush. In Gaza hebben we iets soortgelijks gezien. Een extreemrechtse regering – de meest extreemrechtse in de geschiedenis van Israël – greep de aanslag van 7 oktober aan als voorwendsel. Voor hen was het bijna een geschenk uit de hemel, een gouden kans om de Gazastrook opnieuw binnen te vallen. Alle huidige regeringsleden waren tegen de terugtrekking uit Gaza in 2005. Benjamin Netanyahu nam zelfs uit protest ontslag uit de regering van Ariel Sharon. Nu heeft Netanyahu de kans niet alleen aangegrepen om Gaza opnieuw binnen te vallen, maar ook om veel verder te gaan: de bevolking verdrijven.

Wat we nu zien is duidelijk de etnische zuivering van een groot deel van Gaza, waarbij Palestijnen in een hoek van de strook worden gedreven. De volgende stap zal waarschijnlijk een poging zijn om de migratie van de inwoners van Gaza te organiseren. Tegelijkertijd heeft de Israëlische regering de kolonisten op de Westelijke Jordaanoever – gesteund door het Israëlische leger – carte blanche gegeven om de lokale bevolking aan te vallen. Dus nu zien we ook een etnische zuivering op de Westelijke Jordaanoever. De Palestijnen zitten in de ergste situatie sinds heel, heel lang.

Je beschrijft de ernstige misrekening van Hamas, dat ze onderschat hebben dat Israël een extreemrechtse regering heeft, die openlijk pleit voor de verdrijving van Palestijnen en klaar is om een genocidale oorlog te beginnen. Hoe heeft die context de gevolgen van de aanval van 7 oktober beïnvloed en waarom heeft Hamas die cruciale factor niet volledig in overweging genomen?

We hebben het hier over de meest extreme vleugel van het Israëlische politieke spectrum: de hele regering van Israël is nu extreemrechts. Zelfs vóór 7 oktober beschreef holocausthistoricus Daniel Blatman, in Ha'aretz, Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich als neonazi's. Sommigen zijn extremer dan anderen. Maar uiteindelijk hebben ze allemaal hetzelfde doel: de Palestijnen wegwerken en een Israël stichten dat palästinenserfrei (vrij van Palestijnen) of araberfrei (vrij van Arabieren) is, van de rivier tot aan de zee. Het is echt schokkend dat mensen die zich beroepen op de nalatenschap van de slachtoffers van de Holocaust – de slachtoffers van het nazi-streven naar een judenfrei Duitsland – nu streven naar een araberfrei land.

Hamas dacht waarschijnlijk dat de Israëlische regering zwak was, gezien de massale protesten in verband met het corruptieproces tegen Netanyahu, en rekende op steun van Iran. Ze verwachtten dat hun aanval een bredere Palestijnse opstand en een regionale oorlog met Hezbollah, Syrië en Iran zou ontketenen. Maar dat was een totale misrekening. In plaats van de Israëlische samenleving te verdelen, heeft de aanval haar verenigd rond één doel: Hamas verpletteren. Het resultaat was een overweldigende consensus onder Joodse Israëli's voor de oorlog in Gaza en de herbezetting van de Gazastrook. Uit recente peilingen blijkt zelfs dat een meerderheid van de Joodse Israëli's nu voorstander is van de verdrijving van de Gazanen uit Gaza, zo niet van de verdrijving van de Palestijnen uit Palestina.

Dat niet zien – en in plaats daarvan beweren dat de aanval van Hamas op de een of andere manier 'de Palestijnse kwestie weer op de agenda heeft gezet' – is gewoon absurd. De Palestijnse kwestie staat inderdaad weer op de agenda, maar niet om de Palestijnse rechten te bevestigen. Ze ligt weer op tafel om consensus te bereiken over de beste manier om de Palestijnse zaak te liquideren. Dat is geen vooruitgang voor de Palestijnse strijd – het is een enorme achteruitgang, een ernstige nederlaag. Israël is nu triomfantelijker dan ooit, zijn regionale macht is groter dan ooit. En dat alles met de volledige steun van de Verenigde Staten – een steun die niet is afgenomen van Joe Biden tot Donald Trump, maar alleen maar is toegenomen.

Je noemde Daniel Blatmans karakterisering van de Israëlische regering, waarin hij een verband legt met fascistische of zelfs neonazistische regimes. Kun je uitleggen waarom je die vergelijking juist vindt?

Nou, liberalen en linkse mensen hebben er geen moeite mee om Alternative für Deutschland of de Vrijheidspartij in Oostenrijk neonazi's te noemen. In vergelijking met Ben Gvir en Smotrich zijn die groeperingen gematigd.

Ben Gvir en Smotrich noemen Palestijnen openlijk Untermenschen – letterlijk. Ze roepen expliciet op tot hun verdrijving. Dat is hetzelfde als judenfrei: een land, Eretz Israël zoals zij het noemen, vrij van Palestijnen. Ze willen hen verdrijven. Ze zijn openlijk racistisch en geloven in geweld – in Machtpolitik, het opleggen van hun opvattingen door middel van macht.

Laten we niet vergeten: tussen 1933 en 1941 betekende judenfrei voor de nazi's verdrijving. De jaren van de vernietiging van de Europese Joden volgden later. Eerst verdreven de nazi's Duitse Joden naar Palestina. Ze sloten een overeenkomst met de zionistische beweging om Duitse Joden daarheen over te brengen. Palestina was de enige plek waar de nazi's Joden die Duitsland verlieten wat geld mee naar toe lieten nemen. Ze wilden niet dat de Duitse Joden naar Groot-Brittannië of de Verenigde Staten gingen, waar ze anti-nazilobby's zouden steunen. Ze wilden dat ze naar Palestina gingen.

Smotrich en anderen van zijn soort – en dat is tragisch – zijn afstammelingen van mensen die het slachtoffer waren van de nazi-genocide. En toch kunnen ze dezelfde extreemrechtse opvattingen en hetzelfde gedrag reproduceren die kenmerkend waren voor de nazi's. Maar zo is de geschiedenis. Afstammeling zijn van slachtoffers betekent niet dat je per se een vrijheidsstrijder bent. We hebben veel onderdrukkers zien voortkomen uit de nakomelingen van slachtoffers, of zelfs voormalige onderdrukten die zelf onderdrukkers werden.

Je schrijft dat, gezien de overweldigende militaire superioriteit van Israël, de enige rationele strategie voor Palestijnen een massale geweldloze strijd is, zoals geïllustreerd door de eerste intifada, die een diepgaande ethische en politieke crisis binnen de Israëlische samenleving veroorzaakte. Wat waren volgens jou de fouten of beperkingen van de eerste intifada, en waarom heeft die strategie nog niet geleid tot blijvend succes voor de Palestijnse rechten of tot het einde van de bezetting?

Nou, de eerste intifada bereikte zijn hoogtepunt in 1988, vooral in de eerste helft van dat jaar. Het was een grassrootsbeweging, georganiseerd door lokale- en volkscomités – een echte massamobilisatie waaraan veel vrouwen deelnamen. Mensen van alle leeftijden waren aanwezig. De beweging veroorzaakte een echte morele crisis binnen de Israëlische samenleving en zelfs binnen het Israëlische leger. Ze wekte ook veel internationale sympathie voor de Palestijnse zaak op.

Waarom is het dan misgegaan? Ten eerste omdat de onderdrukking door Israël heel hard was. Maar nog belangrijker was dat de PLO [Palestijnse Bevrijdingsorganisatie] de leiding overnam en de intifada kapot maakte. Yasser Arafat en de PLO gebruikten de intifada voor hun eigen plan om een zogenaamde Palestijnse staat op te richten, wat uiteindelijk leidde tot de Oslo-akkoorden van 1993. Een belangrijk keerpunt was de verschuiving van het lokale leiderschap in de bezette gebieden naar het PLO-leiderschap in Tunis. Van daaruit begon het officiële verklaringen uit te vaardigen in naam van de intifada via de radio, waardoor het leiderschap aan de basis effectief buitenspel werd gezet. Dat betekende een grote stap achteruit voor de autonomie en de richting van de beweging.

Ten tweede wint een massale strijd niet in één keer. Die verloopt in golven – elke golf versterkt de beweging en verzwakt geleidelijk de tegenstander. Het is een kwestie van krachtsverhoudingen. Als je vijand militair veel sterker is en bereid is om te doden, is het niet slim om gewapende aanvallen te starten, zeker niet als je vijand wordt gesteund door de meerderheid van de mensen in het land omdat je eigen volk is verdreven. Als je dat wel doet, word je verpletterd.

Maar als je een volksstrijd voert, krijg je moreel overwicht en kun je veel bredere steun krijgen. In zo'n geval komt de vijand in een moeilijkere positie terecht: als hij reageert met het afslachten van vreedzame demonstranten, wordt hij alom veroordeeld. Hij verliest zijn legitimiteit in de ogen van de internationale publieke opinie. Vooral Israël is sterk afhankelijk van steun uit het Westen – militair, politiek en diplomatiek – en wordt daarom beïnvloed door de westerse publieke opinie.

Ter vergelijking: kijk naar de zwarte bevolking in de Verenigde Staten en in Zuid-Afrika. In Zuid-Afrika vormden zwarte mensen een grote meerderheid, dus was het strategisch gezien logisch dat ze naast massale strijd ook hun toevlucht namen tot gewapende strijd tegen het apartheidsregime.

De zwarte bevolking in de Verenigde Staten daarentegen had als minderheid geen kans om met geweld te winnen. De burgerrechtenbeweging, met figuren als Martin Luther King Jr, slaagde erin door met geweldloze massastrijd de wreedheid van het systeem aan de kaak te stellen. Dat heeft zeker een veel grotere rol gespeeld in de vooruitgang van de antiracistische strijd dan degenen die opriepen tot gewapende strijd, zoals de Black Panthers. Die weg leidde niet ver, omdat het een doodlopende weg was.

Je kunt niet met wapens vechten tegen een vijand die veel sterker is dan jij. Dat geeft je tegenstander alleen maar een excuus om met overweldigend geweld te reageren. Ze zullen veel meer mensen doden dan wanneer ze alleen te maken zouden hebben met vreedzaam protest. Het is een kwestie van strategie. Je moet je methoden aanpassen aan je mogelijkheden.

De middelen die je gebruikt, hangen af van je kracht en de algemene krachtsverhoudingen. Het geloof van Hamas – dat gewapend geweld Palestina zou bevrijden – was volkomen misleidend. En hier zijn we dan. Hoe je het ook probeert te verdraaien, het is duidelijk een grote ramp. Het resultaat van de gebeurtenissen is een totale catastrofe. Dat gezegd zijnde, rechtvaardigt het erkennen van de rampzalige gevolgen van 7 oktober op geen enkele manier de genocidale oorlog die Israël sindsdien heeft gevoerd.

Het eerste jaar van de genocide deden de meeste westerse regeringen niet eens alsof ze Israëls zogenaamde recht op zelfverdediging in twijfel trokken – ik zeg 'zogenaamde' omdat het zeer twijfelachtig is of een bezetter het recht heeft zich te verdedigen tegen het legitieme recht van de bezette bevolking om zich tegen de bezetting te verzetten – ook al had Israël al heel vroeg veel meer Palestijnen gedood dan het aantal Israëli's dat op 7 oktober omkwam.

Maar ze gingen nog verder: westerse regeringen, niet alleen de Verenigde Staten maar ook de Europese mogendheden, hebben zich maandenlang actief verzet tegen oproepen tot een onmiddellijk staakt-het-vuren en Washington doet dat nog steeds. Daarmee hebben ze in feite hun steun gegeven aan de oorlog – de genocidale oorlog die zich aan het ontvouwen was. Als je tegen een staakt-het-vuren bent, ben je voor voortzetting van de oorlog. Dat was hun standpunt. Het is een beschamende houding in de geschiedenis.

Zoals ik in mijn boek uitleg, betekende dat moment de definitieve doodsteek voor de zogenaamde op regels gebaseerde liberale internationale orde. Die orde is altijd een fictie geweest, maar nog nooit is die fictie zo duidelijk aan het licht gekomen als nu. De dubbele moraal is flagrant en nergens zo duidelijk als in het schrille contrast tussen de reactie van westerse regeringen op de oorlog van Rusland tegen Oekraïne en hun reactie op de oorlog van Israël tegen Gaza.

Dat alles heeft een enorme historische impact. Het heeft de weg vrijgemaakt voor de aanhoudende opkomst van het neofascisme wereldwijd. Het standpunt van de regering-Biden speelde een belangrijke rol in de nederlaag van de Democraten en maakte de weg vrij voor de terugkeer van Trump naar het Witte Huis – dit keer met een veel duidelijkere neofascistische agenda en gedrag dan tijdens zijn eerste ambtstermijn.

Dat heeft extreemrechts over de hele wereld een verdere impuls gegeven – van Duitsland tot Frankrijk en Spanje en elders. We leven nu, zoals ik een paar maanden geleden in een artikel schreef, in wat ik het tijdperk van het neofascisme noem. Dat alles hangt samen met het totale verlies aan geloofwaardigheid van het liberalisme.

Daarom zullen de genocide in Gaza en de houding van de westerse regeringen daar tegenover de geschiedenis ingaan als een historisch keerpunt – een cruciaal moment waarop de ineenstorting van het westerse, of Atlantische, liberalisme aan het licht kwam en voltooid werd.

Je beschrijft het zionisme als een koloniaal project met 'genocidale neigingen'. Tegelijkertijd stel je dat de Palestijnse vrijheid de inclusie van Joodse Israëli's en een transformatie van de Israëlische samenleving vereist. Hoe zie je die transformatie gebeuren, gezien de huidige politieke realiteit en welke concrete stappen zouden nodig zijn om vrijheid voor zowel Palestijnen als Israëli's te bereiken?

Dat klinkt nu misschien utopisch, maar we moeten een historisch perspectief behouden. Na de eerste intifada, van 1987 tot de zogenaamde tweede intifada in 2000, verschoof de publieke opinie in Israël in het voordeel van vrede en een regeling met de Palestijnen. Dat was de tijd van de Oslo-akkoorden. Hoewel die akkoorden vanaf het begin gebrekkig waren, was de stemming in de Israëlische samenleving toen heel anders.

Onder Joods-Israëlische intellectuelen was er een postzionistische beweging die het zionisme wilde overwinnen en vreedzame coëxistentie wilde bereiken. Maar vanaf 2000 keerde dat om nadat Ariel Sharon – destijds de meest rechtse prominente politicus in Israël – de gebeurtenissen uitlokte die de tweede intifada ontketenden, waarbij het leiderschap van Arafat in de val liep van de gewapende strijd.

De Palestijnse veiligheidstroepen gebruikten de lichte wapens die de Israëlische staat hen had gegeven tegen Israëlische troepen. Door die valstrik kon Sharon de verkiezingen van februari 2001 winnen. Dus zorgde hij ervoor dat er in september 2000 een conflict ontstond, won hij de verkiezingen op de golf van dat conflict in februari 2001 en lanceerde hij de meest gewelddadige aanval op de Westelijke Jordaanoever sinds 1967. De huidige oorlog is veel gewelddadiger, maar de oorlog van 2002 onder de regering van Sharon was ook al heel wreed.

Daarom zeg ik dat het belangrijk is dat onderdrukten een duidelijke strategische visie hebben en de juiste strijdmethoden kiezen – in plaats van methoden die in een ramp eindigen.

Je beschrijft hoe extremistische extreemrechtse zionistische groeperingen, die ooit gemarginaliseerd en zelfs door Israël en westerse landen als terroristisch bestempeld werden, via Netanyahu deel zijn gaan uitmaken van de Israëlische regering. Hoe kijk je naar de voortdurende militaire steun voor een regering waarin die extreemrechtse facties vertegenwoordigd zijn?

Toen Trump de eerste keer werd gekozen, brak hij met de consensus tussen de twee partijen die sinds 1967 het beleid van de VS had bepaald. Hij steunde de annexatie van de Golanhoogte – iets wat geen enkele regering vóór hem had erkend – en deed hetzelfde met Oost-Jeruzalem. Hij omarmde het Israëlische standpunt volledig.

Toen kwam [Joe] Biden. Tijdens zijn campagne beloofde hij het beleid van Trump terug te draaien, maar hij bleek een leugenaar te zijn. Hij heeft niets teruggedraaid. En toen 7 oktober kwam, steunde hij de genocidale oorlog volledig. Israël zou deze langdurige oorlog niet hebben kunnen voeren zonder voortdurende steun van de VS – en die begon onder de regering-Biden. Het was Biden die Israël voorzag van enorme bommen van 2.000 pond (een ton).

Als je zulke bommen afgooit in een dichtbevolkt gebied als Gaza, is dat duidelijk een genocidaal wapen. Je doodt duizenden mensen, waarvan de meesten burgers, waaronder kinderen. Veertig procent van de slachtoffers zijn kinderen.

Zelfs als je zou geloven dat elk mannelijk slachtoffer lid was van Hamas – wat natuurlijk verre van waar is – dan nog zou 70 procent van de slachtoffers duidelijk niet-strijders zijn: vrouwen en kinderen. Ik noem vrouwen omdat vrouwen in Gaza geen strijders zijn. Hamas rekruteert geen vrouwelijke strijders. Slechts een minderheid van de slachtoffers zijn dus strijders. De meesten van hen verstoppen zich in de tunnels die Hamas heeft gebouwd. Er zijn geen schuilplaatsen voor burgers. Ze blijven aan de oppervlakte achter. Ze worden gebombardeerd en gedood, terwijl de strijders zich onder de grond kunnen verschuilen.

Hier wordt de enorme criminele verantwoordelijkheid van de regering-Biden duidelijk – en die zal natuurlijk worden voortgezet door de tweede regering-Trump. Sinds 1945 hebben er nog andere genocides plaatsgevonden, vooral in Afrika. Maar dit is de eerste genocide die is gepleegd door een industrieel geavanceerde staat en wordt gesteund door het hele westerse systeem, het hele westerse blok. Daarom is deze genocide zo'n belangrijke historische scheidslijn.

Je beschrijft de onvoorwaardelijke steun van het Westen voor Israël na de aanval van 7 oktober als een vorm van 'narcistisch medeleven', vergelijkbaar met de reactie in het Westen na 11 september, waarbij empathie vooral wordt betoond aan 'mensen zoals wij'. Hoe beïnvloedt dat selectieve medeleven de publieke perceptie en de politieke reacties op het lijden van de Palestijnen?

Er is een identificatie met de Israëli's als een Europees volk, dat wordt gezien als een deel van het Westen binnen het Oosten. Theodor Herzl, de grondlegger van het moderne politieke zionisme, schreef in zijn manifest Der Judenstaat dat de Joden 'een bolwerk van beschaving te midden van de barbarij' zullen bouwen. Dat is typisch koloniaal discours – het idee dat 'wij' beschaafde Europeanen zijn en 'zij' barbaren.

Die identificatie van westerse staten met Israël wordt ook versterkt door het feit dat Israël aanspraak maakt op de erfenis van de Holocaust. Hierdoor kunnen westerse regeringen Israël zonder veel voorbehoud steunen, in de overtuiging dat ze, aangezien ze in verschillende mate verantwoordelijk zijn voor de genocide op de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog, een morele plicht hebben om Israël te steunen.

Die houding bereikt zijn hoogtepunt bij de Duitse regering. Duitsland was de belangrijkste dader van de genocide van 1941 tot 1945, maar de manier waarop het land de lessen van het nazi-tijdperk en de Holocaust interpreteert, is volkomen verkeerd. Als de les die zij hieruit trekken is: 'Omdat onze voorgangers genocide hebben gepleegd op de Joden, moeten wij nu een zogenaamde Joodse staat steunen die genocide pleegt op een ander volk', dan hebben zij duidelijk de verkeerde lessen getrokken. Hiermee doen ze het ideologische klimaat van ongebreideld geweld dat tot het nazisme leidde, herleven – hoewel het nu in een nieuwe vorm van neofascisme op mondiaal niveau verschijnt.

De juiste les uit de Holocaust – zowel de genocide op de Joden als op andere slachtoffers zoals homoseksuelen, mensen met een handicap en de Roma – is dat we voortdurend waakzaam moeten zijn tegen alle vormen van racisme, onderdrukking en agressieve machtspolitiek zoals bezetting. Belangrijk is dat die lessen consequent worden toegepast en niet selectief.

Ze passen deze waarden toe tegen Vladimir Poetin vanwege zijn invasie van Oekraïne, maar ze passen dezelfde waarden niet toe op de Israëlische regering en haar extreemrechtse leiders voor wat ze doen in Gaza. Dat is een enorme tegenstrijdigheid. Afgezien van de morele kwestie, die belangrijk is, zijn westerse regeringen extreem kortzichtig.

Zelfs vanuit het oogpunt van hun eigen belangen handelen ze kortzichtig, omdat ze bijdragen aan de destabilisatie van de wereld. Ze creëren omstandigheden van geweld die onvermijdelijk zullen overslaan naar Europa en zelfs naar de Verenigde Staten. Kijk naar het geweld van de jaren negentig – de oorlog in Irak, het embargo tegen Irak, de voortdurende bombardementen – al dat geweld keerde zich uiteindelijk tegen de westerse landen en hun bondgenoten en culmineerde in tragedies als 11 september. Iedereen die denkt dat wat er nu in Gaza gebeurt geen ernstige gevolgen zal hebben voor de toekomst, heeft het mis.

Je stelt dat het concept van 'nieuw antisemitisme', dat in grote lijnen wordt toegeschreven aan moslims en hun verdedigers, wordt gebruikt om extreemrechts in Europa en de VS vrij te pleiten van hun eigen antisemitisme, waardoor een gevaarlijke alliantie op basis van islamofobie mogelijk wordt. Hoe heeft die dynamiek de reacties van het Westen op het lijden van de Palestijnen beïnvloed en wat zijn de bredere gevolgen van deze 'dubbele moraal' die je beschrijft?

Extreemrechts, vooral in Europa en de VS, beschuldigt bewegingen als Black Lives Matter vaak van anti-wit racisme. Dat is dezelfde logica die Europese regeringen gebruiken als ze moslimbevolkingsgroepen – waarvan sommigen misschien antisemitische opvattingen hebben, maar de meesten niet – als antisemitisch bestempelen, simpelweg omdat ze de Palestijnen steunen tegen de Israëlische regering. Dat is geen antisemitisme.

Het is een feit dat extreemrechts nu – zoals Alternative für Deutschland of de Vrijheidspartij in Oostenrijk – iedereen overtreft in pro-Israëlische sentimenten. Marine Le Pen in Frankrijk doet hetzelfde. Dat westerse extreemrechts is, ondanks zijn lange geschiedenis van antisemitisme, nu een sterke aanhanger van Israël geworden omdat het Israël ziet als een bondgenoot tegen hun gemeenschappelijke vijand: moslims.

De huidige alliantie van neofascistische krachten is gebaseerd op de nieuwe dominante vorm van racisme in het Westen: islamofobie. In plaats van te erkennen dat antisemitisme nog steeds vooral binnen die extreemrechtse tradities bestaat, negeren de aanhangers van Israël hun antisemitische wortels. Ze onderdrukken de solidariteitsbeweging met Palestina op ongebreidelde wijze.

In Groot-Brittannië, waar ik woon, heeft de regering van Keir Starmer besloten een groep als 'terroristisch' te bestempelen die als laatste actie rode verf op gevechtsvliegtuigen van de Royal Air Force heeft gegooid. Die actie was bedoeld om aandacht te vragen voor de rol van Groot-Brittannië in de oorlog tegen Gaza door Israël te voorzien van militair materieel. Dat terrorisme noemen is echt belachelijk. Veel verdedigers van burgerrechten hebben tegen dat besluit geprotesteerd en uitgelegd dat als je alles terrorisme gaat noemen, je de weg vrijmaakt voor de vernietiging van politieke vrijheden.

Als de rechtse partij van Nigel Farage, Reform UK, de verkiezingen zou winnen – wat niet langer ondenkbaar is – zou ze een dergelijke wet kunnen gebruiken om de politieke vrijheden verder in te perken. De zogenaamde liberale westerse regeringen spelen dus een heel gevaarlijk spel dat waarschijnlijk zal terugslaan, zelfs tegen henzelf.

Je zag al lang van tevoren dat Israël Iran in een confrontatie zou kunnen slepen die een gezamenlijk offensief van de VS en Israël onvermijdelijk zou maken, vooral onder Trump. Hoe zie je de rol van Iran in de huidige escalatie en wat zegt je eerdere voorspelling over de strategische afwegingen van zowel Israël als de Verenigde Staten?

Het theocratische regime van Iran heeft de Palestijnse kwestie gebruikt als een belangrijk ideologisch instrument om zijn invloed in Arabische landen uit te breiden. Om de kloof tussen Perzen en Arabieren, en tussen sjiieten en soennieten te overbruggen, heeft het zich sterk op de Palestijnse zaak gericht. Vanaf het begin was dat een belangrijke ideologische troef voor het regime.

Teheran steunde daarom anti-Israëlische Arabische krachten – met name Hezbollah, dat een echte strijd voerde tegen de Israëlische bezetting van Libanon. Hezbollah is opgericht met steun van Iran na de Israëlische invasie van 1982 en heeft lang tegen die bezetting gevochten, waardoor het een belangrijke bondgenoot van Iran is geworden.

Iran heeft geprofiteerd van de Amerikaanse bezetting van Irak; zoals bekend was Iran de grootste winnaar van de Amerikaanse invasie en heeft het nu meer invloed in Irak dan de Verenigde Staten. Vervolgens kwam het tussenbeide in Syrië om het despotische regime van Bashar al-Assad te steunen tegen de volksopstand van 2011, waardoor het zijn invloed verder kon uitbreiden.

Hierdoor kon Iran een machtscorridor creëren in de Arabische regio, waaraan ook Jemen zich aansloot, waar de Houthi's in 2014 de controle over het noorden van het land overnamen, wat een burgeroorlog ontketende.

Iran heeft zo een web van directe invloed in de hele regio opgebouwd, in de overtuiging dat dat het land een sterke bescherming zou bieden. Maar in plaats daarvan zag Israël Iran als een nog grotere bedreiging, vooral toen Iran begon met de ontwikkeling van zijn nucleaire programma. Dat werd een obsessie voor Israël, gesteund door Washington.

Nadat Trump in 2018 de Verenigde Staten uit het nucleaire akkoord met Iran terugtrok, verhoogde Iran zijn uraniumverrijking aanzienlijk tot 60 procent. Dat niveau gaat duidelijk verder dan wat nodig is voor vreedzame doeleinden, maar blijft onder wat nodig is voor militair gebruik. De bewering van Iran dat het geen kernwapens wilde maken, werd dus tegengesproken door dat verrijkingsniveau. Die tegenstrijdige houding werkte in het nadeel van Iran en was naar mijn mening een nieuwe grote misrekening.

Israël greep vervolgens de kans die zich voordeed door de gebeurtenissen van 7 oktober om eerst Hezbollah te verpletteren en vervolgens met steun van de VS een grootschalige aanval op Iran te lanceren. Ondertussen stortte tussen die twee gebeurtenissen het regime van Assad in.

Dat alles was dus een zware klap voor Iran. Zowel de Verenigde Staten als Israël zien Iran als een grote vijand. Israël omdat Iran zich openlijk tot Israëls grootste vijand heeft verklaard. De Verenigde Staten, hoewel ze niet militair door Iran worden bedreigd, omdat ze Iran zien als een bedreiging voor de Amerikaanse belangen in de Golf.

Beide keren dat Trump werd gekozen, was zijn eerste buitenlandse bezoek aan de Arabische Golfmonarchieën, en tijdens zijn laatste bezoek ging het over deals van honderden miljarden dollars. Dus ongeacht wat ze zeggen – vaak hypocriet – zijn de Golfmonarchieën, terwijl ze kritiek uiten op de aanvallen van Israël op Iran, eigenlijk best tevreden, omdat ze veel banger zijn voor Iran dan voor Israël.

Dat is het punt: de Verenigde Staten zijn niet in de eerste plaats tegen het Iraanse regime vanwege zijn aard of ideologie – de Saoedi-monarchie is immers nog repressiever – maar vanwege de geopolitieke dreiging die het vormt.

Gezien de huidige situatie in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever en gezien het feit dat de Israëlische regering een beleid voert dat je omschrijft als etnische zuivering, welke toekomst blijft er dan nog over voor het Palestijnse volk?

De reden dat de extreemrechtse regering van Israël niet eerder tot een volledige verdrijving van de Palestijnen is overgegaan, was omdat ze wisten dat dat internationale veroordeling zou uitlokken en waarschijnlijk zou worden tegengehouden. Maar 7 oktober bood hen een kans – een kans om dat project met volle kracht en extreem geweld in Gaza uit te voeren, door middel van wat een genocidale oorlog is geworden.

Ze kunnen de Palestijnse bevolking nog niet uit Gaza verdrijven, omdat ze daarvoor groen licht van de Verenigde Staten nodig hebben. Zelfs onder een regering-Trump zou dat ingewikkeld zijn vanwege de relaties van Washington met de Golfstaten, die bang zijn voor het zeer destabiliserende effect van een dergelijke verdrijving – vooral gezien de olie- en financiële invloed van die staten, die niet alleen geopolitiek cruciaal blijft, maar ook voor de persoonlijke en zakelijke belangen van Trump en zijn familie.

De Palestijnen worden nu geconfronteerd met twee rampzalige scenario's: aan de ene kant is er het vooruitzicht van totale etnische zuivering – hun massale verdrijving, wat de tweede grote verdrijving van Palestijnen uit hun land sinds 1948 zou betekenen. Hoewel er in 1967 een beperktere verdrijving uit de Westelijke Jordaanoever plaatsvond, staat nu de verdrijving van de meeste Palestijnen uit zowel Gaza als de Westelijke Jordaanoever op het spel.

Aan de andere kant – een zeer zorgwekkend scenario dat door sommigen niettemin wordt beschouwd als het 'minste kwaad' – is de oprichting van een nep-Palestijnse staat bestaande uit losstaande enclaves op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza. De rest van het land zou door Israël worden geannexeerd en volgestopt met kolonisten en militairen. Dat wordt al besproken: de regering-Trump en Netanyahu zouden met de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië en Egypte onderhandelen over een deal waarbij die landen tijdelijk de Gazanen zouden besturen als onderdeel van die zogenaamde 'staat', totdat een Palestijnse marionet van Israël hen kan vervangen.

Dat zou natuurlijk geen bevrijding zijn. Het zou gewoon een nieuwe manier zijn om de openluchtgevangenis te organiseren waarin de Palestijnen sinds 1967 opgesloten zitten – een gevangenis die gevormd is door de bezetting en nu opnieuw is ontworpen om te lijken op een 'politieke regeling', terwijl de kernstructuren van de overheersing in een veel ernstigere vorm behouden blijven.

Dit artikel stond op Jacobin. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.

Gilbert Achcar is emeritus hoogleraar ontwikkelingsstudies en internationale betrekkingen aan SOAS, Universiteit van Londen. Hij is lid van Anti*Capitalist Resistance, onze zusterorganisatie in Engeland en Wales.