Maandag 15 april 2019 zal in de geschiedenis herinnerd blijven als de dag dat de Notre-Dame-de-Paris ten prooi viel aan de vlammen. Op het moment dat we dit schrijven, lijkt de brand onder controle. Maar we zullen nog verschillende dagen of weken moeten wachten om de echte omvang van het verlies en de schade te kennen. Momenteel wordt de oorzaak van de brand gelegd bij de renovatiewerken die werden uitgevoerd, maar de exacte oorzaken blijven nog onbekend. Toch kunnen we nu al stellen dat de verantwoordelijkheid van de staat duidelijk is. De vernielingen van 15 april zijn het gevolg van een algemene politiek.

De eerste reacties

Inwoners van Parijs kwamen, diep onder de indruk samen bij de kathedraal. Maar ook de politieke reacties lieten niet lang op zich wachten. Macron als eerste, ongetwijfeld zeer tevreden dat hij kon ontsnappen aan zijn grote speech in antwoord op de beweging van de gele hesjes en dat hij zich kon profileren als redder van het erfgoed, van de Natie en haar hervonden eenheid (sic). Na hem en met hetzelfde deuntje hoorden we spoedig alle gepatenteerde racisten, fascisten en nationalisten die in koor het verhaal brachten over de christelijke erfenis van de natie (en de beschaving!) die onder vuur lag. Een paar onder hen vervielen zelfs in platte complottheorieën.

Kon dit drama voorzien of vermeden worden?

Deze ramp brengt in elk geval twee structurele problemen aan het licht, waarvoor de staat direct verantwoordelijk is. Enerzijds is er de politiek van desinvestering door opeenvolgende regeringen in het redden en het onderhoud van het erfgoed (zoals in het geheel van de openbare diensten). Anderzijds zijn de veiligheidsnormen op bouwplaatsen waar aan erfgoed wordt gewerkt (ook hier weer zoals op alle bouwplaatsen bij openbare gebouwen) volstrekt onvoldoende.

De restauratiewerken aan de Notre-Dame werden volledig gefinancierd door een private stichting die er in geslaagd was via het bisdom druk uit te oefenen op de staat. Deze laatste had niets aan de kathedraal gedaan sinds de opknapwerken aan de façade in de jaren 1990. Het laatste onderhoud aan de spitstoren was in de jaren 1930. Bovendien laten de openbare instanties van alles toe wat betreft de veiligheid op de bouwterreinen, om te besparen op de te kleine budgetten, en het gebrek aan controlepersoneel verergert dit nog. Waarom kon het vuur zich zo snel verspreiden van de stijgers naar de nok van de kerk?

‘Wat nu gebeurt is, moest wel gebeuren. Het ontbreken van echt onderhoud en van dagelijkse aandacht aan een dergelijk belangrijk gebouw, is de oorzaak van deze catastrofe. Het gaat er niet om om individuele verantwoordelijken aan te wijzen, de verantwoordelijkheid is volledig collectief omdat dit het meest collectieve monument is van het land’, reageerde bijvoorbeeld J.. Léniaud, voorzitter van de wetenschappelijke raad van het Institut national du patrimoine (Nationaal Erfgoed Instituut). Gebrek aan investeringen en personeel en een brand die geen geïsoleerd verschijnsel is.

Toch zijn de middelen er

Als we Macron mogen geloven ‘zullen we deze kathedraal allemaal samen heropbouwen’. En hij kondigt onmiddellijk een ‘nationale inzamelingsactie’ aan om de herstelwerkzaamheden te financieren. De manoeuvre is handig en de mensen, die echt ontroerd zijn, staan al in de rij om geld te geven. Maar het is de staat die moet betalen! Onze belastingen zouden moeten dienen om openbare diensten te voorzien, met inbegrip van cultuur en een erfgoed dat voor iedereen toegankelijk is. In plaats van te verdwijnen in de vorm van fiscale aftrekken voor de grootste bedrijven… Want deze ramp is ook de gelegenheid om er aan te herinneren dat het financieren van cultuur en nationaal erfgoed een van de beste financiële niches is die de kapitalisten kunnen vinden. De mecenassen staan trouwens al te dringen: de groep LVMH en de familie Arnault geven 200 miljoen, de groep Artemis en de familie Pinault geeft 100 miljoen, Total geeft 100 miljoen, enzovoort. En dat zijn fiscaal aftrekbare giften.

Dit keer zijn het geen mensenlevens die de dupe zijn van de financiële belangen, zoals zo dikwijls het geval is, maar ondanks alles werd toch een van onze meest dierbare collectieve bezittingen opgeofferd voor misplaatste besparingen.

Dit is een iets ingekorte vertaling van een artikel op de website van de NPA .