Deze twee recensies van de film Suffragette uit 2015 zijn vertaald uit het maart-april nummer van het Amerikaanse socialistische blad Against the Current. De eerste is van Barbara Winslow en de tweede van Alison Baldree.

Barbara Winslow

De film Suffragette is de eerste grote film die op dramatische wijze een beeld schetst van de monumentale strijd van vrouwen voor het stemrecht in het Engeland van voor de Eerste Wereldoorlog. (En vergeet alsjeblieft het werkelijk verschrikkelijke portret van de suffragettes in de afschuwelijke Disney film Mary Poppins).

Suffragette is een sterke en ontroerende film over de strijd en opoffering van vrouwen om het vrouwenkiesrecht te verwerven, maar ook om als burgers beschouwd te worden en met respect behandeld te worden.

Sarah Gavron is de regisseur van de film en het script werd geschreven door Abi Morgan, maar het project kreeg ook de krachtige steun van Meryl Streep, die als altijd een prachtige rol speelt als Emmeline Pankhurst, leidster van de militante organisatie van de suffragettes, de Women’s Social and Political Union (WSPU).

In het Engeland van het begin van de 20^e eeuw bestonden er twee belangrijke stemrechtorganisaties. Degenen die de grondwet als uitgangspunt namen vormden The National Union of Women’s Suffrage Societies (NUWSS). De film concentreert zich op de activiteiten van de WSPU, die werd opgericht en geleid door Emmeline Pankhurst en haar twee dochters Christabel en Sylvia.

De activisten gebruikten voor die tijd ongehoord directe tactieken zoals het hinderlijk interrumperen van politici, massale geweldloze burgerlijke ongehoorzaamheid, het ingooien van ruiten, het opblazen van brievenbussen en gebouwen en zelfs het Brighton Paviljoen. Ze gebruikten zuren om Votes for Women te branden op de golfterreinen en een van de suffragettes had de moed om koning George om stemrecht te vragen!

De liberale regering antwoordde op de militante acties van de suffragettes door hen gevangen te zetten, waarna zij in hongerstaking gingen. De regering werd wanhopig en was niet bereid om te onderhandelen over de belangrijkste eis voor stemrecht. Ze liet dwangvoeding (lees marteling) toedienen aan de vrouwen.

Niet alle vrouwen die campagne voerden voor kiesrecht kwamen uit de middenklasse of de hogere klasse en sommigen, zoals de dochter van Emmeline, Sylvia, waren socialiste. Veel vakbondsleden en activisten uit de arbeidersbeweging steunden de strijd voor vrouwenstemrecht, hoewel voorzichtig.

Het stemrecht in het Engeland van Edward was bepaald door sekse, klasse en empire. De meerderheid van de ongeschoolde arbeiders in Engeland en de onderdanen in de koloniën konden niet stemmen. De vrouwenkiesrechtcampagne zou daarom vooral leiden tot stemrecht voor vrouwen uit de middenklassen en de bovenklasse. Het was dus niet verbazend dat veel aanhangers van de vrouwenkiesrechtstrijd uit de vakbeweging en de socialistische beweging dachten dat de bestaande Votes for Women campagne alleen maar zou leiden tot een versterking van de conservatieve en liberale partijen.

Een verhaal van arbeidersvrouwen

Een van de sterke kanten van de film is dat Suffragette niet het verhaal is van de ‘gevestigde’ leidsters:  de Pankhursts, hoewel Streep een sterrol heeft. De film speelt zich vooral af in East End in Londen, een diverse arbeidersklasse gemeenschap met veel immigranten. De hoofdpersoon van Suffragette, Maud Watts, is een getrouwde moeder die in een wasserij werkt. Alle vrouwen boenen,  alle bazen zijn mannen. Zij belichaamt de ervaringen waar de meeste werkende vrouwen mee te maken hadden en nog hebben: de dubbele belasting, lage en ongelijke beloning, lange werktijden, zwaar werk, seksuele intimidatie en gevaarlijke arbeidsomstandigheden. Ze komt thuis in een klein, groezelig, slecht verlicht en slecht verwarmd huis, om boodschappen te doen, te koken, schoon te maken en te zorgen voor man en zoon.

Maud, een zeer conventionele arbeidersvrouw, raakt betrokken bij de WSPU, nadat zij met plezier gekeken heeft naar het ingooien van ruiten in het meer middenklasse West End van Londen. Dat brengt haar ertoe om te getuigen over de verschrikkelijke arbeidsomstandigheden van vrouwen in East End, mee te doen met demonstraties en naar bijeenkomsten te gaan. Ze ervaart zelf de verschrikkingen van de gevangenis als zij gearresteerd wordt omdat ze meedoet aan demonstraties. Ze komt in contact met kameraden van de WSPU, maar ze wordt verbannen door sommige collega’s en vrienden uit East End. Haar man gooit haar het huis uit en neemt haar hun zoon af.

Maar Maud vindt zusters en kameraden in de WSPU en in de strijd, zelfs wanneer de WSPU minder massa-actie gaat voeren en meer de nadruk legt op individuele acties van het vernielen van eigendommen. De film eindigt met de dood en het martelaarschap van Emily Wilding Davison en de massa’s bij haar begrafenis. Iedereen in de zaal pinkte een traantje weg.

Als historica van de Britse stemrechtbeweging zou ik kunnen vallen over sommige historische onnauwkeurigheden. Ik wou dat de makers van de film een beter beeld hadden geschetst van de buitengewone diversiteit in East End: een gemeenschap met joodse, Ierse, Syrische en Italiaanse immigranten, die door de Engelsen allemaal gezien en behandeld werden als buitenstaanders van een ander ras. Als ze een dergelijk beeld hadden geschetst, dan was er minder kritiek op de film gekomen dat die te wit is.

Ik had ook gewild dat de film de steun had laten zien, die manlijke arbeiders – vooral de havenarbeiders en de arbeiders in de gasindustrie – gaven aan de suffragettes in East End. In 1912, het begin van de film, gaf George Lansbury, een parlementslid van Labour uit East End afdeling Bow and Bromley, zijn zetel op om mee te doen met een tussentijdse verkiezing met als enige inzet het stemrecht voor vrouwen. De campagne van Lansbury bracht East End in beweging en legde daarmee de basis voor de socialistisch-feministische organisatie van Sylvia Pankhurst: de East London Federation of Suffragettes. De campagne van Lansbury zou oorspronkelijk wel onderdeel zijn van de film, maar die scènes kwamen later te vervallen.

De strijd toen en nu

De kracht van de film ligt, naast het briljante spel van de actrices, in de nadruk die er wordt gelegd op strijd, op zusterschap en kameraadschap. De film vergeet niet de echte klassenverschillen (hoewel niet politiek) die er binnen de beweging bestonden.

De scene van de dwangvoeding was verschrikkelijk realistisch (en doet denken aan wat de Amerikaanse regering nu nog steeds in Guantanamo Bay doet). Er bestond nog geen vleugje van het 'lean-in' feminisme, power feminisme of de iedereen-kan-het-doen feminisme die tegenwoordig populair zijn. Wat er zo duidelijk wordt in deze film, is dat er zonder een feministische militante vrouwenbeweging geen vrouwenkiesrecht was gekomen.

Toen de film uitkwam, was er kritiek dat er in Suffragette geen gekleurde vrouwen speelden. Sommige critici vonden dat het verhaal van Sophia Duleep Singh, een Indiase suffragette in de film had moeten zitten. Het is zeker zo dat een film over Singh, Indiase vrouwen en de strijd voor het vrouwenkiesrecht een belangrijke aanvulling zou vormen op ons begrip van de complexe werkelijkheid van stemrecht, gender, ras, klasse, kaste, etniciteit en empire. Hun verhalen moeten worden verteld.

Maar dit is een film die vooral gaat over arbeidsters in East End in Londen. Mevrouw Singh was van Koninklijke bloede, de dochter van de Maharadja van Punjab, de peetdochter van koningin Victoria, iemand die niet actief was in East End.

Het lijdt geen twijfel dat de kiesrechtbeweging, in de VS en in Engeland, in hoge mate blank was in samenstelling en ideologie. En in een tijd dat er al twee jaar achtereen geen Afrikaanse Amerikanen genomineerd zijn voor de Academy Awards, moet de kwestie van ras, sekse en seksualiteit in films aan de orde gesteld worden.

Wat mij aan het eind van de film verbitterde, was de gedachte dat vandaag de dag vrouwen wel het grondwettelijk stemrecht hebben, maar dat het Amerikaanse Congres, het Hooggerechtshof en de regeringen van de staten het stemrecht afnemen van de armen, de gekleurde mensen, de ouderen, de jeugd en studenten. Het is moeilijk te bevatten dat in deze tijd vrouwen strijd moeten voeren voor recht op geboortebeperking, anticonceptie en het recht op seksualiteit.

Voor alles wat vrouwen bereikt hebben, dankzij de suffragettes en later dankzij de vrouwenbeweging vanaf 1965, moeten we nu voortdurend op onze hoede zijn en we moeten steeds weer vechten om verworvenheden te behouden en meer te eisen. Hmmmm, misschien moeten er weer eens wat ruiten worden ingegooid.

Alison Baldree

Suffragette gaat vooral over de vrouwen aan de basis en minder over de leiding van de suffragette beweging. Dat is een perspectief dat niet vaak gehanteerd wordt. Hoewel vrouwen het stemrecht hebben gewonnen, zijn veel van de onderdrukkende omstandigheden voor arbeidersvrouwen blijven bestaan.

Langzaam worden de lagen van Maud’s leven afgepeld, naarmate we haar meer bewust zien worden van het politieke systeem. Met het stemrecht zou zij een mogelijkheid hebben om dingen te veranderen. Zij ziet de beweging van de suffragettes als een manier om voor een betere toekomst te strijden. Suffragette laat scènes zien bij Maud thuis en op haar werk. In een moment van nadenken vraagt zij aan haar man hoe hij denkt dat het leven er uit zou zien als ze een dochter hadden gekregen en geen zoon. Hij scheept Maud af en laat haar piekeren over een eventuele toekomst met een dochter.

Maud heeft verstikkende ervaringen op haar werk en ze ziet hoe andere jonge vrouwen last hebben van seksuele intimidatie, waar zij waarschijnlijk zelf ook mee te maken heeft gehad. Maar zij heeft als individu weinig macht om haar arbeidsomstandigheden te verbeteren, want ze is voor haar levensonderhoud afhankelijk van haar kleine inkomen. Veel keuzes heeft ze niet. Alle arbeidsters reageren als persoon en niet als een gezamenlijke macht.

Wanneer zij de suffragettes tegenkomt, dan ziet ze steeds de negatieve reacties van mannen met macht. Maar als zij meedoet met gezamenlijke acties, dan ziet en voelt ze ook de macht van de massabeweging. Haar gevoel van solidariteit met de andere suffragettes groeit. Ze realiseert zich dat de beweging niet alleen gaat over haar eigen toekomst, maar om de toekomst van alle vrouwen. Ze begint dan meer risico’s te nemen.

Drie maanden later legt Maud een getuigenis af voor minister Lloyd George, die zichtbaar geraakt is. De suffragettes wachten buiten het parlement om te horen of de kieswet er door is. Tot ieders verbazing was dat niet het geval. Na een eerste moment van schok begint de menigte naar de minister te schreeuwen. Ze worden omsingeld en aangevallen door de politie, die hun met gummiknuppels slaat. Er worden meerdere vrouwen gearresteerd. Maar alleen de vrouwen die een machtige en rijke man hebben kunnen op borgtocht vrij komen. De film laat subtiel zien hoe de macht en de klassenverhoudingen binnen en om de beweging heen werken.

Al deze machtsrelaties werken nog steeds en ik heb het niet alleen over politiegeweld. Arbeidersvrouwen verdienen nog steeds minder dan mannen en velen van ons zijn de enige of belangrijkste verzorgers van kinderen. We zijn afhankelijk van de wil van de ondernemers. Deeltijdwerk, tijdelijk werk of contractwerk betekent dat velen van ons te weinig werk hebben of overwerkt zijn en onderbetaald. Vrouwen die in de huishouding werken of in de horeca – en ook veel mensen met een vaste baan – hebben geen recht op het minimumloon, op betaling van overwerk en op andere rechten en bescherming.

En net als in de film hebben vrouwen niet alleen last van seksueel geweld van hun bazen, maar worden ze ook mishandeld door hun man of vriend. De man van Maud gooit haar het huis uit als zij doorgaat met haar politieke activiteiten en ze verliest haar zoon.

Een beperkte overwinning

Nadat ze het geprobeerd hebben via de wegen van het politieke systeem en als ze zien dat dit mislukt is, ontwikkelen de suffragettes, geïnspireerd door een toespraak van de politieke activiste Emmeline Pankhurst, een proteststrategie met het vernielen van eigendommen. En hoewel ze tenslotte winnen, betalen vrouwen als Maud daarvoor een hoge prijs.

Maud sloot zich aan bij de suffragette beweging toen zij zag dat de wetten niet voor haar werkten. Ze zocht naar een alternatief. Verkiezingen zijn wel een manier om strijd te leveren, maar het stemrecht brengt niet de diepgaande veranderingen die wij wensen.

Hoewel de film een beeld geeft van een bewogen en historisch moment, eindigt Suffragette simpel met een lijst van data waarop vrouwen in verschillende landen stemrecht kregen. Het gaat weliswaar niet om een documentaire, maar toch was ik teleurgesteld dat de film er niet in geslaagd was om machtsverhoudingen te laten zien. De democratie in het kapitalisme is tenslotte onderworpen aan racisme, klassenverhoudingen, seksisme, homofobie, en andere vormen van onderdrukking.

Vrouwen hebben inderdaad – door collectieve actie, volharding en solidariteit – het stemrecht verworven. Maar het veranderen van de machtsverhoudingen en de klassenoverheersing is een veel grotere strijd. We zien dit weerspiegeld in het politieke antwoord op de Black Lives Matter beweging, de politiek om het stemrecht te beperken door middel van stemidentificatie wetten en in onze alledaagse ervaring.

Voor mij is de belangrijkste les van Suffragette het belang van het opbouwen van solidariteit en de macht van een massabeweging. Alleen als we samenwerken tegen alle vormen van onderdrukking, kunnen we het fundamentele systeem, het kapitalisme dat ons allemaal onderdrukt, afschaffen. Suffragette heeft me geholpen om na te denken over de vele taken die nog voor ons liggen.

(vertaling: Rob Gerretsen, 22 maart 2016 )

P.S. Zie ook het boek Suffragettes, The Fight for Votes for Women, Edited by Joyce Marlow, in de ramsj voor € 6.-

In 1870 bleek koningin Victoria nog niet zo erg een voorstandster van het vrouwenkiesrecht: 'The Queen is most anxious to enlist everyone who can speak or write to join in checking this mad wicked folly of woman’s rights, with all its attendant horrors on which her poor sex is bent.'

Twee jaar eerder schreef Sarah Ann Jackson:

'I am a working woman,

My voting half is dead

I hold a house and want to know

Why I can’t vote instead.'