Borderless

13 November 2019

Syrië en de linkse beweging II

Dit is het tweede deel van het interview met Yasser Munif over de ontwikkelingen in Syrië en de houding van de linkse beweging daar tegenover. Het eerste deel vind u hier.

Wat is er nog over van deze zelforganisatie, in Manbij of elders in Syrië?

Manbij is kort nadat ik begin 2014 was vertrokken door IS ingenomen. Maar zelfs tijdens deze bezetting organiseerden mensen zich en protesteerden ze. IS voelde zich bedreigd door deze activiteiten en door de bevolking. De mensen waren tijdens de bezetting in staat een belangrijke staking te organiseren.

De stad is nu bevrijd van IS en onder controle van de Democratische Unie Partij (PYD). Maar zelfs in gebieden onder controle van IS of van het Syrische regime, organiseren mensen zich. Ze zetten van alles op poten. Een deel van dit werk gebeurt in het geheim. Mensen organiseren geheime ziekenhuizen en scholen, zelfs verborgen speelplaatsen. Natuurlijk laten de mensen hun kinderen niet meer naar parken gaan en daarom worden dat soort plekken ondergronds georganiseerd. Een hele manier van leven wordt zo georganiseerd. Dat is het soort werk dat er verricht wordt.

De revolutionaire raden en de lokale raden bestaan nog steeds, er zijn er meer dan 300. Ze zijn gespreid over het politieke spectrum. Sommige zijn heel seculier, andere staan heel dicht bij jihadistische groeperingen, sommige zijn onafhankelijk, andere veel minder. Sommige ontvangen veel financiële steun, andere zijn heel arm, maar ze zijn er nog steeds. Deze revolutionaire raden begonnen al begin 2012.

De oorspronkelijke ideeën hierachter waren voor een belangrijk deel afkomstig van Omar Aziz, een van de belangrijke Syrische intellectuelen die gemarteld werd en in 2013 in de gevangenis stierf. Hij was een van de mensen die de inspiratie leverden voor het idee van lokale organisatie. In veel gevallen zijn deze gebieden niet met elkaar verbonden. Sommige mensen spreken graag van 'dorpsrepublieken' omdat je je op veel vlakken moet organiseren om op een dergelijk lokaal niveau actief te zijn en om in de behoeften van de bevolking op dat niveau te voorzien, omdat je belegerd wordt of omdat het te moeilijk is om goederen van het ene gebied naar het andere te transporteren.

Dat is een van de moeilijkheden van organiseren op dat microniveau. De micropolitiek, of de manier waarop die functioneert, komt vaak voor dat soort moeilijkheden te staan: hoe te opereren op een grotere schaal als meerdere groepen verschillende gebieden controleren? Natuurlijk waren er in het verleden conflicten, maar mensen kunnen meer en meer contact leggen en samenwerken, maar het is een grote uitdaging.

Als de macht in de staat geconcentreerd is, is het makkelijk om verschillende regio's te controleren. Als er niet zo'n centrale macht bestaat, heeft dat goede kanten, maar het heeft ook gevolgen. Eén daarvan is het gebrek aan uitwisseling of samenwerking tussen verschillende regio's, maar mensen zijn nog steeds erg actief. Er zijn radiozenders opgezet, er worden kranten en tijdschriften uitgegeven die de situatie in Syrië beschrijven, er zijn straattheatergroepen, de situatie in de Syrische kampen wordt besproken want dat is ook een uitbreiding van de Syrische opstand.

Ik denk dat we de Syrische revolutie niet moeten reduceren tot simpelweg wat in de Syrische natiestaat gebeurt. Het is belangrijk om ook te kijken naar wat er in de vluchtelingenkampen en de verschillende verspreide gemeenschappen gebeurt. Dat zijn ook plekken waar mensen op verschillende manieren steun voor de Syrische revolutie organiseren, door geld in te zamelen, door informatie te verspreiden en mensen voor te lichten, door op verschillende manieren regeringen onder druk te zetten, enzovoort.

Sommige mensen beweren dat de oppositie en de mensen in bevrijde gebieden en gebieden die niet door het regime worden gecontroleerd terroristen en jihadisten zijn. Wat is uw reactie daarop?

Ik denk dat dit heel onjuist is. In mijn opvatting hebben de jihadisten een megafoon en laten ze zichzelf horen. Ze zijn actief op verschillende sociale media met veel volgelingen en hun stem wordt gehoord. De plaatselijke situatie is echter heel anders. Ter plekke bestaat een heel spectrum aan krachten, van meer seculier en progressief tot de jihadisten.

Tegelijkertijd denk ik dat we een belangrijk onderscheid moeten maken. Er zijn verschillende groepen. Er zijn de internationale jihadisten waaronder IS en Al Qaeda. Deze internationale jihadisten zijn niet zozeer geïnteresseerd in het omverwerpen van de Syrische staat, maar meer in het creëren van hun eigen staat: het kalifaat. Hun doeleinden reiken verder dan de Syrische natie.

Dan zijn er de nationale jihadisten. Deze omvatten ook een spectrum. Sommige zijn sektarischer of meer jihadistisch dan andere. Veel van deze groepen, inclusief de meest radicale waaronder Jaysh al-Islam en Ahrar al-Sham, hebben in verschillende verklaringen duidelijk gemaakt dat ze een nationale democratische overgang steunen waarin mensen hun eigen vertegenwoordigers kiezen. Hun doel is het omverwerpen van het Syrische regime. Daarna zijn ze bereid de politieke arena te betreden. Dit is heel anders dan de wereldwijd opererende groepen met banden en doeleinden die verder reiken dan Syrië.

Dan zijn er ook nog heel veel groepen binnen het Vrije Syrische Leger (VSL). Het VSL is een container begrip voor groepen die sterk van elkaar verschillen en verschillende ideologieën hebben. Veel van deze groepen zijn meer seculier of gematigd in hun politiek.

Veel Syriërs steunen het VSL. De naam is bijna een slogan geworden, die mensen in veel gevallen gebruiken tegen de jihadisten. In sommige regio's zie je bijvoorbeeld protesten tegen Al-Nusra en roepen mensen slogans over het VSL, terwijl dat in de regio niet bestaat Dat is de algemene stemming in de meeste van deze regio's.

We weten nu dat er een grootschalige oppositie tegen IS is. Maar in feite hebben mensen al vanaf het begin van IS in 2012/2013 tegen hen gevochten. Mensen doen dat op verschillende manieren. In Syrië is er een gelovige cultuur en mensen zijn min of meer gelovig. Dat is ook de cultuur in de wijdere regio. De linkse partijen zijn compleet vernietigd door het Assad-regime en door Arabische dictators in het algemeen.

Politieke plekken zijn vernietigd en verdwenen. In veel gevallen waren de moskee en de politieke Islam de enige plekken waar mensen zich sociaal of politiek uit konden drukken en onvrede konden uiten. Daarom drukken veel mensen hun opstand en oppositie tegen het Syrische regime uit in islamitische termen. Dat wil niet zeggen dat dit discours sektarisch is of de ander wil vernietigen. In veel gevallen is het een inclusief discours dat zich niet tegen minderheden keert, maar mensen zijn in meer of mindere mate gelovig. Ze hebben vaak laten zien dat ze zich zullen verzetten tegen het geweld en het autoritaire bewind van jihadistische groepen, of het nu Al Qaeda, Ahrar al-Sham, Jaysh al-Islam, of IS is.

Ik denk dat zolang we niet voorbij het oriëntalistische discours komen, waarin alle vormen van islamitische expressie als jihadistisch gezien worden, we de situatie in Syrië niet echt kunnen bevatten. Mensen drukken zich uit en gebruiken hun politieke ideologie door middel van de islam omdat dat de taal en de cultuur is. Dat wil niet zeggen dat het een totalitaire of sektarische ideologie is. Ik denk dat we het oriëntalistische discours moeten overstijgen om de diepgang en geografie van de oppositie in Syrië te begrijpen.

U sprak over raden van burgers en over gewapende groepen. Wat is de verhouding tussen die twee? Vanaf het begin waren er oproepen uit Darayya aan de politieke vleugel en gewapende groepen om samen te werken. Hoe succesvol waren die oproepen?

Dat hangt heel erg van de context af, het is afhankelijk van de regio. Sommige groepen hadden meer succes dan andere. Het hangt er ook vanaf of IS of Al Qaeda sterk aanwezig waren of de regio's controleerden. In veel gevallen, als er een sterke gewapende groep is, verliezen de raden hun onafhankelijkheid en worden ze een aanhangsel of verlengstuk van de gewapende groep.

Als er alleen kleine gewapende groepen in de regio aanwezig zijn, is de relatie tussen de raden van burgers en gewapende groepen veel meer symbiotisch van aard. Ze vullen elkaar aan en vaak vraagt de raad van burgers de gewapende groep om zich buiten de stad te begeven, actief te zijn aan het front en activiteiten in de stad te vermijden enzovoort.

Ik denk dat we naar specifieke gevallen moeten kijken om de situatie echt te kunnen doorzien. In sommige gebieden beschermden de gewapende groepen de raad van burgers en waren ze op een bepaalde manier afhankelijk van hen. In andere gevallen legden ze hun wil op, overheersten ze en onderwierpen ze de raad van burgers.

Er zijn zoals ik zei meer dan 300 raden van burgers of revolutionaire raden. In veel gevallen is er sprake van gezonde, wederzijdse samenwerking. In andere gevallen is het een mislukking en is de raad van burgers of de lokale raad geheel afhankelijk of ontbeert alle autonomie.

De Koerden lijken het meest progressieve platform van alle actoren in Syrië te hebben. Hoe moeten we hun vorderingen in Rojava zien en wat is hun relatie tot de revolutie, tot het regime, Turkije, de Verenigde Staten maar ook onderling?

Het experiment in Rojava heeft duidelijke progressieve kanten en geeft vorm aan een bepaalde horizontale politiek in de Koerdische Regio in het noorden van Syrië. Het heeft netwerken gebaseerd op lokale politiek ingevoerd en probeert deze uit te breiden. Vrouwen spelen een belangrijke rol. Ze experimenteren met autonomie en zelfbeschikking en nieuwe ideeën en ik ben er van overtuigd dat het positieve kanten heeft.

Maar de grote kwestie bij dit experiment is, dat de PYD een overheersende positie heeft in de regio en elke vorm van oppositie de kop in heeft gedrukt. In 2011 en 2012 stond de PYD tegenover de Koerdische basisbeweging die de revolutie steunde. Er zijn zelfs berichten dat de PYD betrokken zou zijn bij de moord op Mashaal Tammo, een van de belangrijke leiders in de regio en daarbuiten. De PYD heeft ook alle Koerdische partijen, die er geen deel van uitmaken of er politiek geheel mee instemmen, gemarginaliseerd. Het meest recente voorbeeld is dat ze het hoofdkwartier van een politieke partij in brand staken. Ze hebben ook veel van de politici in gebieden als Hasaka, Qamishlo en daarbuiten verdreven.

Dat is het grote probleem. De PYD is echt overheersend in de regio en laat geen enkele vorm van oppositie of onderhandeling toe en monopoliseert de besluitvorming. Ik denk dat het belangrijk is om een strikt onderscheid te maken tussen de PYD als politieke partij en de Koerdische bevolking die gerechtvaardigde eisen heeft en die al lange tijd strijdt voor autonomie, voor zelfbeschikking en tegen Arabisch chauvinisme. Deze eisen zijn duidelijk terecht en Syrische Arabieren en anderen zouden dergelijke eisen moeten steunen.

Een groot probleem is het soort allianties dat de PYD met de Russen en met het Syrische regime heeft. Die zijn niet altijd uitgesproken. Er is vaak sprake van een impliciete alliantie met het Syrische regime en van het vermijden van confrontaties tussen de PYD en het regime. De voornaamste overeenkomst is dat deze regio's geen strijdtoneel worden. Het Syrische regime bombardeert ze niet. Er is geen staatsgeweld en de Koerden zullen niet direct het regime bestrijden.

Daarom is de PYD tegen de Syrische opstand of revolutie, denigreert ze deze strijd en heeft ze die vaak zeer negatief neergezet. Vooral als ze in het Westen zijn, spreken ze op een chauvinistische en oriëntalistische manier over de Syrische opstand. Ze hebben de neiging de revolutie neer te zetten als gewelddadig en geleid door jihadisten. Ze zeggen dat Syrische vrouwen onderdrukt worden en geen rol spelen in de opstand enzovoort. In wezen gebruiken ze de gangbare oriëntalistische clichés als excuus om de revolutie niet te hoeven steunen en een confrontatie met het regime te vermijden.

Het Syrische regime is bereid ze enige ruimte te geven en een bepaalde autonomie te gunnen omdat ze dergelijke standpunten innemen. Dat is het voornaamste probleem met betrekking tot de Koerdische kwestie, maar het is duidelijk dat ze legitieme eisen hebben en we de Turkse oorlog tegen burgers in de Koerdische Regio in Syrië of in Turkije moeten bestrijden.

Hoe moeten we het ontstaan van IS zien en wie is verantwoordelijk voor hun opkomst en groei? De Syrische regering, Rusland, Iran, Hezbollah en de door de Amerikanen geleide coalitie zeggen allemaal tegen IS te vechten, dus hoe kan het dan dat ze overleven?

IS heeft duidelijke verschillende wortels. Ik denk dat we hun oorsprong moeten zoeken in de confrontatie in Afghanistan tussen Rusland en de VS, en in de stroom van Mujahideen – de Arabische Afghanen zoals ze toen genoemd werden – van de Golfregio en andere gebieden naar Afghanistan.

Het is duidelijk dat ze toen gesteund werden door de VS. Die geschiedenis wordt niet betwist. Er is genoeg bewijsmateriaal van hoe de VS en Saudi Arabië de strijd van de Mujahideen financierden en ondersteunden. Ze noemden hen ooit 'vrijheidsstrijders'. Ze waren erg succesvol in het ondermijnen van de Russische aanwezigheid in Afghanistan. Het is duidelijk dat ze een sleutelrol speelden in het ondermijnen van de Sovjets en op een bepaalde manier in de val van de Sovjet-Unie.

Dat is de oorsprong van IS via de voorloper Al Qaeda. Aan de andere kant zijn er de Arabische dictaturen. Arabische dictators hebben alle politieke oppositie onderdrukt, de opkomst van politieke partijen onmogelijk gemaakt, mensen die politieke actief waren verdreven of gevangen gezet, gemarteld en vaak gedood. De enige plekken die mensen hadden waar ze het over politiek konden hebben, waren de moskeeën en dergelijke.

Het Syrische en andere Arabische regimes gaven Salafisten en Soefi's enige ruimte, zolang ze zich niet met politiek bezighielden. Ze mochten hun eigen scholen hebben en hun eigen klinieken enzovoort. Ze waren actief en dominant in Syrië. Het Syrische regime gebruikte de Salafisten om de macht van de Moslim Broeders te ondermijnen. Die rol van Arabische dictators is ook fundamenteel om IS – gevormd door verschillende Salafistische groepen in de Arabische regio – te begrijpen.

Dan is er ook nog de kwestie van de Wahabitische ideologie van de Saudi's. De Saudi's hebben de Wahabitische ideologie door de hele regio verspreid en ze kunnen dat doen vanwege hun rijkdom en de olie in het gebied. Ze zijn er in geslaagd om links in de Arabische regio, dat gezien werd als een belangrijke bedreiging voor de belangen van de Saudi's en de VS, te ondermijnen. Daarom was het westen geen tegenstander van dit Saudische project. De Saudi's verworven min of meer een hegemonische positie. Ze waren tegen Abdel Nasser, tegen Arabisch nationalisme en progressieve partijen en communisme, ze financierden scholen, universiteiten en intellectuelen om hun ideologie te verspreiden.

Dus ik denk dat er sprake is van een combinatie van meerdere factoren naast de marginalisering en armoede van grote delen van de bevolking in Syrië en Irak. Ten slotte is er ook nog de invasie van Irak. Dit is de meest directe oorzaak voor de opkomst van Al Qaeda in Irak en daarna IS. Ik denk dat dit het raamwerk is waarin we IS moeten zien en we het moeten begrijpen als voorkomend uit deze oorzaken.

Wat betreft het tweede deel van de vraag, inderdaad, Rusland, Iran, Hezbollah, de VS en andere bestrijden IS op verschillende manieren, maar ze gaan het gevecht ook vaak uit de weg. Rusland, Iran, Hezbollah en het Syrische regime vermeden directe confrontaties met IS in ieder geval tot 2015. Vanuit het Syrische regime gezien, was IS erg nuttig voor het ondermijnen van de Syrische revolutie, het stoppen van het momentum van de opstand en het veranderen van de revolutie in zogenaamd de strijd tussen een seculier regime en een fundamentalistische, terroristische groep. De keuze die het regime presenteerde naar het Westen toe was: de terroristen of het regime. Het Westen moest het minste kwaad kiezen en dat was het regime.

Op een bepaalde manier gebruiken Rusland en Iran eenzelfde soort strategie, het vermijden van confrontaties met IS zolang dit kon en IS niet direct aanviel. Dat ze IS bevechten is een meer recent verschijnsel, ze doen dit om pr-redenen. Om de wereld zogenaamd te laten zien dat ze in een oorlog tegen IS verwikkeld zijn. Maar tot 2015 waren er geen echte confrontaties met IS. IS werd vooral bestreden door het VSL en de Syrische oppositie en later de Koerden.

Het derde en laatste deel van het interview zullen we de komende week publiceren.

Dit interview werd eerder gepubliceerd op Jacobin en is vertaald door redactie Grenzeloos.

Dossier: 
Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren