Borderless

23 February 2019

Links en Venezuela

Venezuela verkeert in een crisis, en het wapengekletter van Trump maakt de situatie alleen maar erger. Onze reactie moet gebaseerd zijn op drie beginselen: non-interventionisme, zelfbeschikking en solidariteit met de onderdrukten.

[leestijd 11 minuten] Hoe moeten we reageren op de moeilijke situatie in Venezuela? Die vraag heeft binnen links een verhit debat op gang gebracht, zowel in de VS als in de rest van de wereld. De recente intensivering van de Amerikaanse inspanningen om Nicolás Maduro te verwijderen, zo nodig met geweld, heeft die vraag opnieuw urgent gemaakt.

Er zijn geen eenvoudige antwoorden. Maar bij het doordenken ervan moeten we ons laten leiden door drie principes: non-interventionisme, zelfbeschikking en solidariteit met de onderdrukten.

Non-interventionisme

Non-interventionisme is het beginsel dat soevereine staten zich niet mogen mengen in de interne aangelegenheden van andere soevereine staten. Het is synoniem met het beginsel van nationale soevereiniteit.

In een wereld die wordt gekenmerkt door meer en minder machtige staten, is dit een cruciaal principe voor iedereen die zich bekommert om eerlijkheid en rechtvaardigheid. Zonder nationale soevereiniteit kan elke staat doen wat hij wil met elke andere staat, mits hij voldoende kracht heeft. Machtiger staten kunnen minder machtige staten overheersen, en mondiale hegemonische machten hun wil aan de rest van de wereld opleggen. De oneerlijkheid van deze imperiale logica is duidelijk.

De toepassing van het beginsel van non-interventionisme op het Venezolaanse geval is eenvoudig: de VS heeft niet het recht zich te mengen in de interne aangelegenheden van Venezuela. Het is dus de taak van de links in de VS en elders om zich te verzetten tegen elke poging daartoe. Dit betekent dat we ons moeten verzetten tegen de dreigementen van de VS om oorlog te voeren tegen Venezuela en tegen de steeds slopendere sancties van Trump. (We moeten ook de pogingen van andere machtige staten, zoals Rusland en China, om te dicteren wat Venezuela doet, afwijzen.)

Naast het morele aspect zijn er ook praktische redenen voor niet-ingrijpen. Het is moeilijk in te zien hoe draconische sancties en de dreiging van door de VS geleid of gesteund geweld het leven van gewone Venezolanen zou verbeteren. Vroeg of laat zouden dergelijke inspanningen waarschijnlijk leiden tot Maduro's val En zelfs als men het aftreden van Maduro's zou toestaan (wat sommigen aan de linkerzijde bereid zijn te doen), dan nog zouden de kosten hiervan als gevolg van Amerikaanse sancties of oorlog enorm zijn: verloren en vernietigde levens; sociale, economische, psychologische en infrastructurele schade. De strijdbare houding van de John Boltons, Elliott Abrams en Donald Trumps van de wereld ten opzichte van dit lijden is misselijkmakend.

De sancties van de VS hebben de diepe humanitaire crisis in Venezuela verergerd, zoals in een rapport van de onderzoeksdienst van het Amerikaanse Congres van november 2018 wordt erkend. De oliesancties die vorige week in gang zijn gezet, zullen deze crisis ongetwijfeld nog verslechteren en het lijden van de gewone Venezolanen verlengen en vergroten. En er is alle reden om aan te nemen dat een militair conflict niet kortstondig zal zijn, gezien de huidige steun van Maduro in het Venezolaanse leger en de bijna zekerheid dat een Amerikaanse invasie zal leiden tot aanzienlijk volksverzet, met name onder de Chavistas aan de basis. Bovendien zou een door de VS geleide poging om Maduro te verwijderen een afschuwelijke precedent scheppen - het recht van machtige staten om minder machtige staten hun wil op te leggen.

Er zijn uitzonderingen op het beginsel van niet-interventionisme. Als redelijkerwijze kan worden vastgesteld dat er sprake is van genocide of een humanitaire ramp, is ingrijpen tegen de overtredende staat potentieel gerechtvaardigd. Dergelijke gevallen vereisen een zeer zorgvuldige analyse van de vraag of een bepaalde interventie werkelijk een einde kan maken aan de ernstige dreiging, evenals de kosten en baten van ingrijpen versus niet ingrijpen. Het is ook van cruciaal belang om te onthouden dat machtige staten, met name de VS, vaak het argument van ‘humanitaire interventie’ gebruiken om imperialistische projecten door te zetten die niet waarschijnlijk (en vaak ook niet echt van plan zijn om) aan sociale behoeften tegemoet te komen.

Dat is duidelijk het geval met Venezuela. Pogingen van de VS om een regimeverandering tot stand te brengen zijn geen gerechtvaardigde oefening in humanitair interventionisme. In feite zijn de acties van de VS in het verleden en het heden een belangrijke - zij het niet de enige, en zelfs niet de belangrijkste - reden voor de humanitaire crisis waarmee Venezuela wordt geconfronteerd. Een mede veroorzaker van een ramp kan het oplossen van die ramp niet worden toevertrouwd.

Tot slot kan men een links pleidooi houden voor een ‘progressieve’ interventie, waarbij een linkse regering of linkse individuen een kant kiezen in een binnenlands conflict, met als doel het bevorderen van gelijkheid of sociale rechtvaardigheid. Ik denk hierbij aan de betrokkenheid van Cuba in Angola in de jaren zeventig en aan de deelname van buitenlandse linkse partijen aan de Spaanse Burgeroorlog. Maar de acties van Washington in Venezuela kunnen niet als zodanig worden gezien. Er is absoluut geen rechtvaardiging voor Amerikaanse sancties of een militaire interventie.

Zelfbeschikking

Zelfbeschikking is het principe dat mensen werkelijke inspraak moeten hebben in het vormgeven van beslissingen die hun leven beïnvloeden. Het principe wordt vooral toegepast op politieke beslissingen, maar in zijn meest radicale vorm is het ook van toepassing op economische, sociale en andere beslissingen die van invloed zijn op het dagelijks leven van mensen.

De toepassing van dit beginsel op Venezuela is minder eenvoudig dan non-interventionisme. Veel linksen stellen dat Maduro steun verdient omdat hij democratisch gekozen is. Volgens deze opvatting is het beginsel van zelfbeschikking (althans in zijn minimale, representatieve democratische vorm) in Venezuela nog steeds van kracht. Maduro verdedigen is dus hetzelfde als het verdedigen van de zelfbeschikking in Venezuela.

Maar Maduro is niet democratisch gekozen. Het is waar, zoals de linkse aanhangers van de Venezolaanse regering opmerken, dat Maduro tot winnaar van de presidentsverkiezingen van mei 2018 is uitgeroepen. Het is ook waar dat veel berichten in de media over de verkiezingen - dat er sprake was van wijdverbreide fraude en stemvervalsing - niet zijn onderbouwd en lijken op de talloze ongefundeerde beweringen over verkiezingsfraude tijdens de jaren van Chávez. En het is waar dat Maduro geluk had toen de oppositie besloot de verkiezingen van 2018 te boycotten. Als de oppositie zich achter Henri Falcon had verenigd, had Maduro mogelijk verloren.

Dit alles neemt echter niet weg dat Maduro de belangrijkste oppositiepartijen en -kandidaten in Venezuela - in de eerste plaats Henrique Capriles Radonski - van de verkiezingen heeft uitgesloten. Linkse mensen zouden terecht een rechtse regeringspartij die een dergelijke tactiek toepast, aan de kaak stellen. En we moeten ook Maduro bekritiseren omdat hij dat doet. Daar komt nog bij dat Maduro's acties deel uitmaken van een patroon van toenemend autoritair optreden, sinds begin 2016. Voorbeelden hiervan zijn de afgelasting door de regering van een terugroepreferendum tegen Maduro in oktober 2016; het uitstel met één jaar van de gouverneursverkiezingen van 2016; het optreden van het door Maduro gecontroleerde Hooggerechtshof dat in maart 2017 de door de oppositie beheerste Nationale vergadering omzeilde en dus in wezen ontbond; Maduro's besluit om verkiezingen uit te schrijven voor een nieuwe grondwetgevende vergadering in juli 2017; regelrechte fraude bij de telling van die verkiezingen; en, het meest schaamteloos, de diefstal van de uitgestelde gouverneursverkiezingen van oktober 2017.

Daarbij komt nog het gebruik van repressie door de staat, niet alleen tegen geweld van de oppositie, maar ook tegen vreedzaam protest, waarbij in 2017 verschillende mensen werden gedood en in de afgelopen week naar schatting veertig doden vielen. De rol van de oppositie zelf in het bevorderen van geweld verdient evenzeer een veroordeling net als de steun van de VS voor dergelijk geweld.

Maar dat doet niets af aan het feit dat de regering-Maduro, door met autoritaire middelen aan de macht te blijven, het vermogen van het Venezolaanse volk om zich politiek uit te drukken systematisch heeft geblokkeerd. Tegen deze achtergrond moet links de oproep tot vrije en eerlijke verkiezingen in Venezuela omarmen. Als dat niet gebeurt, faalt ze om het beginsel van zelfbeschikking te bevorderen.

Verkiezingen zijn natuurlijk niet de enige of zelfs de belangrijkste vorm van zelfbeschikking. Men kan zich afvragen of de regering Maduro de liberale democratie heeft verworpen ten gunste van een ‘revolutionaire democratie’, waarin arbeiders en armen directe controle uitoefenen over economische, sociale en politieke beslissingen die hun leven beïnvloeden. Eerder was dat misschien plausibel, maar nu is daar niets meer van over.

Arbeiders en armen hebben de afgelopen decennia wel degelijk instellingen van volksmacht opgericht (volksgemeenschappen, voedseldistributienetwerken, etc.), die Chávez hielp promoten en die op de een of andere manier zijn blijven bestaan. Maar de omvang van de volksmacht in Venezuela is de laatste jaren aanzienlijk afgenomen, grotendeels door de crisis. Zoals Chavista organisatoren aan de basis mij in 2015 en 2016 vertelden, hebben de economische problemen (waarvoor de overheid de hoofdverantwoordelijkheid draagt) het hen veel moeilijker gemaakt om aan de basis te werken.

De verzwakking van de volksorganisaties is ook te wijten aan de directe onderdrukking door de regering Maduro. Een opmerkelijk voorbeeld was de weigering van de staat om de verpletterende overwinning van de gemeenschapsleider Angel Prado in december 2017 bij de gemeenteraadsverkiezingen te erkennen. In plaats van acht te slaan op de mensen in de wijk Simon Planes, die Prado met maar liefst 57,92 procent van de stemmen kozen, stelde de regering een onderzoek naar Prado in. (Ondanks zijn kritiek heeft Prado gezegd Maduro te verdedigen tegenover de Amerikaanse agressie.)

Solidariteit met de onderdrukten

De eerste plicht van links is om solidariteit te betuigen met de onderdrukten: ondergeschikte klassen, vrouwen, etnische groepen die gediscrimineerd worden en iedereen die economisch, sociaal, cultureel of politiek gemarginaliseerd is. Een belangrijk onderdeel van dit principe is dat de onderdrukten solidariteit verdienen boven de overheidsactoren, ongeacht of ze zichzelf als linkse, socialistische of revolutionaire actoren bestempelen. Solidair zijn met de onderdrukten betekent verschillende dingen, waaronder het documenteren van hun onderdrukking, het werken aan het begrijpen van de onderliggende oorzaken van hun onderdrukking en het handelen op een manier die hun inspanningen om hun onderdrukking te overwinnen ondersteunt.

Het toepassen van dit principe op Venezuela vereist, als eerste stap, het erkennen van de enorme omvang van de humanitaire crisis in het land - iets wat de regering de afgelopen jaren heeft nagelaten. Venezolanen lijden enorm onder tekorten aan voedsel, medicijnen en basisgoederen. Hyperinflatie teistert het land. Drie miljoen mensen zijn de afgelopen jaren uit Venezuela vertrokken en velen vrezen dat er dit jaar nog meer zullen vluchten.

Solidariteit met de onderdrukte vraagt ten tweede, een correcte analyse van de oorzaken van de crisis in Venezuela. De belangrijkste drijfveer is het wanbeheer van de olie-inkomsten van de regering, door middel van een desastreus valutabeleid en, daarmee samenhangend, het onvermogen om de corruptie in de orde van honderden miljarden dollars te beteugelen, aldus voormalige functionarissen onder Chávez. Ook het Amerikaanse beleid heeft de crisis verergerd, met name in de afgelopen anderhalf jaar. De sancties die in augustus 2017 zijn ingegaan, hebben geleid tot een aanzienlijke daling van de olieproductie en de olie-inkomsten. De oliesancties die de regering Trump net heeft afgekondigd, zullen nog verwoestender gevolgen hebben.

In plaats van een welles/nietes spelletje te spelen, moeten beide oorzaken van de crisis in Venezuela worden erkend: het criminele wanbeheer van de regering (dat niet als ‘fouten’ kan worden afgedaan omdat er van systematische corruptie op zeer hoge niveaus sprake is); en het brute beleid van de VS om het lijden opzettelijk te vergroten als een manier om de bevolking aan te sporen zich tegen de regering te keren.

Solidariteit met de onderdrukte eist in de derde plaats: de onderdrukten steunen in hun inspanningen om de oorzaken van hun onderdrukking en lijden te overwinnen. Dit betekent dat er moet worden gewerkt aan het voorkomen van het toenemen van de ontberingen als gevolg van een Amerikaanse oorlog en slopende sancties. Daarom moeten we ons krachtig verzetten tegen de Amerikaanse interventie in Venezuela, niet alleen omdat dit in strijd is met het beginsel van niet interventie, maar ook omdat het het lijden van de onderdrukten zal vergroten. Maar solidariteit vereist ook dat links in de VS doen wat we kunnen om de strijd van de Venezolanen zelf tegen het rampzalige beleid van de regering-Maduro, de criminele onbekwaamheid en de onderdrukking te steunen. Verzet tegen Maduro zien we nu niet alleen onder de hogere en middenklasse (zoals al enige tijd), maar ook onder de volkssectoren. Uit enquêtes blijkt dat de meeste Venezolanen Maduro weg willen hebben (via onderhandelingen en niet via buitenlandse interventie). Hier niet naar luisteren is een schending van onze solidariteitsplicht.

Hoewel het duidelijk lijkt dat de meeste Venezolanen Maduro verwerpen, betekent dat niet dat de meesten de oppositie steunen - met inbegrip van Juan Guaidó, die zich vorige week tot president heeft uitgeroepen en sterk wordt gesteund door de VS. Het verlangen van de Venezolanen naar nieuw leiderschap moet niet worden gelijkgesteld met steun voor het soort neoliberaal beleid dat de door de VS gesteunde oppositie waarschijnlijk zal voeren. Uit een peiling van 3 februari 2019 bleek dat 33 procent van de Venezolanen zich als Chavista, 19 procent als oppositie en 48 procent als geen van beiden ziet. Naast de foto's van de aanzienlijke opkomst bij zowel oppositie- als regeringsbijeenkomsten op zaterdag 2 februari, suggereert dit dat Venezuela een sterk gepolariseerde samenleving blijft.

Aan de kant van de onderdrukten staan vereist zowel verzet tegen de VS als tegen de regering Maduro. Het betekent het ondersteunen van pogingen, zoals die onder leiding van Mexico en Uruguay, om een vreedzame overgang in Venezuela te bevorderen. En het vereist bovenal het steunen van opties die de onderdrukten in staat stellen om echt inspraak te hebben in de besluitvorming over hun eigen toekomst.

Vooruitkijken

Met het beleid van John Bolton en Elliot Abrams die leiding geven aan Trump’s politiek ten aanzien van Venezuela, lijken de kansen op een verwoestende Amerikaanse interventie te stijgen. We moeten ons hiertegen verzetten met alles wat we hebben. Maar dat is niet genoeg.

Rekening houdend met de drie hierboven uiteengezette beginselen, is het beste wat we nu kunnen doen, de multilaterale inspanningen om een vreedzame oplossing voor de crisis in Venezuela te bevorderen. We moeten ook de oproep tot vrije en eerlijke verkiezingen steunen, en wel op een manier die de groeiende oppositie tegen Maduro (uit alle sectoren van de samenleving, inclusief de volkssectoren), de voortdurende steun voor het Chavistische-project en zelfs - in veel mindere mate - voor Maduro erkennen. Het steunen van vrije en eerlijke verkiezingen betekent niet het steunen van een door de VS geleid of door de VS gesteund project van neoliberale transitie. Het betekent werken aan uitbreiding van de ruimte waarbinnen de Venezolanen hun eigen keuzes over de toekomst kunnen maken.

Bovenal moet links solidair zijn met de onderdrukten. Voor linksen in de VS vereist dit dat ze zowel naar buiten als naar binnen kijken. Het betekent werken aan het beëindigen van Amerikaanse sancties (met name op de oliesector) en in actie komen om een Amerikaanse oorlog tegen Venezuela tegen te houden. Het betekent het steunen van het recht van de Venezolanen om hun eigen regering te kiezen. In het niet onwaarschijnlijke geval dat er een nieuwe regering aan de macht komt, zal het een kritische taak zijn om de uitsluiting en demonisering van Chavisten, Chavisme en links in het algemeen te voorkomen. De gevaren hiervan zijn zeer reëel.

Tot slot betekent het werken aan het veranderen van de Amerikaanse politiek - niet alleen het avonturisme van Trump bestrijden, maar ook druk uitoefenen op de Democraten om hun buitenlands beleid te veranderen. Nu de oorlogsmachine op gang komt, is dit een cruciale taak voor links. Anders zullen Venezolanen en anderen aan de verkeerde kant van het Amerikaanse imperialisme verstoken blijven van de mogelijkheid om te beslissen hoe hun eigen toekomst eruit zal zien.

Dit artikel werd op 5 februari gepubliceerd op Jacobin. In het origineel staan een groot aantal linken naar (Engelstalige) bronnen. Nederlandse vertaling: redactie Grenzeloos.

Dossier: 
Soort artikel: 

Reacties

Door Gerrit Zeilemaker op

Een wonderlijk enerzijds/anderzijds verhaal dat uitmondt in beweringen als 'repressie', 'autoritaire middelen', 'directe onderdrukking', 'wanbeheer van olie-inkomsten', zelfs 'crimineel wanbeheer', 'rampzalig beleid', enz. enz. enz. Wonderlijk is dat bij het beoordelen van de regering Maduro de geopolitieke en historische context onmiddellijk verdwijnt, en terwijl hij de erfenis van Chaves verdedigt (en de kans is groot dat hij dit met zijn leven moet betalen, de oppositie is buitengewoon gewelddadig!) ondertussen zomaar allerlei socialistische experimenten uit de tijd van Chaves de nek omdraait. Alsof deze socialistische experimenten niet te leiden hebben onder economische sancties van de Verenigde Staten en ook bijvoorbeeld Canada die veel olie van Venezuela afneemt, maar heftig meedoet met de sancties door olieleveringen niet meer aan de rechtmatige regering Maduro te betalen, maar deze aan de niet verkozen nep-president te willen leveren.  

En mag ik met betrekking tot het 'wanbeheer' opmerken dat nog steeds 70% van de Venezolaanse economie in private handen is die er alles aan doen om de socialistische experimenten de nek om te draaien en het haten dat een deel van de olieopbrengsten gebruikt worden voor de armen. Iets wat de regering Maduro tegen alle druk in probeert vol te houden. En ja inderdaad druppelt de endemische corruptie uit de privésector door in de staatssector en is een groot probleem, zoals overal in Zuid-Amerika,maar de kans is klein dat de oppositie dit gaat oplossen. Een oppositie die overigens buitengewoon gewelddadig is zoals de auteur van dit artikel nog in 2016  schreef: https://www.jacobinmag.com/2016/09/venezuela-opposition-maduro-chavez-coup-protests Is hij misschien van gedachten veranderd?

Ook Chaves werd beschuldigd van autoritair optreden (hoe kun je niet autoritair optreden als je een staatsgreep zoals in 2002 moet tegemoet treden, had Chaves dan met kadetjes moeten gooien!), maar ook van vervalsing van verkiezingen. Dit heeft ertoe geleid dat de organisatie van verkiezingen in Venezuela grondig is aangepakt en door buitenlandse waarnemers, waaronder ex-president van de VS, Jimmy Carter, als buitengewoon goed en eerlijk werd verklaard. Eerlijker dan de verkiezingen in de VS zelf in ieder geval!

De oppositie heeft grotendeels aan de laatste verkiezingen niet deelgenomen, omdat ze zich niet konden verenigen over een gezamenlijke kandidaat. Ze werden dus niet uitgesloten! Het grootste deel van de oppositie boycotte de verkiezingen zelfs en vroeg de Verenigde Naties zelfs om geen waarnemers te sturen! Canadese waarnemers uit vakbonden, kerkleiders en anderen verklaarden de verkiezingen 'transparant, veilig, democratisch en ordelijk'. Bron: https://www.counterpunch.org/2019/02/01/sorting-through-the-lies-about-venezuela/ Maduro is dus wél degelijk democratisch verkozen!

En er is veel te weinig aandacht van links voor de geniepigheid van economische sancties door de Verenigde Staten die steeds meer een wapen van massavernietiging kunnen worden genoemd en een verwoestende uitwerking op een maatschappij hebben. Het gaat in Venezuela niet om het falen van de socialistische experimenten door de regering Maduro, maar om de bewuste sabotage van deze experimenten zowel door de VS als de zogenaamde "oppositie'.

De VS kan economische sancties aan een ieder opleggen die handelt in VS-dollars, doordat om te kunnen handelen in dollars een bank of bedrijf dit moet vereffenen via een VS-bank en een VS-bank die dit vereffent maakt zich schuldig aan overtreding van de sancties en kan bestraft worden. Deze sancties zijn al tijdens de Obama-regering ingesteld en Trump heeft ze voortgezet. Op dit moment worden alle betalingen aan het staatsoliebedrijf geblokkeerd wat de regering Maduro 11 miljard dollar aan inkomsten kost. Niet erg bevorderlijk voor socialistische experimenten lijkt mij.

Volgens internationaal recht mogen ingrepen in de soevereiniteit van een ander land of het opleggen van sancties tegen derde landen alleen met toestemming van de Verenigde Naties. Ieder ander ingrijpen of sancties zijn dan ook sowieso volgens internationaal recht onwettig en illegaal. Ik vind het meer dan opmerkelijk dat de Amerikaanse auteur van het artikel daar volkomen aan voorbijgaat.

 

Dan is deze verklaring van de 4de Internationale tenminste een stuk helderder, strijdbaarder en gerichter dan de mist die dit artikel verspreidt. https://www.grenzeloos.org/content/nee-tegen-de-staatsgreep-venezuela-voor-een-democratische-oplossing-van-de-crisis?language=nl

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren